معناى توحیــــــــــد

جوابیه ای به آقای دلیر عباسی و کسانی که مکتب قرآن را اهل غلو و تقدس گرایی و تحجر می دانند و به قول خودشان دگماتیسم می پندارند!

2011-12-20T23:38:00.002+03:30

بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

‏

جوابیه ای به آقای دلیر عباسی و کسانی که مکتب قرآن را اهل غلو و تقدس گرایی و تحجر می دانند و به قول خودشان دگماتیسم می پندارند!

تاجرعشقیم وکــالای وفــا داریم مــا الصلا ای اهل عالم کیمیا داریم مــا
خاطرما تا که ازرنگ کدورت پاک شد با همه عالم سر صلح و صفا داریم ما

قبل از پرداختن به اصل موضوع مقدمه‌ای مجمل از تعریف دین ، موضوع و غایت آن لازم است زیرا کسی که چنین برداشتی در مورد مکتب قرآن نموده به قول علامه اقبال :

پس نخستین بایدش تطهیر فکر بعد از آن آسان شود تعمیر فکر

یعنی باید ابتدا از دین،موضوع و غایت آن شناختی داشته باشد تا با این مقدمه و نگاه صادقانه‌ی دیگربر این مکتب به اشتباه خود پی ببرد و هیچگاه پیش داوری نکند که به قول آلبرت انشتین شکافتن پیش داوری از شکافتن ذره اتم سخت تر است.

دین برنامه کامل الهی جهت حیات انسانی است و انسان به دلیل عدم شناخت از خود ، دخالتی دراین قانون ندارد و فقط مسئول اجرای درست آن است ، و هدف غایی دین در دنیا نیز همین است.

یعنی اجرای درست آن باعث می شود تا رنگی از طبقات میان انسانها وجود نداشته باشد و به قول کاکه احمد :"تا نه‌مینی لار ژینی بان و خوار"

یا " ئاخ له‌عنه‌تی خوا له نه‌زمی دینی نه‌زمی ته‌به‌قات رجوا ئه‌وینی"

دین،یعنی قانون الهی باعث می شود ، انسان ، خود را ، خالقش را و ارتباط میان خود و خالق را بشناسد و دنیایی بدون طبقات ، بدون فساد مادی و معنوی بسازد .

و به قول اقبال :

چیست دین ؟دریافتن اسرار خویش زندگی مرگ است بی دیدار خویش

این شناخت باعث می شود تا در همین دنیا زمینه بهشت قیامت یعنی بهشت زمینی فراهم شود که درغیر این صورت «ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَالْبَحْرِ بِمَا کَسَبَتْ أَیْدِی النَّاسِ(روم41)» این نتیجه بی توجهی به قانونی است که « ‏وَالْأَرْضَ وَضَعَهَا لِلْأَنَامِ(رحمن10)‏» و« خَلَقَ لَکُم مَّا فِی الأَرْضِ جَمِیعاً (بقره29)» بدون هیچ نوع برتری مادی ومعنوی در میان انسانها . پس در میان هر قوم و گروه و جماعتی به نام دین ، این حقیقت وجود نداشته باشد – البته بعد از رشد نهایی – نشان از بی خبری آنها نسبت به دین است .

حال بدانیم "سبیل مومنین"بعد از فوت رهبر(1) طبق قانون الهی چگونه ادامه می یابد ؟

همه می دانیم که باید طبق " شوری" اداره شود ، اما اگر شورای اولی الامر هم نباشد مومنین باید چکار کنند ، آیا بلاتکلیفند و سبیلی وجود ندارد ؟ یا نه راههای دیگری تا احیای شوری هست ؟

همین عدم شوری باعث شد تا بعد از شهادت حضرت علی (ع) هر مومنی برای جواب سوالش به نزد مجتهدی مطمئن برود و جواب سوالش را بگیرد وه به مرور جواب این سوالهای متفرقه انواع مذاهب را ایجاد کرد . هرچند این روش سبیل مومنین نیست ولی به خاطر ضرورت وه رعایت مصالح مردم ناچاراً صورت شرعی پیدا می‌کند . ولی باز بر مسلمین است که تمام تلاش خود را بکار اندازند تا شورای اولی الامر را احیا نمایند و به این تفرقه خاتمه دهند.

پس وقتی وضع مسلمین به چنین روزی افتاده ناچاراً مسلمانان دو دسته خواهند شد ، جماعتی کثیر مقلد و تابع و معدود افرادی مجتهد و آگاه و مسلط بر قوانین کتاب و سنت. پس به خاطر حفظ حقوق انسانها و عدم تنش میان آنها باید تعریفی مقبول علمای امت از این دو واژه داشته باشیم تا خدای ناخواسته کسی در حق دیگری تعرضی ننماید و نظرات خود را مبنای تشخیص حق از باطل نداند که این شرک است و « إِنَّ الشِّرْکَ لَظُلْمٌ عَظِیمٌ (لقمان13)» بعضی ازعلما ، مابین تقلید(1) وتبعیت تفاوتی قائل ‌شده اند، یعنی تقلید را بلاحجت و تبعیت و اتباع را با شناخت قائل وصف نموده اند از جمله قائلین به این تفاوت " ابن عبدالبر" است و از جمله کسانی که هر دو را یکی میدانند " ابن تیمیه " است ، به هر حال اختلاف لفظی است و در ماصدق مقلد و تابع ، باید قول امامش را مانند دلیل امامش در پذیرش هر حکمی بپزیرد زیرا مقلد یا تابع در تشخیص " سبیل مومنین " که مقبول خداوند است ، عاجز و ناتوان است و لاجرم پیرو امامی که با تشخیص خود او را پذیرفته ، یعنی هرگاه فرد عامی چه باسواد چه بیسواد فردی را مجتهد و صادق و امین دانست و به او اعتماد نمود ، باید بداند که آن فرد برای او حجت نسبی است و(خطاب الله ) طبق قوانین اصولی برای ایشان همان است . و آیه 43 و 44 سوره نحل بر همین موضوع تاکید دارد «فَاسْأَلُواْ أَهْلَ الذِّکْرِ....... » و این حق خدادادی هر فردی است و کسی نمی تواندآن را ازمقلدی منع یا واجب کند.

امام ابن تیمیه می فرماید:(والذی علیه جماهیرالامة ان الاجتهاد جائزفی الجمله،و التقلید جائزفی الجمله ، لایوجبون الاجتهاد علی کل احد و یحرمون التقلید ، ولا یوجبون التقلید علی کل احد و یحرمون الاجتهاد و ان الاجتهاد جائز القادر علی الاجتهاد و التقلید جائز للعاجر عن الاجتهاد )‌ ( 2)

وابن قدامه(3) نیز می فرماید : « واما التقلید فی الفروع فهوجائزاجماعاً ، فکانت الحجه فیه الاجماع ........ الی ان قال : و ذهب بعض القدریه الی ان العامه یلزمهم النظرفی الدلیل و فی الفروع ایضاً و هو باطلٌ باجماع الصحابه . و محمد امین شنقیطی(4) نیز همین موضوع ابن قدامه راتاییدمی‌کندکه فقط«قدریه»تقلید عامی را بدون ندانستن دلیل جائز نمی دانند در حالیکه اصل در تقلید به آیه‌ی [وَلِیُنذِرُواْ قَوْمَهُمْ إِذَا رَجَعُواْ إِلَیْهِمْ لَعَلَّهُمْ یَحْذَرُونَ(توبه122) ] و اجماع صحابه نیز بر این است.

بحث از جواز این موضوع بدون نیاز به دانستن دلیل یا درخواست آن – که اساسا ممکن نیست – در کتب اصول و فتاوای کثیری از مجتهدین ، محرزو بیشتر از این نیاز به استدلال ندارد.

و حمله بعضی از علما بر تقلید مانند شیخ محمد عبده در المنار ذیل آیه 166+167 سوره بقره به این مبحث ما برنمی گردد زیرا در غیر این صورت تمام قواعد اصولی ، غلط و هر کسی به میل خود اجتهادی می کند و میدان وسیع است و دین جز مسیر انحراف نمی پیماید.

دکتر قرضاوی این طعنه تقلید را بر گردن مجتهدانی می آویزد که همان فقه قدیمی مذهب خود را گرفته و توجهی به زمان و مکان و مستحدثات و فقهای دیگر ندارند(5)

بحث مجتهد و شروط اجتهاد و لزوم آن در هر زمانی و حرام بودن تقلید او از هر کس دیگر از مباحثی است که کتب بسیاری در آن نوشته شده و از مباحث اصلی علم اصول است . کتاب الاجتهاد دکتر قرضاوی از جمله کتبی است که خوانندگان محترم جهت فهم قضیه می توانند به آن مراجعه کنند .

شیخ محمد الخضری بک در کتاب "اصول الفقه" اش در صفحه 380 چنین می فرماید:جمله قرآنی (لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ)،( فَاعْتَبِرُوا یَا أُولِی الْأَبْصَارِ)،( وَمَا اخْتَلَفْتُمْ فِیهِ مِن شَیْءٍ فَحُکْمُهُ إِلَى اللَّهِ)،( فَإِن تَنَازَعْتُمْ فِی شَیْءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللّهِ وَالرَّسُولِ) همه امر به تدبر و استنباط و اعتبار است و خطاب با عوام نیست بلکه مخاطب علما « مجتهدین به حق » می باشند و در صفحه 382 می فرماید:

عامی هرگاه کسی را با علم و عدالت شناخت از او استفتاء می کند یعنی این حق هر شخصی است که اگر تشخیص داد کسی علم و عدالت دارد از او تبعیت کند.

رهبر همان مجتهد واجد شرایط است که در جامعه خود به دعوت می پردازد و شیوه دعوت آنان نیز خود دو نوع است و این تقسیم که بعدا توضیح خواهیم داد از مجتهدین عرفای اسلامی است که نسبت به دین و انسان حساستر و عمیقتربوده اند و میان مجتهدین رهبر تفاوت قائل شده اند.

آنان دعوت را یا تقلیدی می دانند با تاییدی و این تقسیم به ماصدق دعوت و باطن آن برمی گردد ، به حیات و شخصیت رهبری برمی گردد که به حق [أَنَاْ مِنَ الْمُسْلِمِینَ] گفته باشد.

و به قول علامه اقبال« از جام مصطفی نوشیده باشد» و « او درون خانه و ما بیرون در » و پیر غوغاگر لایق بیعت است . جای خود دارد که برای فهم این چنین مردان و این چنین دعوت تاییدی ، گوش جان را به ابیاتی از مولانا جلال الدین رومی بسپاریم(6):

زان بیـاورد اولیا را در زمیـــن تا کنـدشان رحمـه للعـالمین
رحمت جزوی بود مرعـــام را رحمت کــلی بـود همـام را
رحمت جزوش‌قرین‌گشته‌به‌کل رحمت دریا بود هادی سبـل
رحمت جزوی،به‌کل‌پیوسته شو رحمت‌کل‌راتوهادی بین ورو
تا که جزوست اونداند راه بحر هر غدیری را کند زاشباه بحر
چون نداند راه یم ،کی‌ره برد؟ سوی‌دریا خلق‌را چون‌آورد ؟
متصل گـرددبـه بحر،آنگـاه او ره‌بردتا بحرهمچون سیل‌وجو
ورکند دعوت ، به تقلیدی بود نه از عیان‌و وحی وتاییدی‌بود

برای شناخت چنین مردان برحقی که از روی تایید الهی به دعوت می پردازند و راه یَم را می دانند و خلق را بسوی آن دعوت می کنند و رحمتشان صالحان و طامحان را در بر می‌گیرد – همچنان که کاکه احمد حتی آرزوی خیر برای دشمنانش می کند – به اوصاف قرآنی آنان می پردازیم تا حق مطلب را ادا نموده باشیم:[ الَّذِینَ یُبَلِّغُونَ رِسَالَاتِ اللَّهِ وَیَخْشَوْنَهُ وَلَا یَخْشَوْنَ أَحَداً إِلَّا اللَّهَ ]،[ وَالَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا لَنَهْدِیَنَّهُمْ سُبُلَنَا]،[ أَئِمَّةً یَهْدُونَ بِأَمْرِنَا] [وَمَن یَتَّقِ اللَّهَ یَجْعَل لَّهُ مَخْرَجاً] [أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَى نُورٍ]،[ وَیَرْزُقْهُ مِنْ حَیْثُ لَا یَحْتَسِبُ]،آری چنین مردانی جهت دعوت اسلامی"علی نور"هستند و عیان از طرقی چون " رسالت صغری " تأیید می گردند و مردم را به سرچشمه ی نور یعنی کتاب و سنت هدایت می کنند. کاکه احمد،شهید سید قطب را از این بهره مندان می داند و می فرماید:

« رسالتک الکبری بلغت کمالها و لکن تری قطبا هدی اکبرالفطر»

یا
برآن قطبی‌است شایان غبطه بردن که محبوبش فرا خواند به افطار

با توجه به آیات فوق در می یابیم که شخصیت رهبران- که نمادی از نمونه عینی هستند – و معرفی شخصیت آنها عالیترین چراغ ، برفراز راه عامه ی مردم است – تا فریب متقلبین دروغی دنیا طلب و شهرت پرست را نخورند - وشناخت آنها یعنی شناخت اندیشه سالم مطابق واقعیت ، نه مفهومی ذهنی در اوراق و دفاتر ، که به هنگام شناخت چنین مردانی باید دست از آنها شست . زیرا آنان به نوبه خودرحمهً للعالیمنی نسبی بر مردمان می گردند همانطور که شیخ عطار نیشابوری می فرماید:

راه راه مستقیم دنیـا و دیــن سّر حق است رحمهً للعالمین
هرکه درراه محمد راه یافت سّر حق را از دل آگاه یافت
هست این اسراراز جای دگر سّر این راکی شناسدگاووخر

این اشاره به همان دعوت تأییدی مولاناست ، که در منطق الطیر نیز اشاره ای به هدایت خلق از طریق حضرت محمد (ص) دارد و او را مقید به زمان نمی‌داند و می فرماید:

گشت او مبعوث تا روز شمار از برای کل خلق روزگار
یا
دعوتش فرمود بهر خاص و عام نعمت خود را برو کرده تمام
یا
واجب آمد دعوت هر دو جهانش دعوت ذوات پیـدا ونهـانش
جزو و کـل چون امت او آمدند خوشه چین همت او آمدند

در این زمینه کاکه احمد در اشعار کردی اشاراتی دارد از آنجمله می فرماید:

په‌یکی ئـاشنای ئاشکرا و په‌نهـان ئاشکرا په‌ی عام په‌نهان په‌ی خاسان

و شیخ عطار همین مطلب را چنین بیان می‌کند که:

باز نامد کس ز پیدا و نهان در دو عالم جز محمد زآن جهان

این اولیاء الله دریافته اند، که اگر بخواهند مشمول چنین نصیب بزرگی گردند باید از زمره (الَّذِینَ جَاهَدُوا فِینَا) قرار گیرند و تقوی پیشه کنند تا علم و حکمت الهی یابند و هادی سبل گردند.

اینانند ماصدقان(لَعَلِمَهُ الَّذِینَ یَسْتَنبِطُونَهُ مِنْهُمْ) نه کسانی که اطلاعاتی از قرآن و روایات و لسان عرب دارند ، که انسانی فاسد نیز می تواند بدین معلومات دست یابد و اجتهاد کند.

دکتر قرضاوی در کتاب الاجتهاد صفحه 79 همین موضوع را تایید می کند و می فرماید:" در حقیقت برای مقام اجتهاد نیازی به شرط هشتم ( عدالت و تقوی ) نیست بلکه وجود آن بخاطر قبول و پذیرش اجتهاد مجتهد و فتوای او از نظر مسلمانان است و گرنه یک شخص فاسق و یا عاصی هم با دارا بودن سایر شرایط علمی اجتهاد می تواند به اجتهاد و استنباط احکام بپردازد ، و تنها فرقی که دارد اینست که نظرات و استباطات چنین مجتهدی برای شخص خودش صحیح ولی برای دیگران حجت و الزام آور نیست " دکتر قرضاوی مجتهد واقعی را که دارای شرط عدالت و تقوی باشد جانشین پیغمبر می داند و حال روشن می شود که چرا مردان واقعی خدا بدان امید زندگی می کنند که مورد توجه حضرت (ص) قرار گیرند.

علامه اقبال می داند با تمام معلوماتی که دارد نمی تواند حق مطلب را بیابد مگر اینکه دست دعا بردارد و بگوید :

گرد تو گردد حریم کائنات از تو خواهم یک نگاه التفات
یا
ای وجود تو جهان را نوبهار پرتو خود را دریغ ازمن مدار
ای‌که دادی‌کُردرا سوزعرب بنده‌ی‌خودراحضور خودطلب

اسفا بر تفکر عزیزانی که پیامبرشان را نیز جزو مقدسات خود بر نمی شمارند و مدعیند که بر اساس سنت او حرکت می کنند !! ولی عاقلان امت شیخ عطارها اینگونه پیامبرشان را می بینند:

تا چو پروانه میان جمع تو پرزنان آییم پیش شمع تو
هرکه شمع تو ببیند آشکار جان‌بطبع‌دل‌دهدپروانه وار
دیده‌جان‌رالقای‌توبس‌است هردوعالم‌رارضای‌توبس‌است

اما متاسفانه امروزه روشنفکران دینی ما این همه مفاهیم عالی تجربه شده و مؤید را به دلیل اینکه با مقیاس درک ضعیف آنها نمی گنجد و اصرار دارند که باید همه ادلّه مجتهدان را بدانند تا قبول کنند ، غافل از اینکه آنان حتی اگر نابغه هم باشندف از درک بعضی استدلالات روحی چنین مردانی عاجر می‌مانند و باید از طریق شخصیتشان به به اهمیت موضوعشان پی ببرند.

اینجاست که حافظ می فرماید:

تا نگردی آشنا زین پرده رمزی نشنوی گوش نامحرم نباشد جای پیغام سروش

و به قول علامه اقبال:

هر معنی پیچیده در حرف نمی گنجد یک لحظه به دل درشو،شایدکه تودریابی

پس با توجه به آنچه از علما و عرفای امت و روشنفکران واقعی دلسوز و بی غرض و مرض نقل شد باید دریابیم که شخصیتهای بزرگ را با اوصافشان باید بشناسیم تا از آنها تبعیت کنیم و این عین عقلانیت و روشنفکری است و پیامبر(ص) نیز در مکه به هنگام شروع دعوتش همین را به مردم القاء نمود که ایشان صادق است تا مردم بدانند اندیشه سالم نزد کسی است که اوصاف سالم دارد ، اما همه جانبه و جامع ، نه بعضی خصوصیات ! که پیامبر (ص) چنین مردانی را غرباء توصیف می کند و می فرماید :

« بدأ الاسلام غریباً و سیعود کما بدأ ، فطوبی للغربأ » دکتر قرضاوی در توضیح این حدیث شریف در کتاب ثقافه الداعیه صفحه 89 چنین می فرماید که : « هو لاالغربأ اذن لیسوا طائفهً مترهبهً منعزلهً ، بل هم طائفهٌ قائمون علی الحق ، یؤدون دور الصحابه فی بدءِ نشأهِ الاسلام ، فقد کانوا غرباءً و لم تثنهم غربتهم عن الدعوهِ و الجهاد ، و ان کان من یعصیهم اکثرُ ممن یطیعهم »

از این مفاهیم در می یابیم ، هر فرد و جماعتی چنین مردانی را درک کنند ، حق مسلّمشان است که راه آنان را برخود همان سبیل مومنانی بدانند که مقبول خداوند است و این تا زمانی است که شورای اولی الامر وجود نداشته باشد که به محض وجودش همه چیز مسلمانان ، به آن تنها مرجع مقبول بعد از اطاعت خدا و رسولش برمی گردد ، اما در عدم آن هر کس حق دارد راه رهبر خویش را برای دیگران و دعوت آنها بدان تبیین نماید و امر به معروف و نهی از منکر را از همان طریق ارائه نماید .

و به قول دکتر صلاح صاوی در صفحه 335 کتاب الثواب والمتغیرات :« آن حرکت تمام اموراتش را بر اساس دعوتش آنگونه که می خواهد پایه گذاری و برنامه ریزی می کند و هیچ احدی جز تناصح خیرخواهانه، حق تعرض بر سلب حقوقی‌که خداوند برای کافه‌ی مسلمین قرار داده ندارند»

پس قول احسن و طریقه دریافتن آن را باید در صف قائلش دید که قرآن می فرماید:[ وَمَنْ أَحْسَنُ قَوْلاً مِّمَّن دَعَا إِلَى اللَّهِ وَعَمِلَ صَالِحاً وَقَالَ إِنَّنِی مِنَ الْمُسْلِمِینَ ‏].

این نیز تاکیدی مضاعف بر بشارت الهی به بندگانی که صاحب قول احسن را با صفات مذکور درمی‌یابند و با تبعیت از آنها مسیر سعادت و خوشبختی خویش را تضمین می‌نمایند .

در تمام انچه توضیح دادیم روشن گردید که مسلمان واقعی کسیست که بر آنچه حق می‌داند و قول احسن طبق [فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ] عمل می کند و از هیچ تهمتی نمی هراسد و به دلیل نسبی بودن حجیت مسیرش نیز کسی را متهم نمی کند ، پس آیا متهم نمودن چنین رهبر و مسیری به تقدس گرایی و غلو و تحجر صحیح است ؟ آیا مکتب قرآن اگر چنین فکری داشته باشد غالی است ؟

برای جواب این سوال توضیحی از رهبرو منهج ایشان به طور مجمل برای وضوح مسئله لازم است و بعداً اندکی درمعنای این لغات تأمل می کنیم تا ببینیم آیا این کلمات درست فهم شده‌اند که چنین جاهایی بکار برده می‌شوند ؟ و آیا اتهاماتی که وارد می کنند با آگاهی و اطلاع کامل است یا نه ؟

نگاهی بر زندگی کاکه احمد ، تفکرات و حرکت و پیروانش با دقت در مفاهیم گذشته ، روشن می‌گرداند که آیا اهل غلو و تقدس گرایی هستند یا نه ؟ قبل از پرداختن به این موضوع اشارتی بر غامضترین مسئله ازتفکرات کاکه احمد یعنی" رسالت صغری " وتوضیحی درمورد دعای کاکه احمد- اینکه از خدا خواسته تا أذن دهد گاه گاهی از عالم برزخ جهت تصحیح خطای یاران برگردد و در خواب تذکراتی بدهد – می پردازیم- که بیشتر اتهامات به این موضوع برمی‌گردد ، نه تبعیت از اجتهاد فروعی کاکه احمد ، البته ناگفته نماند مسائل حرکی مکتب نیز برای دیگران مشکل آفرین است بماند برای جای خود .

رسالت صغری را بایدکاکه سعدی توضیح دهد که روح مطلب راکاکه احمد برای ایشان توضیح داده ، و متاسفانه خودموضوع نظارت ایشان خود نیز باعث بروزمسائلی گشته که اتهاماتی متوجه مکتب نموده ، بی توجه به نیات و بی استدلالی لائمین ، لازم است توضیحی مختصر در این رابطه بدهیم ، مجموع تعاریفی که کاکه احمد در رابطه با ناظر ارائه داده حاکی از این است که ناظر یعنی کاکه سعدی اثری زنده از مجموع آثار ایشان است . برای اهل فن پیداست که این اثر بر مابقی آثار مکتوب و مضبوط از لحاظ عملی ترجیح دارد زیرا قول شفاهی ایشان در نظر رهبر در رابطه با ایشان عین مکتوب است . رسالت صغری از اهم مسائلی است که بنیان حرکت و دعوت دینی کاکه احمد را شامل می شود که در صفحات قبل در حد توان بر آن اشارتی رفت.

و درک نکردن آن دلیل بر اشتباه بودن آن نمی شود و حلوای لن ترانی تا نخوری ندانی اما جای خود دارد که با روایتی از حضرت (ص) اندکی بر توضیحمان اضافه نمایم تا شاید جهت تقریب افهام خالی از لطف نباشد.

حضرت می فرماید: « من رأنی فی المنام فسیرانی فی الیقظه » یا « کانما رأنی فی الیقظه لا یتمثل الشیطان بی » مولانای روم در بیت 3064 جلد 4 در تعریف رؤیای آن چنانی می فرماید:

می ببیند خواب ، جانت وصف حال که به بیداری نبینی بیست سال

و کاکه احمد همین مطلب را در شعری تأئید می کند و می فرماید :

صه‌د سالی صه‌فای رفاقه‌تی ئازیزان قوربانی هه‌وای خزمه‌تی تاویکی تو

در اینجا ارقام بیست و صد برای نزدیک کردن فهم مطلب است نه تعیین ارزش آن خوابها بدان مقدار، زیرا اعداد در این گونه مثالها برای تکثیر است نه تحدید ، و ارزش آن خوابهای تعیین کننده در زمان زمین نمی گنجد زیرا حیاتست و بقا ، و این است که مولانا خواب خواص را صادقانه و از خواب عوام جدا می داند و می فرماید:

خواب‌عام است‌این‌خودخواب‌خواص باشد اصل اجتباد و اختصاص

و بر ای اینکه متقلبانی خود را به چنین اوصافی ظاهری نیارایند می فرماید :

پیل باید تا چـو خسبد اوسِتـــان خـواب بیند خطـه هندوستـــان
خرنبیند هیچ هندوستان به خواب خرزهندوستان نکرده‌است اغتراب
جان همچون پیل باید،نیک زفت تا به‌خواب، او هند داندرفت تفت
ذکر هندوستان کند پیل از طلب پس مصورگرددآن ذکرش‌به شب

بحث رویای صادقه بعنوان جزئی از وحی در قرآن و روایات جای خود دارد و در این زمینه کتابهای نوشته شده که از جمله آنها کتاب تحقیقی روح و شبح آقای فریدون سپری است و جهت اهل تحقیق کتابی تقریبا رساست.

اما بحث ما در این زمینه به عظمت پیامی بستگی دارد که ماحصل همان خوابهای گرانبهاست . نعمتی که کاکه احمد را بدانجا می رساندکه می فرماید:

شه‌مالی به‌هاراوی هه‌ناسه‌ی ئه‌تون ئیسه‌یش له‌م چوله زستان بردوا ، تاو و تینی هه‌ن

یعنی خود را فقط عاملی می داند و گرنه پیام همان پیام حضرت است که مایه حیات زنده‌های مرده است.

اهل خرد را شاره‌ای کافیست ،" آفتاب آمد دلیل آفتاب " این مفاهیم و درک آن را باید در شخصیت خود کاکه احمد و پیامش جستجو کرد ، لذا بجز اتهام بلادلیل چیزی دال بر ممنوعیت این خوابها در کتاب و سنت نیست و تازه در تأئید آن در قصص قرآنی ادلّه فراوان است . اما فهرست وار بعضی از تفکرات کاکه احمد را که ثمراتی از نعمتهاست برمی شماریم و بعداً به نتیجه‌ی بحث‌مان می رسیم.

1- عدم وجود کافر با آنچه از کتاب و سنت برداشت می شود ( نوارکفروایمان ).
2- ضرورت تبعیت از مذاهب به خاطر جلوگیری از تفرق تا زمان احیای شوری.
3- تلاش برای احیای شوری .
4- پرهیز کاکه احمد از فتاوای فقهی مگر درجایی که کتمان دانسته تا مذهبی دیگر درست نشود .
5- نام مکتب قرآن که شامل تمام مسلمان است.
6- خود را مقلد مشرب اصولی حضرت شافعی دانستن ( با منع مجتهد از تقلید دیگری اشتباه نشود ) .
7- بحث مؤمن قلبی و ملحد ذهنی هرچند در آثار علامه اقبال به طور اجمال آمده است .
8- بحث پیروان منقطع راه انبیاء که اجمالی از این بحث نیز در کتاب" قصه الایمان بین الفلسفه والعلم والقران " اثر شیخ ندیم جسر آمده است.
9- تعریف فکرازدیدگاه کاکه احمد « سی دی اول مقدماتی که توسط کاکه سعدی تبیین شده است» .
10- مسئله پرورش و آموزش که بحثی اساسی و عمیقاً قرآنی است که متاسفانه تقریبا فراموش شده و فردی تلقی می شود.
11- نوار ویدئویی پیام‌کاکه احمد در آخر عمر و مسئله بت سازی.
12- نظریه کاکه احمد درباره‌ی اجتهاد در دنیای معاصر در صفحه 68 و 70 کتاب درباره کردستان.
13- کتاب حکومت اسلامی که این کلیت شاید در نوع خود بی نظیر است.

14- حفظ آزادگی انسان در مقابل رأی شورایی یعنی تابع رأی خود بودن در امور فردی و تابع جمع بودن در امور جمعی تا هم حق رأی شخصی ضایع نگردد و هم زمینه تفرق شرک آلود در امور جمعی پیش نیاید و ضمناً نشانه ای برای تفکیک ناپذیر نبودن مکتب قرآن است و مریض القلب بودن کسانی که از این پیکره‌ی توحید جدا می شوند که بر حسب نوع مریضیشان در درجاتی متفاوت، آفت برای خود و جامعه می شوند.

اگر منصفانه همین چند مورد را بررسی کنیم و درک نماییم ، درمی یابیم که اولاً صاحب چنین تفکراتی بدنبال معرفی خویش نیست و مصداق واقعی قائلین قول احسن است یعنی دعوت به راه خدا از طریق تلاوت آیات،تزکیه و تعلیم و احیای شورای اولی الامر که سراسر زندگی مبارکش جهاد در همین راستاست.

دلسوزی ایشان جهت هدایت بشریت بدانجا می رسد که دعای مذکور را از خدای رحمان درخواست نماید و مفاد ( اُدعونی استجب لکم ) چیزی را بخواهد که سعادت بندگان خدا در آن نهفته است . « اُدعونی » بدون قید است،هرچیزی را می‌خواهی بطلب، درخواستها برای هیچ کسی تعیین نگردیده آنچه که جای توجه است این است که دعا به فرموده کاکه احمد اولاً باید طبق هدایت نبوی از« ظهرالقلب » باشد.

ثانیاً اهل دعا در هرنوع حالت روحی خود باید بفهمد چگونه نیاز باطنی و ظاهری خود را واقع بینانه بشناسد و بعد هم با سازگارترین عبارت شایسته عرض نیاز به آستان پروردگار بر زبان آورد.

ثالثاً دریابد که « تعیین صورت خاصی در دعا » جز دراموری که هدایت دین تجویز کرده از ارائه طریق نابینایی نابلد ، به بینایی بلد از تمام اوضاع یک منطقه نامنطقی تر است.

رابعاً مطمئین باشید که دعا اگر واقعاً دعا باشد حتماً مقبول می شود پس کسی که خود معرف دعاست آیا نمی‌داند دعایش که صورت خاصی دارد جزو موارد تجویز شده است یا نه ؟! آیا منافع دعایش درصورت استجابت به چه کسی بر می‌گردد ؟! آیا همان حدیث [ من رأنی ] خود دلیلی بر جواز این موضوع نیست ؟ اگر منصفانه بنگریم آیا خود این موضوع نتیجه اوج بشر دوستی و دلسوزی و خیرخواهی و ایمان به اجتهاد و آزاد اندیشی نیست ؟ ناصح امین چگونه است ؟

پس پیروان چنین " صادقی امین " ، از زمره‌ی " قلیل من الاخرین " حق دارند باور صحیح و درست خویش را به گوش مردم برسانند ، زیرا آنچه را برای خود می پسندند برای دیگران نیز می پسندند.

و حق دینی آنان است رهبر را نیز که « منادی حق » است در حد توان معرفی نمایند ، و اگر مقایسه‌ای هم صورت گیرد هیچ گونه ایراد دینی ندارد زیرا مقایسه‌ی میان مسائلی که باهم سنخیت دارند جای تعجب نیست واساساً در کجای کتاب و سنت آمده که درست نیست هیچ کس را با امام شافعی یا غیر ایشان از امامان مقایسه نمود و کجا روایت گشته که اگر گفت کسی از امام شافعی یا امام مالک یا هر امامی دیگر باسوادتر است غلو است این تفکر بچه‌گانه را چه کسی تبلیغ نموده که عین غلو است ؟ و کسی با این مقایسه‌ها تقدس گرا یا اهل غلو نمی شود . اما خدای ناخواسته کسانی بخواهند از جهت اخلاقی از این موضوع سوء استفاده نموده و شخصیت کسانی را تخریب یا زیر سوال ببرند ، که از جهت مقایسه‌ای بدون ایراد ، اما از لحاظ اخلاقی ناپسند و منفور است.

بحث ار کاکه احمد یعنی فکری که مایه نجات بشریت از فساد و ظلم و تباهی است ، یعنی بازگشت به اسلام واقعی « و از جوی مذاهب به دریای اسلام برگشتن »‌و نقل قول از ایشان به منزله نفی دیگران نیست ! به منزله اعتقاد ما نسبت به مجتهد بودن ایشان است ، و این به معنی « معصوم » دانستن نیست،بلکه به معنی راه دانستن است . علمای اصول و عرفای اسلام چنین رهبرانی را جانشین پیامبر (ص) می دانند و بر پیروان توصیه می کنند که در برخورد با رهبر باید تابع بود و آداب سوره‌ی حجرات در حق حضرت (ص) را نسبت به آنان رعایت نمود . کاکه ناصر این بحث را در " به‌ندایه‌تی " توضیح میدهد. کسی که قاعده‌ای درست و حسابی از دین نمی داند نباید دچار مرض دروغین روشنفکری گردد و بر چنین کسانی در ارائه طریق مقدم گردد ، مگر مریضی نزد طبیب « مگردیوانه» دچار چنین جهالتی می‌شود ؟! اتفاقاً روشنفکر کسی است که به علائم طریق توجه می کند و میداند که این علائم او را از سقوط و حادثه در امان نگه می دارد و نمی گوید شاید اینها اشتباه باشند چون شاید خودش اشتباه کند که در این صورت جبران ضرر نیست بلکه خسران است ! زیرا جاهلانه به کتاب و سنتش اهانت کرده و از مسیر واقعی منحرف نموده و اینست معنای غلو که توضیح داده خواهد شد.

برادران عزیز!

مقایسه صالحین و تبعیت از یکی و عدم تبعیت از بقیه به منزله غلو نیست متاسفانه این طرز تفکر بخاطر نفهمیدن معنی اصطلاحی و شرعی غلو است نه لغوی ، زیرا غلو شرعی منهیّ عنه است و زمینه شرک عظیم که قرآن در آیات 171 نساء و 77 مائده با عبارت تند [ یا اهل الکتاب لا تغلوا فی دینکم ] از آن نهی صریح نموده ، زیرا انحرافی است که توحید را خدشه دار می کند ، غلو یعنی أوصاف الهی را در حق پیامبران یا صالحان قائل شدن ، همانطور که قوم نوح در مورد صالحانی چون « یعوق » و « ود» و« سواع»‌مرتکب چنین عصیانی شدند ، یا مانند جماعتی که در شأن حضرت عیسی (ع) غلو نمودند و او را پسر خدا ، « ثالث ثلاثه » و خدا دانستند . برای توضیح بیشتر به صفحه 68 کتاب « حقیقه التوحید» دکتر قرضاوی مراجعه نمایید و به تفاسیر در این زمینه نگاهی بیاندازید تا با این نسبتهای ناروا به دیگران هم جهل خود را ثابت نکنید و هم در حق لغات جفا نکرده باشید.

چه کسی در مکتب قرآن « معاذالله » برای کاکه احمد اوصاف الهی قائل شده و او را بیشتر از عبدی صالح دانسته و کجا دفاع و تبعیت از عبدی صالح ، غریبی از تبار غرباء منع شده یا غلو و تقدس گرایی خوانده شده به قبل و بعد آیه‌ی 77 سوره مائده نگاه کنید تا بفهمید غلو یعنی چه ؟ و خود ماصدق [اضلوا کثیرا] قرار نگیرید . کدام مکتب قرآنی کاکه احمد را جالب منفعت و دافع مضرّت دانسته تا دچار غلو گردیده باشد و کجایند کسانی که در کره زمین مقلد کسانی نباشند حتی روشنفکران !! که ریزه خواران بی ادب سفره‌ی همین بزرگانند . البته آنان که به قول حافظ:

حافظا علم وادب ورز که در مجلس شاه هرکه را نیست ادب لایق صحبت نبود

و اگر خدای ناخواسته چنین نسبتهای ناروائی به مکتب ، بدان خاطر است که افراد را دلسرد و گمراه نمایند باید بدانند که:

دامن دوست به صد خون دل افتاد به دست به فسونی که کند خصم ، رها نتوان کرد
عارضش را به مثـل ماه فلک نتوان خوانـد نسبت دوست به هر بی سروپا نتوان کرد
مشکل عشق نـه در حوصلـه دانش مـاست حل این نکته بدین فکر خطا نتوان کرد

آری مکتب قرآن ، مکتبی توحیدی است که مرز شرک و توحید را خوب می فهمد و « النبیُ أولی بالمومنین من انفسهم » را هرگز به مرز توحید نزدیک ننموده و در حین مسیر اعتدال ابوبکروار عاشقانه پا در دهان اژدها می گذارد و عاقلانه فکر نمی کند که محمدش را از خواب بیدار کند !!! و این قواعد را به طور نسبی در حق رهبر گرانقدرش « کاکه احمد » رعایت می کند.

البته جهت تنویر اذهان در مسئله عقل و عشق باید بگویم که تنها عاشقان واقعی عاقلان امّتند و در حقیقت " طفیل هستی عشقند آدمی و پری " و این مطالب ، مجمل است و تفسیر را باید نزد عرفایی همچون مولانا و اقبال جستجو کرد.آری متاسفانه شنید ه می شود که روشنفکرانی !! طعنه‌ی عشق به مکتب قرآنی می زنند و متهم شدن به اینکه مشغول مسائل قلبی هستند و بی خبر از علوم و جامعه ،درحالیکه غافلند که همین متهمان نزد آنانند که درجامعه مقبول افتاده و مشغول « دعوه الی الله »اند و باتبعیت از أُسوه‌ی خود بر مفاد آیه‌ی قرآنی [ قل هذه سبیلی ، أدعوا الی الله علی بصیرهٍ ،أنا و من اتبعنی] عمل می کنند و همیشه تزکیه را مقدم بر تعلیم میدانند و جامعه را در مرحله اول بسوی اخلاق دعوت می کنند . محمد احمد راشد در کتاب المنطق صفحه 16 می فرماید : « اسلام نیازمند کسی است که راه صحیح بازگشت به آن را بداند و اصول کار جمعی در نزد سلف را فهم کرده باشد سپس سینه سپر کند و صدایش را بلند کند تا مسلمانان آن را بشنوند و بگویند:[ها أنا] پس مسلمانان دور او جمع شوند و او را لبیک گویند » سپس تعبیر علامه اقبال را در این مورد می آورد که:« و قد صور اقبال أِدراک الامهِ لذاتها الحقیقه الاسلامیه من بعد ذهولها ، کأدراک الطفل لذاته من بعد عجزه أیام الطفولیه الاولی و لان هذه الامهَ تولد من دعوهِ رجلٍ واحدٍ فقیهٍ ذی همهٍ کما قال فی دیوانهِ الذی خصصه لبیان الذات« تولد الامهِ من قلب جلیل »عجیب است که این بزرگ مردان چگونه « ها أنا » را غلو نمی دانند و صاحبش را به جای اینکه متحجر بدانند و مدعی مفاهیم غیر دینی ، حیات و تولد امت را در وجود او می بینند و حق را آن میدانند که مسلمانان دورش جمع شوند و بر مفاد «قل هذه سبیلیش » دعوت و حرکت نمایند .

مکتب قرآنی به تعبیر اقبال « قلب جلیل » را دریافت و شبه امتش تولد یافت و اگر کسانی دیگر را چنین نبیند خطایی نکرده و به قول محمد احمد راشد زیادند کسانی که از اسلام می گویند ، اما نه راه صحیح نه صفای کامل اسلامی را می شناسند و گمان می برند که راه صحیح بازگشت به اسلام نوشتن کتب و مقالات و مؤتمرات است که در اوراق تثبیت نمایند وبس.و به هیمن خاطر ندایشان بر روی مجلات و یا بر منابر یا در مؤتمرات و مجالس همانند نغمه‌های ناساز و ناهمخوان در جلو صدای بلند آبشار برای آواز اسلام جدیدی است که مسلمانان در اشتیاق شنیدن آن هستند.

این عزیزان از بحث تزکیه واخلاق ناراحتند و حتی گاهی از مطالبشان چنین برداشت می شود که آن را مسئله شخصی و غیر مهم در برابر جامعه و تحرکات می پندارند در حالیکه غافلند از اینکه به قول احمد راشد:[لایزالون یسألونک:هل‌کان شغلُ الانبیاء الا معاناه الخلق وحثهم علی الخیر ونهیهم علی‌الشر]در این رابطه ها از نظرات کاکه احمد صرف نظر می‌کنیم و عزیزان را اشاره وار به شعر"ریی راس و دروسی خزمه‌ت " و علت دردهای انسانی انسان در نامه‌ها دعوت می کنیم.

امام مودودی در شرح مراحل دعوت تربیت را در مرحله اول میداند و می فرماید : هرگاه فکراسلامی با گوشت و خون و رگها قاطی شد و دریافتید که اسلام تنها قانون برای حیات انسانی است ، به مرحله بعدی و برخورد با جامعه غیر دینی می پردازید. و امام غزالی در این مرحله هیچ گونه اجازه‌ای از حکام را جائز نمی داند !!

عزیزان اندکی تأمل نمایید همینکه مکتب قرآن جهت دعوتش با احدی سر سازش و معامله ندارد نشانه دینی بودنش است .

توصیه‌ی ما به عزیزان ناصح این است که در نقدهایشان اندکی تأمل نمایند و رعایت ادب را فراموش نکنند و نیت سالم را چراغ راهشان قرار دهند و بدانند مکتب قران برای هرفکری که دیگران با اخلاص ان را پذیرفته باشند احترام قائل است و هیچ کس را تخطئه نمی کند . ولی اگر خدای ناخواسته نیت سوئی درکار باشد بدانند که:

بس تجربه کردیم دراین دیر مکافات با دردکشان هرکـه درافتاد برافتـاد
گرجان بدهد سنگ سیه، لعل نگردد با طینت اصلی چه کند بدگهر افتاد

والسلام علی من اتبع الحق و الهدی
ریبوار

ــــــــــــــــــــــــــــــ

ضمناً عزیزانی که به این مباحث علاقه دارند
به کتابهای اصولی از جمله « جمع الجوامع»
« الموافقات » «المستصفی » مراجعه نمایند

(1) اطیعوالرسول یا هر رهبری بعد از ایشان
(2)مجموعه فتاوای ابن تیمیه 20/204 به نقل از کتاب الثوابت والمتغیرات دکتر صلاح صاوی
(3) روضه الناظر لابن قدامه
(4) مذکر اصول الفقه
(5)الاجتهاد صفحه 247 ترجمه دکتر احمد نعمتی
______________________________________________

http://www.islahweb.org/ku/node/4058

لینک جوابهای تصویری با قابلیت دانلود به ناجی کُرد از طرف مجاهدکُرد.

قسمت اول: http://fyels.com/WCN
قسمت دوم: http://fyels.com/fCN
قسمت سوم: http://fyels.com/VCN
قسمت چهارم: http://fyels.com/s3N

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده ازطرف شبکه ی جهانی نور....

2011-12-09T09:25:00.000+03:30

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده ازطرف شبکه ی جهانی نور....

پاسخ به شبهاتی درباره علامه احمد مفتی زاده پخش شده توسط شبکه نوراین کلیپ ها در تاریخ 22 نوامبر 2011 توسط مجاهد کرد منتشر گردیدباشد که شبکه اسلامی نور در کلیپ های پخش شده خود تجدید نظر نماید.

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده- کاری از مجاهد کُرد- قسمت اول.

http://www.youtube.com/watch?v=VuPvW6GpY-I

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده- کاری از مجاهد کُرد- قسمت دوم.

http://www.youtube.com/watch?v=zkvazOd0_5I

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده- کاری از مجاهد کُرد- قسمت سوم.

http://www.youtube.com/watch?v=Wc7BLAkLd78

پاسخی به شبهات مطرح شده درمورد کاکه احمد مفتی زاده- کاری از مجاهد کُرد- قسمت چهارم.

http://www.youtube.com/watch?v=Bcvspvn3rUM

امید است کارمندان ومسؤلان شبکه ی جهانی نورهرچه زودترنسبت به پخش این کلیپ اقدام فرمایند.

بحثی کوتاه درباره ی:حکومت اسلامی،اثرکاکه احمد مفتی زاده

2011-11-04T20:42:00.000+03:30

(این اثر به علت حجم زیاد در دو پست،متن اصلی و بخش حواشی قرار گرفت،امیدوارم مفیدواقع گردد وتوصیه می شود حتما مطالعه شود)

بحثی کوتاه درباره ی:

حکومت اسلامی

علامه:کاکه احمد مفتی زاده

موضوع
پیشگفتار
مقدمه
مبحث اول:
ارکان حکومت اسلامی
مبحث اول درباره ارکان
1- تفاوت رهبری انقلابی ورهبری تشکیلاتی
2- تفاوت دمکراسی عمومی و دمکراسی خصوصی
تفاوت مابین شورای حکومت اسلامی و پارلمان حکومتهای دمکرات مآب
1- حدود قدرت و اختیارات
2- احراز حق عضویت
3- شماره اعضاء و نسبت آنان
4- مدت خدمت
5- کیفیت بجای کمیت
ارکان فرعی
تفاوت ارتش اسلامی با سایر ارتشها
مبحث دوم
خصوصیات حکومت اسلامی
تکلیف فعلی حکومت آینده
حواشی و توضیحات بترتیب شماره
انواع حکومتها
1- استبداد فردی
2- استبداد گروهی و حزبی
3- حکومت دمکراتیک جمهوری
4- حکومت دمکرتیک سلطنتی

..... و اکنون...
راه های چاره

‏ بِسْمِ اللهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ ‏

پیشگفتــــــار:

درشرایط کنونی که حرکت انقلابی ملتهای مسلمان ایران، راهش را بسوی پیروزی بررژیم منحط شاهنشاهی وتأسیس"حکومت اسلامی"،قاطعانه ادامه میدهد،بسیاری ازهموطنان نیاز دارندکه درباره چگونگی این سیستم حکومت، اطلاعاتی بدست آورند.

همه میدانند که مبارزات سیاسی ما، بخاطر تحریکات و کارشکنی گروه های ضد اسلام، با مشکلات فروان روبرومیشود؛ و خنثی کردن این توطئه ها، به اندازه مبارزه با دشمن اصلی، پر درد سر است و وقتگیر؛ولذا، فرصتی برای نوشتن کتابی که بطور مشروح، حکومت اسلامی را بشناساند، ندارم. ناچار از امروز( پنجشبنه2-9-57)در مسجد امین ، جلساتی برای بحث و درس ترتیب دادیم، که امیدوارم همزمان با پیشرفت کار این جلسات ، خلاصه ای از درسها را یادداشت کنم، تا پس از پایان دروس، این خلاصه نیزآماده انتشار شود، و بصورت جزوه یا رساله ای کوچک، در اختیار همگان قرار گیرد.

سنندج احمد مفتی زاده

مقدمـــــــــه:

ازنظرجامعه شناسی اسلامی،تاریخ تمدن انسان،صحنۀ نمایشی است ازتضاد وجدال دو گروه- دراشکال ودرمقیاسهای گوناگون- :گروهی کوچک با نام هائی ازقبیل "مَلاء" و " مترفین" و "مستکبرین" وامثال آن؛ وگروهی عظیم- یا اکثریت خلق- که عنوان "مستضعفین"،وضع وشرایط زندگی آن راتصویر می کند.

روش گروه اول،کم کاری وبی تلاشی ، وبعد:استثمار وغارت حقوق ودسترنج معنوی ومادی گروه دوم است بوسیلۀ حربه های "زر،زور،تزویر"،وبهرۀ اکثریت،خستگی وتلاشی است مداوم،با تحمیل محرومیت ازنتایج آن، وکشیدن نازواِفادۀ گروه مفت خوراول.

مأموریت پیامبران بزرگ، همیشه عبارت بوده از: شکستن بنیان این نظام طاغوتی و طبقاتی ، با حربه ایدئولوژی امتیاز شکن توحیدی ، که این عقیده همه انسانها را همسطح میشناسد ، چه در حقوق معنوی(1) وزمین را با هر چه در آن، متعلق به همه میداند (2).

اما گروه امتیاز جوی بیکاره پرمدعای استثمارگر ، همیشه در برابر پیغمبران، برای حفظ موجودیت خود، با توسل به حربه های "زر" و"زور"و "تزویر"، ایستاده اند ؛ و با نیروی گروههای مزدور یا فریبخورده ، در برابر نیروی حق و عدالت ، قد علم کرده اند .این استثماگران ، هرگاه که شکست نظامی خورده ،و ناچار در برابر حق تسلیم شده اند ، باز با توسل بخطرناکترین سلاحها یعنی تزویر ،تلاشهای از راههای گوناگون را برای حیات انگلی خود ، از سر گرفته اند.

چهارده قرن پیش ، روی زمین ، میدان تاخت و تاز های همه جانبه گروههای مترفین بود. به زودی در وصف نمیگنجد که بشریت چه در مناطق عقب مانده آن روز که فاصله های امتیازات ، خفیفتر بود ، و چه در جامعه های ( به اصطلاح ) پیشرفته ونیرومند زمان که فاصله های طبقاتی ، به اوج می رسید (3)از دست این استثمارگران به چه روزی افتاده بود ! درجمله ای کوتاه ورسا، " ظهر الفساد فی البر والبحر بما کسبت ایدی الناس ...."(4).

پیامبر اسلام در چنین شرایطی ، مأ موریت یافت که با انقلابی همه جانبه مبارزه ای بی أَمان و جهادی با مال وجان ، علیه این نظامهای استثماری ، قیام کند ، قیامی که آرام و آسایش نمی شناسد وبا راحت طلبی،سازش ندارد:"یاأَیها المُدثِر،قُم فَأَنذِر... وچه زجرها و محرومیتها کشید با ایمانش تا بخاطر رستگاری بشریت مستضعف،کاخهای ستم را ویران نمود،یا بدست ویرانی سپرد ! درود بی پایان انسانیت بر او و بر همۀ همرزمان با ایمانش .

دیری نگذشت که باز در اینجا و آنجا ، دو گروه از مترفین شکست خورده(6) با دسیسه ها و توطئه ها وفریبها،تلاش را آغاز کرده اند،تا باز از زیر خاکستر ویرانه های دستگاههای بهره کشی و غرور فروشی،کم کم سر بر آرند ؛ و گذشته های تاریک را زنده سازند ؛ وباز بشریت را به زنجیر اسارت کشانند ... ودیدند که سرانجام زنده شدند وخلق را میراندند !

در عهد رسالتهای پیشین، هر بار که مترفین،شرایط را فراهم میکردند و سر بر میا وردند،بخاطر ریشه کن کردن احتمال خطر و تضمین استمرار بساط عیش و غرور خود، بتدریج اصل پیام الهی را از بین میبردند،یا اگر این کار مقدور نبود،تا حدی که اغفال مردم ممکن بود،تحریف میکردند،بصورتی که خصوصیت توجیهی وانقلابی و ضد طبقاتی آن،محو شود . آنان بخوبی،درک میکردند که پیام الهی - اگر دست نخورده بدست مردم برسد وفهمیده شود زنده ها را تکان و توانی می بخشد که هرگز تن به استضعاف ندهند،ونتوانند بپذیرند که هم محصول کاروتلاش خود را غارت شده ببینند،وهم- درپاداش!- غرور وافادۀ این مفتخوران پرمدعی را تحمل کنند! ویا اینکه:اگرمفتخوران ازثروت غارت شدۀ خلق،سهمی به آنان بازگردانند،دربرابر،سرتعظیم وتشکرفرود آورند وخود را نان خورومرهون منت شناسند!(7)

خداوند،قرآن را زمانی فرستاد که بشریت- با همه بدبختیها وبا منتهای محرومیت ازرشد تربیتی- رشد طبیعی اش،بحد کافی برای حفظ حقوق خود رسیده بود،ولذا،دیگربه مترفین اجازه آنچنان دزدی ودستبردهائی آشکاربسوی سرمایۀ رستگاری وآزادی ودادگری،نخواهد داد(8).

پس،دراین شرایط،تنها وسیله وعاملی که بوجود آمدن مجدد جامعه ای طاغوتی را ممکن سازد،بیگانه نمودن پیروان قرآن است ازقرآن وازمطلب قرآن،وهمچنین:ازواقع تاریخ انقلابی که قرآن آفرید،وازماهیت آن.

در طول چهارده قرن،استثمارگران نسلها ومنطقه های مختلف،(علیرغم جانبازیها و مجاهدات افراد با ایمان و آگاه ) کارکردند (9)و دسیسۀ فراهم نمودند؛ و برای آیات قرآن،افسانه ها ساختند ومعانی تأ ویلی نا معقول وغافل کننده وسرگرم کننده،رواج دادند،پشتوانۀ این نیرنگ را،روایات ساختگی معارض با بدیهی ترین مسا یل قرآن و دروغهای خرافی گیج کننده ساختند،و کتابها را از آن پر کردند ...تاچنین وضعی پیش آمده که یقینا الان،یکهزارم از مردم مسلمان نه با قرآن آشنایی واقعی دارند،ونه برنامه وپیامش را چیزی جز امر به نماز و روزه- آن هم بدون اینکه بفلسفه وفائدۀ آن،توجهی مطرح باشد – میدانند!

مهمترین وخطرناکترین حیلۀ دشمنان خلق،کوتاه کردن دست دین از زمامداری وسیاست جامعه بود. در قرون اول تاریخ اسلام،تنها فرمانروایان داخلی منحرف از دین بودند که این آرزو را در سر میپروراندند(البته، بدون اینکه جرأت کنند،واز این نقشه خود،کلمه ای بر زبان آورند. اما همین سیاست ضد خلقی " جدا کردن دین از سیاست "(10) روز بروز،جامعۀ عظیم و فولادین توحیدی را،بطرف سستی و بت پرستی سوق داد (11)رواج فساد به وسیلۀ دستگاههای حکم رانی وبروز جنگهای داخلی در بین گروههای متخاصم قدرت طلب و استثمارگر، مرتب رو بفزونی میرفت، تا تجزیه و ضعف بر همه جا چیره شد،وآنگاه حرص وطمع استعمارگران خارجی قرنها در کمین نشستۀ پوزه بر دست نهاده نیز مجالی برای خود نمائی یافت.

در این قرنهای اخیر،یعنی : از زمان خاموش شدن مشعلهای تمدن اسلامی در اندلس (مرکز اسلامی اروپا ) واز حملۀ صلیبی ها از غرب و مغول از شرق،مترفین داخلی در اجزای مملکت وسیع اسلامی، بیشتر بصورت مزدوران برای استثمارگران خارجی،نقش خیانت را بازی میکردند ومیکنند. اعلام این جمله با نهایت صراحت و گستاخی که:" دین از سیاست جدا است "، وتوجیه این خیانت با استفاده از روشهای تزویر وفریب- نه با منطق زور واستبداد،مانند گذشته- محصول این دوران اخیر است(12)

صدای ویلیام گلادستون رهبر حزب " آزاد یخواهان !!" ونخست وزیر وقت انگلستان هنوز در گوش است که در پارلمان آن کشور،خطاب نمایندگان بر زبان آورد، او یک جلد قرآ ن در دست داشت، ودر حالی که بغض گلویش را گرفته بود و اندامش از شدت غضب و عصبانیت میلرزید، وآ ن عاقبت شوم را که – اگر وضع بر آن منوال باشد که بود – انگلستان،آسیاو آفریقا را از دست خواهد داد، در نظر خود مجسم مینمود، همان جلد قرآن را بنمایندگان نشان داد،وبعد روی تریبون کوبید!سپس با لحنی که بگریه و فریاد بیشتر شباهت داشت،بانگ برآورد که :

تا این قرآن در مشرق تلاوت شود،انگلستان نخواهد توانست در آفریقا و آسیا،جای پای محکمی برای خود نگاه دارد!!

اما بدیهی بود که نمیتوانستند آنرا از مسلمانان بگیرند، پس تنها راه ممکن عملی این بود که کاری کنند، - خصوصا برای مدارس ومراکز علمی – تهیه شود که کسی از مطالب آن خبری نداشته باشد، مگر تنها بعضی احکام فردی و خانوادگی ساده ( آنهم بدون اینکه با فلسفه وحکمت تشریع آن کاری داشته باشند ) در حالیکه در هر خانه نسخه های متعدد آن موجود باشد، و در حالیکه افرادی باشند که مرتب آنرا زمزمه کنند !

اجرای این سیاست خائنانۀ " جدا کردن دین از سیاست "، چندان بعدی گسترده یافته که – مثلا در زمینۀ خصوصیات و مشخصات حکومت اسلامی،کتابی بزبان فارسی در دسترس نیست ؛ جز اینکه اخیرا کتابی از دانشمند پاکستانی "ابولاءعلی مودودی " بفارسی ترجمه شده(13) که در آن،قسمتی از مسائل و اصول مربوط به این موضوع جمع آوری شده است .

اما مجموعا کتابخانۀ فارسی،بقدری دراین زمینه خالی است که اکنون حتی بسیاری ازدرس خواند گان ما ومتخصصان علوم اجتماعی وسیاسی،دربارۀ حکومت اسلامی ،چیزی نمیدانند ، و اساسی ترین تفاوتها وامتیازات این سیستم ادارۀ جامعه را نسبت بسیستم های دیگر نمیشناسند ... و حتی هستند کسانی که عنوان رهبری دینی دارند، و می پندارند که امروز نظام حکومت اسلامی، قابل پیاده شدن نیست!! و آن وقت ناچارند با تقلید از افکار دیگران، پیاده شدن نظامی را آرزوکنندکه غیر اسلامی، یا حتی دشمن سر سخت اسلام باشد(14)..

این نا آگاهیهای معلول حکومت چندین قرنۀ طاغوتی وبیگانگی از اسلام،به مبارزات مسلمانان در الجزایر،مراکش،تونس،مصر،عربستان،سودان ،عراق،سوریه،یمن،پاکستان،و بخصوص در عدن و افغانستان،صدماتی بسیار سنگین وارد ساخت ،و جبران این زیانها،نیازمند شروع مبارزاتی تازه است که این بار با شناختی درست از سیاست مبارزاتی و تشکیلاتی اسلام، همراه باشد. در مبارزات گذشته، مسلمانان، فداکاریها کردندوکشته ها دادند،اما چون از همان آغاز،کار با آگاهی از اسلام واقعی ( نه اسلام موروثی واسمی ) شروع نکرده بودند،و هدف خود را بروشنی و وضوح ترسیم نکرده بودند،درآخر کارزار یا به ابتدای خط مبارزه باز گشتند ،و یا اینکه به چنگال دشمنی افتادند که بمراتب، خطرناکتر از دشمن سابق میباشد. اما مسلمانان نا آگاه ، این دشمن را همرزمان صمیمی وبرادران مبارزۀ خود می پنداشتند ،درست همانگونه که امروز بعضی برای رسیدن به قدرت این دشمنان،تبلیغ می کنند !!

با این احوال ،ضروری ترین مسئله ،در شرایط مبارزۀ کنونی ایران ، آگاه شدن همگان ، و بخصوص: دست اندرکاران مسائل و علوم سیاست و زمامداری و مملکتداری ، از معنی و مشخصات " حکومت اسلامی " است . و بهمین مناسبت بود که برای برنامۀ روزهای پنجشنبه ،این درس را انتخاب کردیم.

ضرورت شرایط ،چنین اقتضا دارد که فعلا ،مسائل مهم و اساسی این موضوع را،بطور سریع مرور کنیم . زیرا در این شرایط که به امید خدا – بطرف یک جامعۀ اساسی ، داریم حرکت میکنیم بسیاری از مسائل دیگر نیز هست ،مانند "اقتصاد اسلامی " ، که تهیۀ خلاصه ای دربارۀ آن نیز ،جنبۀ فوریت دارد.

پس از اینکه در زمینه این موضوع و دیگر موضوعات ضروری این ایام ،متونی کوتاه منتشر شد ، میتوانیم در آینده بشرح و تفصیل آنها بپردازیم .

خدای متعال همه را توفیق دهد که پس از شناختن خصوصیات و مشخصات نظام حکومت اسلامی ،شهامت "انتخاب احسن "و اقرار بحقایق را توانیم پیدا کنیم،واز نظامهائی که سطحیانه ویکجانبه به آنها دل بسته ایم ، چشم بپوشیم .

" فَبَشِّرْ عِبَادِالَّذِینَ یَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَیَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ ... ".

مبحث اول:

ارکان ومشخصات
حکومت اسلامی

خصوصیتی که اسلام را جاودانگی می بخشد ،این است که : برای مسائل انسان- از فردی ترین مسئله تا مسائل مهم بین المللی – اصول و موازینی کلی (جز در بعضی موارد بی تغییر )،متصور داشته،که نیازانسان بدان – تا وقتی که بخواهد "انسان" باشد تغییر نمی یابد. اما انسان در شرایط واوضاع گوناگون ، با استفاده از توانائیهای فکری خود،قوانین لازم روز رااز آن اصول و موازین کلی،استخراج و استنباط نماید (همانطور که برای تأمین نیاز زندگی مادی همیشه در تحول خود از مواد کلی و خام عالم ماده ،بهمین ترتیب،عمل میکند (15).)

حکومت نیز یکی ازمسائل انسان است،که اسلام برای آن،اصول و موازینی کلی،مقرر داشته که هرگز کهنه و بی خاصیت نمیشود،و بشریت همیشه نیاز دارد که قوانین حکومت درهرو هرجاوهرزمان راآن استخراج کند.

در این متن – که خلاصه ای است از سخنرانیها – قسمتی از این اصول در دو مبحث،خلاصه میشود .

مبحث اول دربارۀ ارکان:

اسلام،نظامی است "خدایی- انسانی " . یعنی: مبانی و اصول اساسی و کلی زندگی را(که انسان بدلیلهای فراوان و از همه مهمتر،بدلیل نداشتن شناخت کامل نسبت به "خود" – وحتی،محال بودن چنین شناختی – نمیتواند آنها را وضع کند)، خدا دراختیار انسان قرار میدهد،و مسئولیت استنتاج درست ازآن،و اجرای دقیق و صادقانۀ مجموع این اصول و استنباطها را به خود اومیسپارد. این امر و مسئولیتهای گوناگون ایجاد میکند که،اولین و بالاترین آنها مسئولیت غیر منضبط و بدون تشکل امت،یا"مسئولیت مدنی" یک یک افراد است در برابر جامعه ... که بمقتضای آن،هر فرد به نسبت آگاهی و امکاناتش،نسبت به اجراء یا عدم اجرای درست قوانین اسلامی ( چه اصول و مبانی کلی،و چه صورتهای استنباطی قبول شده) مسئولیت دارد. بر این مسئولیت عمومی در قرآن و سنت،زیاد تأکید شده که حدیث"کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته"برای تبیین آن کافی است. مفاد این اصل،عبارت است از"حاکمیت عمومی". یعنی اینکه : بالاترین نیروی حاکم بر ملت،خود ملت است. اما از آنجا که اداره و تنظیم جامعه،به تشکیلات نیازمند است ،باید این نیروی گستردۀ غیر متشکل،از مجرایی مردمی ومتشکل( با همان عمومی مردم)،برای ادارۀجامعه اعمال شود. نظامهای گوناگون حکومت در گذشته و حال،جامعه را به نیروهای گوناگون جمعی یا فردی سپرده اند ... و با تحقیق (که خلاصه ای از آن در این رساله منعکس است) در می یابیم که مردمی ترین طریق ادارۀ جامعه،تنها،حکومت اسلامی است .

در این حکومت،نیروی پراکندۀ مردم، به تنها یک رکن یا یک" قوه"منتقل میشود بنام "شوری"که شباهت به پارلمان در حکومتهای دمکرات دارد؛ اما با امتیازاتی که دارد،خصلت " مردمی بودن" را در قوۀ اسلامی صددرصد می سازد،در حالیکه هیچیک از پارلمانهای سیستمهای گوناگون،دارای این قدرت نیستند.

با اینکه،نهایت اختصار در این رساله مورد نظر است،و نمی خواهم از بحث موضوعات اصلی،دور شویم اما دو مطلب مقدماتی مهم هست،که دنیای امروز از آن غافل است ،و برای درک درست ابعاد و ما صدقهای" حاکمیت عمومی" به آنها سخت نیاز هست ،و لذا ناچار با ایجاز تمام در اینجا مطرح میکنیم :

1- تفاوت رهبری انقلابی و تشکیلا تی

درطول تاریخ،هرجا که مَلاء قدرت می یابند،وجامعه ای را زیرسیطرۀ خود درمی آورند،آن جامعه میمیرد، وتاریخ آن متوقف میشود،وجامعۀ بشریت درآنجا،حالت مرداب وگندابی پیدا می کند،که حرکتی انسانی بسوی اهداف ومقاصدی عالی درآن یافت نمی شود.درآنجا ارزشهاعوض میشوند.پستیهاوماده پرستیها،بصورت هدف والاوارزش عالی درمی آیند،وایثارها وشهامتها،خواروجنون آمیزبشمارمی آیند.پیامهای الهی،درتاریخ حیات بشر، همیشه نهیبی براین گندابها بوده،ومرده های تحقیرشده ارزش گم کرده را، "انذار"(1-15) کرده،وبا ایجاد شهامتهای آگاهانه درآنان،آنان را به زندگی والا- درصورت جهاد وتلاش وفداکاری- بشارت داده است.جریان طاغوتی، هرگزمجال نداده ونمیدهد،تا حرکت توحیدی،برای همیشه ادامه یابد،وهمه مردابها را،حیاتی تازه وهمیشگی بخشد.اما بالاخره،این ندای حیات بخش،با نهاد انسان آشنائی دارد،وگهگاه،آوائی ضعیف یا قوی ازآن،با رابطه با زیربنای توحیدی یا منقطع(2-15) ازآن درمقطعی اززمان ونقطه ای اززمین،فردی یا افرادی را،ازغفلت گندابی،برمی انگیزد،وبه برانگیختن جامعه مأمورمیسازد.انسان بیداری که درچنین جامعه ای قیام می کند،همانند قاصدی است ازلجنزارگندیده به قله ای آزاد وناظرومشرف برشاخسارها وگلزارها وباغ ومرغزارها،که بشرلجنی را میخواهد برانگیزد وبسوی قله شان رهنمون گردد.ولی لجنی ها،بزندگی مرده عادت دارند وحال نفس کشیدن وبوئیدن هوای سالم را ندارند.اما این انسان بیدار،اگرتوانائی وآگاهی ادامۀ راه را بیابد، "رهبرانقلابی" میشود،وتا زمانی که مهلت حیات دارد،کارخود را ادامه میدهد.بالاخره،انسان نه مانند پدیده ای است طبیعی،ونه حتی نظیرهرکدام ازجانداران دیگر،زیرا هیچ مقیاسی پیدا نمی شود که افراد این موجود را بطوریکنواخت دربگیرد.یعنی : هیچوقت نمی توانی همۀ انسانها را ازتمام جهات با یک مقیاس تعریف کنی.ولذا،وقتی که رهبرانقلابی،کاررهبری را ادامه میدهد،می بینیم که بتدریج،حالت لجنزاردگرگون میشود،وعلیرغم تهدید وبگیروببند لجنداران،جنب وجوشی درلجنزارپدیدارمیگردد،ودرهربارتکان وجریان ازلجن بسوی قله،عده ای،سرازلجن برمیآورند،وازسربرآوردگان نیزهمه راهی هوای آزاد "آزادی" نمیشوند.بعضی تحمل گذشت ازتغذیۀ لجنی نمیکنند،وتشنگی وگرسنگی وخستگی راه وتهدید لجنداررا نمیتوانند بکشند،یا لالایی فریبکارانۀ لجنداررا گواراترازآوای حیاتبخش رهبرمیشمارند...وبالاخره،به اعماق لجن فرومیغلطند ...بعضی ازلجن بالا میآیند،ومشقت راه آزادی را خریدارمیشوند.واینها همه نیزتاب وتوان ادامۀ راه را ندارند،بلکه،معدودی هستند که ازهمه میگذرند وبسوی قلۀ رستگاری تا آخرین نفس،تکان می دهند... وبازبالاخره،ادامۀ راه رهبر،لجنی ها را بیرون میکشند وازاسارت لجندارمیرهاند.

اینچنین انسانی آگاه وبیدارکننده،درآغاز،همۀ مسئولیتهای رهبری فکری وعملی جامعه را بعهده دارد،ونمیتواند به هیچ وجه ودرهیچ موردی،تابع وپیرولجنی ها باشد.زیرا جهت او،با جهت آنان،کاملاً متعارض است،وپیروی اوازآنان،مانع ادامۀ راه میگردد.دراینجا فقط، "قم فانذر" مطرح است.

اما هراندازه که مبارزه ادامه می یابد،ومردگان با حیات انسانی آشنا میشوند،به نسبت این آشنائی،برای اظهارنظردربارۀ راه وروش مبارزه،اهلیت را درآنان تقویت کند،وبا شرکت دادن آنها دربررسیها وراهیاببها،آنان را برای پذیرش آگاهانۀ دنیای آزادی آینده،وتحمل مسئولیت ادارۀ جامعۀ نوین،آماده سازد (زیرا پس ازمرگ رهبر،تکلیف،متوجه آنان خواهد شد) .دراینجا وظیفۀ "وشاورهم فی الامر" مطرح میشود.اما دراین مرحلۀ تکاملی ازرشدانقلاب (که بتدریج،انقلابیها پرورش می یابند وبرشد انقلابی میرسند) باز،نقش رهبری انقلاب نقش اول است،وپس ازشوربا پرورش یافتگان،تصمیم نهائی درانتخاب بهترین رأی ودرمحدودۀ اموررهبری (به دانش ها وتخصص ها) با شخص پرورش دهنده (رهبر) است: " فإذا عزمت فتوکل علی الله" ... واواست که با سابقۀ انقلابی،هم تجربه های تازه رسیدگان را دارد،.هم نیروی ممتازواستثنائی سابق خود را.

اما پس ازمرگ رهبری انقلاب،مرحله ای جدید اززندگی اجتماعی شروع میشود،که درآن،دیگر،شخصی دارای این صلاحیت تصمیم گیری نیست،واکنون،مرحله " وأمرهم شوری وبینهم" فرا میرسد.دراین مرحله کسانی که پرورش انقلابی یا فته اند،وبا نظام ومکتب جدید آشنائی دارند،ونسبت به آن واجرای آن صمیمی هستند،همه دریک سطح ازحقوق سیاسی هستند،وبایدتنها با شوروتبادل نظرروی مسائل جامعه،مطابق مبانی وموازین مکتب،تصمیم بگیرند،وتنها ملاک برتری یک رأی برآراء دیگر،قدرت استدلال آن است (اما درفرضی که درادله با هم تعارض داشتند وبرتری هیچکدام ثابت نشد،درآن صورت،اکثریت صاحبان آرای مستدل- نه اکثریت کمی محض- مبنای تصمیم گیری خواهد بود) ،وشوری امورجامعه را به ارکان دیگرمیسپارد که همه زیرنظرشوری هستند.

2-تفاوت دمکراسی عمومی ودمکراسی خصوصی

مردم یک شهر،صاحبان این حق هستند که بخواهند شهرآنان ازنظرعبورومروروشرایط شهری وبهداشتی وغیره،شهری سالم وپیشرفته باشد.اما کیفیت تأمین خواسته ها ورعایت عواطف این مردم بعهدۀ متخصصان علوم وفنون مختلف است.

درقسمت اول این موضوع،دموکراسی،با بعد عمومی آن مطرح است.یعنی: دراینجا به آمال وعواطف اکثریت مردم،بدون درنظرگرفتن این قشر یا آن گروه،باید توجه شود.اما درقسمت دوم این موضوع، بُعد خصوصی دموکراسی مطرح است،ومبنای تصمیم گیری،رأی ونظراکثریت مردم شهرنیست.بلکه رأی ونظرصاحب نظران ومتخصصان دلسوزوصمیمی،مبنای تصمیم گیری خواهد بود.تفاوت این دوبُعد،یا دومرحلۀ دموکراسی،هنوزدرجهان سیاست،مطلقاً درک نشده؛ولذا می بینیم که درکشورهای دمکرات،برای انتخاب یک مهره،کسی که 51 رأی میآورد،برنده است هرچند صاحبان این 51 رأی ازنظرآگاهی سیاست،نسبت بصاحبان 49 رأی،ضعیف،یا حتی صفرباشند.وبا مختصردقتی متوجه خواهیم شد که این آشفتگی وقاطی پاطی شدن دوبعد دمکراسی،درحقیقت،مفهوم دمکراسی را ازحکومت سلب می کند؛وآن را بصورت یک بازی عوام فریبانه درمیآورد؛درست مانند اینکه برای جستجوی امراض عمومی یک شهر،بجای تکیه برأی پزشکان دلسوز(که اقلیتی بسیارکوچکند)،رأی اکثریت مردم ناآگاه ازمرض ودرمان را،مبنای تصمیم گیری قراردهیم!

درجامعۀ اسلامی آیندۀ ما،برای ادارۀ شؤون مختلف اجتماعی اعم ازتدوین قانون اساسی و وضع قوانین دیگر،ویا سپردن وظایف به اشخاص،با ید دقیقاً به ما صدق این دونوع دمکراسی- که فقط دراسلام مطرح است- توجه شود.

پس ازدرک این دومطلب یعنی "تفاوت رهبری انقلابی ورهبری تشکیلاتی " و "تفاوت،ما صدق مکراسی عمومی وخصوصی" ،برگردیم به بحث "ارکان حکومت" :

درسیستم حکومت اسلامی،تنها یک رکن متشکل اصلی وجود دارد،که کاراستخراج قوانین روزازاصول وموازین کلی به وی سپرده شده،وارکان دیگری که برای ادارۀ شئون گوناگون جامعه ها درشرایط مختلف،لازم هستند،همه فرعی اند؛وتنوع وتعداد آنها،شکل سازمانی آنها،وهمچنین حدود قدرت واختیارات هریک،مانند موجودیت آنها،به صلاحدید وتصمیم گیری همان رکن اصلی،بستگی دارد.(شوری درسطحهای مختلف وبرای قسمتهای گوناگون ازجامعه،با شرایط خاص آن،همیشه رکن تصمیم گیری است.اما بحث اینجا،فقط دربارۀ "شورای عالی مملکتی " است).این رکن اصلی که قرآن،تمام اختیارات ادارۀ جامعۀ اسلامی را به اوسپرده،"شوری" است،وقانونی که این اختیارنامحدود وهمه جانبه را به این رکن تفویض کرده،قسمتی است ازآیه ای درسورۀ "شوری" با این عبارت: "وأمرهم شوری بینهم".

میدانید درکشورهائی که مدعی ادارۀ جامعه با نظام دموکراسی هستند (صرف نظرازنامها وعناوین ودرستی یا نادرستی آنها)،پارلمان بعنوان نیروی قانون گذاری ،وجود دارد.درچهارده قرن پیش،قرآن،بخاطرنجات بشریت ازآز و هوسهای حکومتهای خودکامۀ دیکتاتور،نظام حکومت "شوری" راتعیین کرد که- گویا- پارلمان،درنظامهای دمکراتیک امروز،کارهمان شوری درحکومت اسلامی راعهده دار است.منتهی،ما بین شورای حکومت اسلامی وپارلمان حکومتهای دمکرات مآب،تفاوتهائی اساسی وجود دارد،که درصد "مردمی بودن" این دونیرو را،عمیقاً متفاوت میسازد.دراینجا،چند فقره ازاین تفاوتها را یادآور می شویم- که درنظام حکومت اسلامی باید مورد توجه باشد،اما با درک این واقعیت،که انتقال ازنظام طاغوتی فعلی،به آن نظام مردمی توحیدی،بطورتدریجی،میتواند امکان پذیرباشد- .واینک،این تفاوتها:

۱-حدود قدرت واختیارت

قوانین اساسی حکومتهای جهان امروزکه دموکراسی را مدعی هستند،با تفاونهائی که با هم دارند،کلاً دراین خصوصیت مشترک اند که پارلمان را بعنوان یک رکن ازارکان حکومت میشناسند،وارکانی دیگردرکنارآن وجود دارند که نیروی ادارۀ مملکت،با نسبتهای مختلف،ما بین پارلمان واین ارکان تقسیم میشود،وگاهی،بعضی ازقوای حاکم درنظامهای دمکراتیک،میتوانند بدون رأی یا موافقت پارلمان،دست به کارهای مهم واساسی بزنند.درنتیجه،این قوانین،اختیارات پارلمان را به چند درصد (کم وزیاد) محدود میکند.

اما- همانطورکه اشاره کردیم- شوری درتشکیلات حکومت اسلامی تنها رکن وتنها قدرت اصلی است،وصد درصد اختیارادارۀ جامعه،دردست آن میباشد،وهیچ نیروی دیگر،اصالت وموجودیت رسمی ندارد،و وجود یا عدم هرچند نیروی دیگریا هراندازه اختیار،بنظرشوری بستگی دارد(16).

دریکی ازدرسها،بحثی مفصل داشتیم دربارۀ انواع حکومتها،واختلافهائی که ما بین اسم ومسمی،بصورتهای گوناگون وجود دارد.این بحث دراینجا،گرچه اهمیت دارد،اما چون میخواهیم این رساله خیلی کوتاه باشد،ازآن صرف نظرمیکنیم،و- به امید خدا- به آخررساله خواهیم افزود.

درآن بحث،متوجه خواهیم شد که ما بین عنوان رسمی وماهیت سیاسی واجتماعی بعضی ازحکمتها،فاصله فراوان است،وراستی دراین مورد نیز،مانند بسیاری موارد دیگر،بعضی ازکلمات،ازمعنی خود بیگانه شده اند،یا حتی معنی اصلی برخی ازکلمات،بطورکلی فراموش شده است.کلمۀ "شوری" ونیزکلمۀ "شوروی" که به شوری منسوب است،ازاین سری کلمات معنی گم کرده اند.شصت سال سابقۀ پرخشونت ترین واستبدادی ترین حکومت یک حزبی که فقط درصدی کوچک ازیک ملت (یا چند ملت) بزرگ را تشکیل میدهد،وبرای ملت- وبخصوص،طبقات زحمتکش- حق رأی قائل نیست،عامل این تغییرهویت وگم شدن معنی ازدو کلمۀ " شوری" و "شوروی" گردیده است.اگراین سابقه،درذهنها نبود،واین دو کلمه رسوا نشده بودند،با گرفتن الهام ازقرآن،وبا توجه به اینکه درسیستم حکومت اسلامی،همۀ قدرتها درشوری متمرکزاست،باید تنها عنوان سیاسی برای نشان دادن شکل واقعی حکومت اسلامی را تعبیر: "حکومت شوری اسلامی"(17) انتخاب میکردیم.اما با سابقه ای که اشاره کردیم،راستی باید مدتی برای اعادۀ حیثیت کلمۀ شوری کارکنیم،تا شایستگی چنین انتخابی را بازیابد،وبتواند معنی واقعی خود را القاء کند.

2-احراز حق عضویت

شرط صلاحیت برای عضویت درشورای اسلامی،طبیعی است،نه تبلیغی.دراین نوع حکومت،عضوشوری کسی است که با سابقۀ رفتاروخصوصیات اخلاقیش،اعتماد عمومی مردم مسلمان درستکاروبی نظررا جلب کرده باشد،ونه مردم ونه شایستگان عضویت شوری،از او،نادرستی وخیانتی ندیده باشند،واین سابقۀ درخشان،به اضافۀ آگاهی دردین ونسبت بمسائل جامعه،عضویت درشورای اسلامی را برای او محرزمیگرداند.اما درنظامهای دمکراتیک جهان امروز،اعضای پارلمانها،یا دستوری وحزبی است،یا بوسیلۀ رنگهای مختلف تبلیغات،وارائۀ خدمات وبرنا مه هائی که "درآینده انجام خواهند داد! "،انتخاب میشوند...وخبردارید که گاهی ازننگترین وسیلۀ تبلیغاتی نیز (مانند زدن عکس کاندیدا برروی پیراهن مانکن ها!)استفاده میشود...وبسیارپیش میآید که یک کاندیدا،با وجود برتری نسبت برقیبان،بواسطۀ نداشتن پول کافی یا ذوق تبلیغی،شکست میخوردوبه مجلس راه نمی یابد.

۳-شمارۀ اعضاء ونسبت آنان

درشورای اسلامی (خواه شورای عالی مملکتی،یا شوراهای گوناگون دیگر)عدۀ اعضاء،نه نسبت به سطح کشور،ونه برای یک منطقه،مطلقاً مطرح نیست.تنها ملاک،فقط داشتن صلاحیت برای عضویت است.بنابراین،برای شوری عالی مملکتی ،(اگرجامعه ومدیریت آن کاملاً اسلامی شود)،چنانچه منطقه ای با یک میلیون نفرجمعیت ،یکصد نفرواجد شرایط داشته باشد،همه بطورطبیعی ،اعضای مجلس هستند.درحالیکه منطقه ای دیگربا همین جمعیت ممکن است حتی دو فرد ذیصلاح نداشته باشد.عضوشوری باید آگاه وامین ودلسوزباشد.پس اگراین شرایط را نداشت،رفتنش بشوری،فریب مردم است واسراف وتبذیردربودجۀ مملکت ،(مانند اثری که نمایندگان رستاخیزی دارند).اعضای شورای عالی مملکتی،هرکدام نسبت به سراسرمملکت مسئولیت دارند،ونسبت هریک با هرمنطقه با نسبت اوبه منطقۀ خودش ،فرقی ندارد (این مطلب درمورد شوراهای منطقه ای ودیگرشوراها نیزصادق است).یا ممکن است دریک زمان،اعضای شوری،یکصد نفرباشند،ودرزمان دیگر،کمتریا بیشتر.وبازدرهرزمان ممکن است افرادی،شرایط عضویت را پیدا کنند،که بدون قانون جدید،بسایراعضاء می پیوندند.

امادرپارلمانهای حکومتهای غیراسلامی،اولاًدرهرمکتب،عدۀاعضای شوری،معین میشود،وکُرسیهای پارلمان را باید عدۀ تعیین شده پرکند (بدون زیاد وکم،وخواه افراد واجد شرایط ،تا حد معین،وجود داشته باشند یا خیر! واگربه هرترتیب،عدۀ تعیین شده به پارلمان رفتند،چنانچه افرادی دیگربا صلاحیت حتی بیشتروجود داشته باشند،حق رأی نظیراعضای پارلمان را ندارند!) وبرای هرمنطقه به نسبت جمعیت ،عدۀ اعضاء تعیین میشود،که این"حق السهم"! یز،بالا وپایین ندارد،وچنانچه دراثنای مدت یک دورۀ خدماتی ارزنده تر ازاعضاء را داشته باشند!

دراینجا ناچار به افزودن این توضیح هستیم که :

رعایت این امتیازوبقیۀ امتیازاتی که شورای اسلامی دارد،درجامعه ای مقدوریا مفید است که :اولاً،افراد شایسته وآگاه ازاسلام با دیدی روشن نسبت بموازین اسلامی بحد لازم پرورش وتشکل یافته باشند،نه درجامعه کنونی ما،که بواسطۀ چندین قرن بیگانگی ازحکومت اسلامی ونیزبواسطۀ وجود غرقه های مختلف با دیدهای گوناگون نسبت به اسلام،پیاده کرده همه جانبۀ نظام اسلامی ازابتدای کارنامقدوراست.بخصوص که متأسفانه،همراه با پیشرفت قدرت کوبندگی انقلاب ،کارپرورش وتشکیل صورت نمیگیرد.وظاهراً،بدلیل فساد فوق ازحد رژیم که ناآگاهترین قشرها را درصفوف انقلاب جا داده،وبدلیل مأیوسی تجربی آمریکا وشوروی نیزازحمایت طولانی چنین رژیمی،وازهمه مهمتر،بدلیل همبستگی روزافزون اکثریت قاطع برادران ارتشی با انقلاب ،بخاطرداشتن عواطف اسلامی مشترک با مردم،چنین بنظرمیرسد که نظام شاهنشاهی،بزودی بزانو درخواهد آمدواگراین حساب درست باشد،پس ازسقوط رژیم،با اشکالاتی فراوان روبروخواهیم شد ،وزمانی طولانی لازم است،تا جامعۀ ما،توانائی انتقال ازیک جامعۀ تمام طاغوتی را بیک جامعۀ توحیدی،بدست آورد (این مطالب را خدمت امام خمینی نیزسفارش کرده ام که امیدوارم مورد توجه قرارگیرد).

ثانیاً: جامعه یا کاملاً اسلامی باشد،یا لااقل،مرزکفرواسلام ازهم شناخته شود.درحالیکه جامعۀ ما وهمچنین سایرجوامع بنام اسلامی،بقدری ازاسلام واقعی دورافتاده است،که "مسلمانی"،برای تقریباً اکثریت مردم،چیزی است شبیه بنام خانوادگی،وحداکثربا احساسات وعواطف وبا بعضی وظایف عملی اسلامی.وزمانی لازم است تا چنین جامعه ای با این آشفتگی وبا این آلودگی،شایستگی اجرای نظامی را،با 180 درجه مخالفت نظام چندین قرنۀ گذشته بیابد.

4- مدت خدمت

دراسلام،مدتی بعنوان دورۀ اجلاسیۀ شوری تعیین نشده است،وهریک ازاعضاء شوری،تا زمانی که صلاحیت عضویت وی ثابت است،وتوانائی خدمت دارد،ووظیفه ای خارج ازشوری ومعارض با کارآن بعهده نگرفته،مکلف است خدمت درشوری را ادامه دهد.اما برای پارلمانها درهمه جا دورۀ اجلاسیه،با زمانهای مختلف تعیین میشود،وفرضاً یکی ازاعضاء دراثنای این دوره،کمترین خدمت وکوچکترین اثری نداشته باشد،باید مدت را تمام کند،واگراعضاء دریک دوره منشاء بزرگترین خدمات باشند،با پایان مدت،صلاحیت خدمت را نیزازدست میدهند! مگراینکه،کسی مجدداً انتخاب شود.

درحکومت اسلامی،فقط زمانی یک عضو،ازشوری بیرون میرود که بواسطۀ ارتکاب خلافی (بطوری که درمبحث دوم می آید)،صلاحیت خدمت را ازدست دهد.

5- کیفیت بجای کمیت

درشورای اسلامی- بخلاف پارلمانهای دیگر- مبنای پذیرش یک رأی،قدرت واستحکام وانطباق آن با موازین کلی ومقررات کتاب وسنت است وشرایط روزاست،نه اکثریت. فرضاً اگرهمۀ اعضای شوری،یک رأی اعلام کردند،ویک عضو درهرزمان،نظری مخالف با آن ارائه کرد،همه مکلفند ادلۀ او را بشنوند،واگردرست بود،بپذیرند.ورأی قبلی را باطل اعلام کنند.

اما اگردرموردی،ادلۀ آراء مختلف دارای قدرتی یکنواخت بودند وبرتری هیچکدام ثابت نشد،تنها دراین صورت،اکثریت ارزش دارد،آن هم اکثریت متخصصان،نه بطورمطلق،یعنی دراین فرض نیز،بالاخره کیفیت است که به کمیت ارزش می بخشد.

6- دراسلام ،بمقتضای حق "حاکمیت عمومی " و "مسئولیت مدنی" یک یک افراد امت،برشوری نظارت دارند،وهرگاه عضوی مرتکب خلاف شود،هرفردی که ازآن آگاهی یابد،نه تنها حق دارد،بلکه مکلف است اورا "استیضاح" کند،واگرمرتکب خلاف محرزشد،ازآن عضو،خود بخود وبدون تشریفات،سلب عضویت میشود.وهیچ مقام مسئولی حق ندارد ازجوابگوئی (مستقیماً یا وسیلۀ نماینده )سرباززند.

7- حتی المقدورهرگونه ازوظایف گوناگون ومهم مربوط به "ارکان فرعی" به کسانی سپرده میشود،که واجد شرایط عضویت شوری باشند.مگرزمانی که برای کارهای اجرائی،نیروی متخصص لازم باشد،وتخصص مورد نظردرغیراعضای شوری موجود باشد.

(بهرحال،باید فراموش نکنیم که اسلام،به تناسب شرایط،تکلیف تعیین می کند،ودرزمانی که جامعه کاملاً اسلامی نیست،کارها را"امثل"ها عهده دارمیشوند).

8- برای ادارۀ یک مملکت،همین شوری عالی-که "قوۀ مقننه" وحاکم وناظربرتمام شئون کشوراست،کافی نیست.قرآن تمام امورجامعه ،حتی کارواحدهای کوچک ازقوۀ مجریه وغیرآن را نیزبه شوری سپرده است،ومجموعاً هیچ گوشه ای ازیک مملکت اسلامی وهیچ واحدی،نباید جزبا نظام شوری اداره شود.پس اووضع قوانین عمومی،شوری است که حق دارد،بهترین طریق اجرای قوانین را درفلان واحد تعیین کند (پس شوراهای پایین نیز،درمحدودۀ کارخود،شبیه بقوۀ قانونگذاری هستند).

بنابراین،درکشورایران،که مملکتها وفرهنگهای مختلف وجود دارد،بهترین طریق عملی شدن حکومت شوراهای اسلامی،این است که هرمنطقه دارای یک ملیت،بنا بعلاقۀ خود مردم،بصورت یک واحد شناخته شود،وشورایی منطقه ای دررأس تمام واحدهای مختلف وشوراهای آن منطقه قرارگیرد،واجرای قانون اساسی وموازین عمومی کشوررا (درصورتی که اسلامی باشند)،ووضع قوانین خاص متناسب با فرهنگ ومذهب منطقه را بعهده گیرد.اما بخاطراطمینان ازرعایت این وظایف،باید نمایند ای ازطرف شوری عالی درهرمنطقه باشد که اشتباهات وانحرافات را تذکردهد،ودرصورت مفید نبودن تذکرشورای عالی را آگاه سازد.

درخاتمه این بحث،یادآورشویم که فساد حکومت ازپایان دورۀ خلافت وبا استقرارشاهنشاهی اموی،نظام شوری را پایان دارد... ودرنتیجۀ این نظام استبدادی وعدم امکان اجتماع دانشمندان هرزمان برای شوری وقانون گذاری (وهمچنین تحمیلات سلاطین عباسی)،امت واحد،دچارتفرق گردید... و اکنون،علیرغم اخطارها و تحذیرهای مکرر کتاب و سنت در مورد تفرق،مسلمانان بشاخه های متعدد بزرگ و کوچک تقسیم شده اند. پس ناچار،در عین اینکه شوراهای هر منطقه،پس از موازین مشترک،قوانین خاص مذهب آن منطقه را وضع میکنند،در شورای عالی،دانشمندان مذاهب، در مورد هر موضوع، ادله یک یک مذاهب را بررسی میکنند،و هر کدام را که بیشتر با کتاب و سنت منطبق باشد،می پذیرند. با این ترتیب مرتب،بر شماره موضوعات مورد قبول همه مذاهب افزوده و از اختلاف کاسته میشود. طبیعی است که هرقانونی با این ترتیب وضع شود،هم شوراهای مناطق وهم عموم مسلمانان پیرو مذاهب مختلف،آن را می پذیرند. زیرا مراجع تقلید و اشخاص مورد اعتماد آنان،آن قانون را پذیرفته اند.

این روش،میتواند حرکتی انقلابی باشد که ما را از تفرق معلول ارتجاع، تدریجا بسوی وحدت بازگرداند،و پس از گذشت مدتی،نامهای خود ساخته مذاهب،عملا محو شوند،و تنها نام خدائی "اسلام " باقی بماند،و همه فقط ، "مسلمان" باشیم ،که بدینوسیله یکی از خطرناکترین حربه های ایجاد جنگ و آشوب را،از دست دشمنان داخلی و خارجی،خواهیم گرفت،وراه رابسوی وحدت عالم اسلام،ودر نتیجه : نجات جهان را از شر امپریا لیسم سرخ و سیاه،و سلاح خطرناکشان صهیونیسم،هموارخواهیم ساخت(18)

ارکان فرعی

درمقدمۀ این بحث،اشاره بیک رکن معنوی اساسی را ضروری میدانیم که ارتباط مستقیمی با موضوع ندارد.اما اهمیت آن،ازنظراسلام بقدری است که نه تنها ارکان فرعی،ونه تنها،تنها رکن اصلی یعنی شوری،بلکه قدرت اصلی جامعه یعنی امت نیزبوسیلۀ آن،موجودیت وارزش واقعی کسب میکند.این رکن،عبارت است از" پرورش وآموزش"(19)،هم عمومی وهم خصوصی.

شوری اسلامی،مقدم برهمۀ وظایف گوناگونش،مکلف است،امکانات پرورش وآموزش را برای همۀ افراد جامعه اعم ازپسرودختر،تا حدی فراهم کند که همه،ازنظراخلاقی وآگاهی،شایستگی وتوانائی تعهد مسئولیت مدنی واجرای حق حاکمیت عمومی را داشته باشند،بطوری که کمترین تخلف ازموازین اسلامی را بشناسند وازکسی نپذیرند.

علاوه براین،وظیفه دارد که تا حد لزوم نیروی متخصص را برای تعهد وظایف گوناگون،بخصوص برای ادارۀ شوراهای عالی ومنطقه ای پرورش کند. (واین وظیفه بالاترازآن است که شوری،آنرا به ارکان فرعی بسپارد).

علت سیطره یافتن حکومت شاهنشاهی برجامعۀ اسلامی،این بودکه خلفای راشدین،گرفتارجنگهای وسیعی با شاهنشاهی ایران وروم واقمارآنان شدند،وازپرورش نیروی متخصص حکومت (اعضای شوری) به تناسب گسترش روزافزون جامعه غافل ماندند.این نیروی متخصص،درحقیقت، "هستۀ مرکزی" جامعۀ اسلامی است،که حضرت رسول(ص)،سالها پیش ازتشکیل جامعۀ اسلامی،وحتی همزمان با آن،همت خود را،صرف ساختن آن نمود،وبا گسترش جامعه،برعهده افراد واجد الشرایط نیزمیافزود.

شوری اسلامی،(خواه عالی یا منطقه ای) اضافه براین وظیفۀ خطیرواساسی،ناچاراست ارکانی تعیین کند،تا درزیرنظرومراقبت دائم آن،شئون گوناگون جامعه را،اداره کنند اصولاً هیچ قیدی درتقسیم وظایف وتعیین ارکان،برای شوری وجود ندارد.شوری،به تناسب شرایط،هرچند رکن که بخواهد تعیین میکند،وهراندازه وظایف که لازم بداند بهر رکن میسپارد.اما مهمترین ارکان فرعی،که هرکدام،استقلال کامل دارند،وتنها شوری است که مستقیماً برآنها نظارت دارد،عبارتنداز:

۱- قوۀ قضائیه یا دادگستری،که مسئول رسیدگی بجرائم وجنایات وبد عاری واختلافات اشخاص حقیقی یا حقوقی با هروظیفه وموقعیت با یکدیگر،یا با هریک ازارکان (اصلی وفرعی) یا ارکان با یکدیگرمیباشند.موازین مورد استناد این قوه،درکتب فقهی مذاهب اسلامی،مشروحاً بیان شده است.وناچاریم تذکردهیم که درتقسیم وظایف درجامعۀ اسلامی،پستی بعنوان "وزارت دادگستری" نداریم.زیرا وزیرتابع دولت است،و وجود اودررأس قوۀ قضائیه،معارض با استقلال این قوه است،(گفتیم که:همۀ قوی،مستقیماً زیرنظرشوری هستند).

2- قوۀ اجرائیه یا دولت،که وظیفه دارد،تمام شئون اجتماعی را- جزآنچه شوری بعهده دارد،یا به ارکان دیگرمیسپارد- بعهده گیرد.

۳- قوۀ دفاعیه یا ارتش،که وظیفه دارد دربرابرتجاوزخارجی،ازکشوردفاع کند،ونیزازتبلیغ اسلامی وپیام آزادیبخش توحیدی برای آگاه ساختن مستضعفان عالم(20) ونجات دادن آنان ازدام حکومتهای زر و زور و تزویر،حمایت نماید:

" وَ ما لَکُم لا تُقاتِلونَ فی سَبیلِ اللهِ وَ المُستَضعَفینَ مِنَ الرِجالِ وَ النِسّاءِ وَ الولدان..." قرآن کریم

ذکرچند نکته درمورد تفاوت ارتش اسلامی با سایرارتشها ضرورت دارد:

۱-چون ارتش،عهده داروظایفی است که ازوظایف اساسی همۀ مسلمانان میباشد(همۀ مردان سالم درهروقت،وهمچنین شرکت زنان سالم دروقت لزوم) دورۀ اجباری خدمت،دراسلام مطرح نیست.بلکه شوری وظیفه دارد فنون دفاع را- به تناسب شرایط روز- دراثنای آموزش عمومی،بعمۀ مسلمانان تعلیم دهد،تا دروقت جهاد،برای حمل سلاح آماده باشند.

۲- ارتش نیازبه کادری ثابت دارد که عهده داراستفاده ازفنون تخصصی نظامی،ودادن تعلیمات عمومی دفاعی بمسلمانان باشد.این کادر،ازداوطلبان تشکیل میشود،ودرداخل کشوروظیفه ای ندارد،ولذا درمرزها مستقرمیشود.اما حفظ انتظامات داخلی،بعهدۀ پلیسی است که مستقیماً دراختیاروتحت فرماندهی قوۀ قضائیه میباشد.

درصورت پیروزی انقلاب،حکومت اسلامی وظیفه دارد،ازاین ارتش عریض وطویل،که واحدی مصرف کننده وبی خاصیت است،برای کارهای تولیدی وخدمات گوناگون استفاده کند.

۳- قوۀ مالیه یا بیت المال،که وظیفه دارد،اقتصاد جامعه را چنان تنظیم کند که انتقال ازنظام طاغوتی تولید (تولید موادغیرلازم واشرافی- تولید اضافه برنیازبعضی مواد وبدون کنترل- استخراج جنون آمیزوپرولع معادن...) ونظام طاغوتی مصرف (اتراف بوسیلۀ تبذیریا اسراف) بسوی اقتصاد توحیدی را مقدورسازد.

بحث دربارۀ ارکان ومشخصات اقتصاد اسلامی،کاراین رسالۀ کوتاه نیست.امیدوارم پس ازاین رساله،بتوانیم ازسلسله درسهای مربوط به اقتصاد اسلامی رساله ای تهیه کنیم که پس ازبیان مطالب مهم وضروری،تفاوت این نظام اقتصادی با اقتصاد افسارگسیخته،واقتصاد ارشادی وسرمایه داری،واقتصاد استبدادی مارکسیستی،شرح دهیم.آنچه باید دراینجا بدان اشاره ای شود این است که نظام اقتصادی اسلام،تاکنون بطورنهائی پیدانشده است.درصدراسلام،بدلیل گرفتاری دائم جامعۀ اسلامی درجنگ با دو"ابرقدرت" زمان شاهنشاهی ایران وروم(1-21) وپس ازصدراسلام،حکومت شوری،تبدیل بحکومت شاهنشاهی امویان شد،که خود نظامی سخت طاغوتی بود،ونمیتوانست نظام توحیدی را- ازهیچ جهتی- اجراء کند.

اما با استقرارجامعۀ اسلامی مدینه،پیامبراسلام،نظام "اخاء" را اعلام نمود،که ترتیبی عجل وساده بود برای رفع فواصل اتراف واستضعاف... وبا وجود گرفتاریهای نامحدود وگسترش روزافزون جامعه،بازتلاش برای پایان دادن نهائی به اقتصاد طاغوتی واجرای اقتصاد اسلامی،ادامه داشت.تا اینکه دراواخردوران خلافت عمربن خطاب(رض)،کار" دیوان"،آمادۀ اجراء شد که:" با اجرای آن،هیچکس،درهمی بیش ازدیگری نتواند خرج کند..." .اما پیاده کردن این برنامه- که متضمن اجرای کامل ونهائی اقتصاد توحیدی بود- به موجودیت امتیازدادن (که دراسلام،امتیازات معنوی یعنی:استکباررا ازدست داده بودند) دربُعد مادی جامعه نیز،خاتمه میدادوبه این دلیل،بقایای دو قدرت خطرناک طاغوتی،یعنی شاهنشاهی ایران واشرافیت اموی،دست بدست هم دادند،وتوطئه را آغازکردند... ونتیجۀ این اتحاد اهریمنی،شهادت عمر(رض) بود،که متاسفانه پس ازآن،شیرازۀ کارازدست رفت،وبتدریج،هم اشرافیت وهم شاهنشاهی (با همۀ انحصارطلبیهای نیروهای متخاصم)،زنده شدند.

علت اساسی آن همه تبلیغات وخلق روایات ضد عمری درایران،همین زمینه سازی برای زنده کردن شاهنشاهی بود که عمرآن را درهم کوبیده بود... امیدوارم توفیق یابیم،وباردیگربه زندگی این سرطان خطرناک،برای همیشه خاتمه دهیم،وپس ازآن،دانشمندان بتوانند واقعیت را،برای مردم فریب خوردۀ دسایس شاهنشاهی،روشن سازند،زیرا تاکنون بیان این واقعیت،تهدیدی بوده خطرناک که نظام شاهنشاهی نمیتوانسته آن را تحمل کند.

درخاتمۀ این بحث یادآورشویم که گرچه شورای اسلامی،بدلیل وجود موازین اصلی قانونگذاری،ونیزبدلیل اصل حاکمیت عمومی وسایرمسائلی که گذشت یا خواهدآمد،با شوراها وپارلمانهای دیگرتفاوت اساسی دارد،ودرست درنقطۀ مقابل حکومت استبدادی (چه فردی،یا گروهی،یا جزئی) قراردارد،اما بازبرای منتفی- شدن احتمال پیدایش استبداد،بهتراست که شوری،دو قوۀ "دفاعی ومالی" را ازقوۀ اجرائی جدا کند.زیرا آنچه مایۀ پیدایش هوس دیکتاتوری میشود،درآغازکار،بیشترعبارت است از" زر و زور"،واگرقوۀ اجرائی،این دو نیروی بزرگ را دراختیارنداشته باشد،تنها با حربۀ تزویر،نمی تواند،قدرت را ازشوری بگیرد،چون شورای اسلامی،مرکزثقل جامعه ومحل تجمع دانشمندان آگاه ودلسوزاست.

مبحث دوم:

خصوصیات حکومت اسلامی

درمبحث ارکان ومشخصات،قسمتی ازخصوصیات حکومت اسلامی- تا آنجا که بهمان مبحث ارتباط داشت- گذشت.دراین مبحث،به قسمتی ازخصوصیات اشاره میکنیم که سوای آن مسائلی است که با بحث ارکان رابطه داشت.

یکی ازاین خصوصیات،"خدائی- مردمی" بودن حکومت است.دربحث انواع حکومتهای غیردینی،متوجه خواهیم شد که:ماهیت این حکومتها- صرفنظرازعناوین-،یا "استبدادی" است چه فردی وچه گروهی وچه حزبی،یا "شبه مردمی" با تفاوت درجات دخالت مردم درکارحکومت.فساد حکومتهای استبدادی اعم ازافرادی وگروهی وحزبی،چندان نیازبه توضیح ندار(22)د،زیرا درهرجا که مردم برای اظهارعقیده ونظرات آزاد باشند،مفهوم کلمۀ "مردمی" (یا دمکراسی یا دمکراتیک) درآنجا وجود ندارد.

دراینجا،حکومت اسلامی را- که عالیترین نوع حکومت دینی است- با پیشرفته ترین حکومت دمکراتیک مقایسه میکنیم (گرچه تنها بحث ارکان کافی بود که تفاوت عمیق این دو را روشن سازد).دراین مقایسه،متوجه میشویم که علاوه براختلاف درجۀ "مردمی بودن" دو نوع حکومت،درحکومت اسلامی،جامعه ازواقعیترین مفهوم کلمۀ "سعادت" برخوردارمیباشد.زیرا مردم،ازسلامت کامل روانی وآرامش خاطروآسودگی وجدان واطمینان نفس،بهره منداند،درحالیکه جامعۀ غیردینی،روان را ناسالم وخاطررا مضطرب و وجدان را بی آرام و روحیه را نگران می سازد.

تفصیل این مطلب را به حواشی آخرکتاب احاطه میکنیم،(23)ودراینجا به اشاره ای اکتفا میورزیم:

آیه های متعدد قرآن،جهات مختلف این اختلاف اساسی را نشان میدهد.اما خلاصۀ مطلب این است که: "مَنِ اتَبَعَ هُدایَ فَلا یَضِلُّ وَلا یَشقی،وَمَن أعرَضَ عَن ذِکری،فَإِنَّ لَهُ مَعیَشَه ضَنکا" (آنکه راه هدایت می گیرد نه راه گم کند ونه بدبختی احساس کند،وآنکه ازیادآوری من روگرداند،زندگی براو تلخ وناآرام خواهد بود).

انسان مسلمان- که درحکومتی اسلامی زندگی میکند- میداند که آفرینندۀ او،همچنانکه عالمهای جمادات ونباتات وجانداران را هرکدام نظمی خاص بخشیده،ودروجود مادی انسان،دو نظام نباتات وجانداران (نظام رشد ونموطبیعی ونظام غریزه) را حاکم گردانیده،نیازهای زندگی خاص انسانی را میشناسد(24) وبا شناسائی کامل این آفریده وامتیازاتش،میتواندبرای وجود ارادی وتعقلی او،برنامه ای نشان دهد که با جنبه های دیگروجودش سازگار،و با این جنبۀ استثنائی نیزمتناسب باشد.

اما انسان بیدین،خود نیزمیداند که شناسائی کامل انسان برای خود انسان مقدورنیست(24).

درحکومت اسلامی،اصول ومبانی قانون ازطرف خدا است،ولذا انسان مسلمان،بدرستی آن اطمینان دارد،واگرهمه چیزخود را درراه آن فدا کند،وهمۀ سختی ها را ببیند،کمترین احساس عدم رضایت،به او دست نمیدهد.

اما در حکومت غیر دیتی ، همه قوانین را انسان وضع میکند، وبدیهی است هرکه داناتر است، بیشتر در درستی چنین قوانینی تردید دارد، و(گذشته از اینکه درماورای اصول و مبانی، حکومت اسلامی ، واقعاًمردمی است، ولی درصد مردمی بودن در حکومتهای دیگر، بسیار ضعیف است، چنانکه درمبحث پیشین توضیح دادیم) باز بدیهی است که این تردید،رضایت خاطر وآسودگی وجدان را نابود میسازد. درعبارتی دیگر:انسان مسلمان درحکومت اسلامی، از رعایت قوانی و مقررات، احساس سرفرازی وتکامل وسعادت ابدی میکند، وقلباً ازآن لذت میبرد.اما انسان بیدین( یاانسان قانونی)، تبعیت از قوانین را، نوعی قرارداد وتحمیل میداند،که مجبور به پذیرش آن است.

یکی دیگر از خصوصیات حکومت اسلامی این است که بواسطه اصل حاکمیت عمومی، هر فردی از افراد ملت ، خود را حاکم برجامعه وبرحکومت میباشند(25)زیرا اگر اخلاقی را از هرکسی درهر مقامی ببیند، میتواند او را عزل کند. ماجرای پیراهن تازه عمر بن خطاب ،،نمونه این مطلب است(26). نه تنها " توانستن" ، بلکه انسان مسلمان، اگر چنین اقدامی نکند، قصور ورزیده و گناهکار است. اما حداکثر مطلب در یک کشور واقعاً دمکرات همین است که شخص" اجازه انتقاد دارد"، هرچند انتقاد و داد و فریادهایش، اثری ندارد!

سومین فقره از خصوصیات حکومت اسلامی این است که روحیه ایثار و فدارکاری را نسبت به مردم در سزمینهای دیگر آفریند،اما حکومت غیر دینی، حس غارت و استثماررا. انسان مسلمان،مسؤلیت دارد از خوشی و آسایش و رفاه، چشم پوشد، وهمه چیز و حتی وجود خود را به خاطرنجات ستمکشان فداکند:"و ما لکم لا تقاتلون فی سبیل الله والمستضعفین....!"یعنی " چگونه – درحالی که خود را مسلمان میدانید- به خاطر راه خدا و بخاطر بضعف کشیدگان.... جانبازی نمی کنید! و حکومت اسلامی ، مسؤلیت دارد که راه ادای این مسؤلیت را برای مسلمانان هموار سازد(27). اما درحکومت غیری دینی، همه تلاشها برای بهبود وضع مادی جامعه است، ومادیات بطور طبیعی ، تنازع می آفریند(28)، و به همین دلیل است که همه حکومتهای امروز، همیشه در تلاش افزودن قدرت اند، و به محض رسیدن به هر اندازه قدرت ،ااستثمار و بهره کشی را تا هرکجا که بتوانند آغاز میکنند. تاریخ قرن اخیر جهان،گویاترین نمایش این مطلب است.

از جهتی دیگر:درحکومت غیر اسلامی، خودپرستی جغرافیائی و ملی " یا" درون مرزگرایی" ، پایه و اساس روابط بین المللی است،وهر کشوری(البته غیر از حکومتهای مزدور و بیگانه)،در روابطش با ملتها، چه درعالم صلح و چه دروقت جنگ، میکوشد،تا همه جارا، فدای سرزمین خود بسازد.حتی اگر سرزمینی دیگرنیز، سلطه کامل سیاسی یابد، وآنرا ضمیمه سرزمین تاریخی وملی خود سازد، روحیه " درون مزرگرائی" ، مانع ازآن است که قسمت ضمیمه شده را، باهمان دیدی که نسبت بسرزمین خود دارد، نگاه کند، و امتیازات و تبعیضات و بیگانگی- کم یا زیاد – همیشه وجود خواهد داشت.

اما در حکومت اسلامی، اصولاً مرز جغرافیائی وسرزمین ملی در روابط بین المللی مفهوم ندارد. بلکه کاملاً برعکس ، مسلمانان، تمام روی زمین را یک واحد، و انسانیت را یک واحد میشناسد که حکومتهای طاغوتی، بوسیله دیوارهای سیاسی – جغرافیائی، سرزمین را تقسیم بواحدهای بزرگ و کوچک کرده اند، و انسانها را نیز بخاطربهره کشی از نیروی آنها، به تبعیت این تقسیمات ، بصورت واحدهای کوچک و بزرگ بیگانه ا زهم درآورده اند.مسلمانان با تنفر، این تقسیمات ستمگران و استثماریها را نگاه میکنند، و جهتگیری آنان ( درعین احترام خصوصیات قومی و ملی و فرهنگی:" و من آیاته اختلاف أَلوانکم و أَلسنتکم....." و " یا أَیها الناس إِنا خلقناکم من ذکرو أُنثی ...." و عدم تمایز وبرتری آنها)در روابط بین المللی شان، درهم کوبیدن این نظامهای تفرقه انداز و برداشتن این دیوارهای بیگانگی است.... و لذا درست بخلاف حکومتهای غیر اسلامی، روحیه درون مرزگرائی را، خردو سرکوب میکند....( و همین یک نکته تنها کافی است که خصوصیت ضد انسانی حکومتهای غیراسلامی، و خصوصیت سعادت آفرین حکومت اسلامی را، روشن سازد)(29).

خصوصیت چهارم حکومت اسلامی،" همگانی " بودن آن است، دربحث انواع حکومتهای غیراسلامی، متوجه میشویم،که مردمی ترین آنها، حکومت حزبی در سیستمهای چند حزبی است. با این حال، دراین نظام، حزبی که حکومت را دردست میگیرد، مجری اهداف و مرامنامه تنها همان حزب خواهد بود( بفرض صحت ادعا، و مطابقت عمل با آن) اما با همان حدود و قیودی که شناختیم.

اما درنظام حکومت اسلامی، همه مردم،برحکومت نظارت دارند ودر قانونگزاری وحکومت شریک اند(30).

تکلیف فعلی حکومت آینده

اشاره کردیم که پیاده کردن فوری وکامل نظامهای اسلامی، درجامعه مسخ شده و طاغوتزده اسیر 2500سال شاهنشاهی ، امکان پذیرنیست. آنچه اکنون( یعنی: پس از پیروزی انقلاب)وظیفه ما است، بترتیب عبارت است از:

1- تشکیل یک شورای انقلاب، از شخصیتهای اسلامی آگاه در سیاست و اقتصاد و دیگر معارف اسلامی، که توانائی اعلام و قوانین مهم انقلابی را، ونیز توانائی اجرای آن را- رأساً یابوسیله یک دولت انقلابی- داشته باشد.

2- دانشمندان اسلامی، اعم از اعضای شورای انقلاب و دیگران، با استفاده مستقیم ازکتاب و سنت مسلم و تطبیق آراء و نظرات مفسرین و فقهای بزرگ همه مذاهب اسلامی ، پیشنویسی کاملاً اسلامی برای قانون اساسی آینده تدوین ، و برای تنطیم فنی آن، از قوانین اساسی همه کشورها استفاده کنند.

3- شوراهای اسلامی در همه دهات و شهرهاو واحدهای گوناگون و در مناطقی که مردم، ملیت و فرهنگ مشترک دارند،تشکیل شود.

4- در شورای عالی مملکت، که به امید خدا، پس از تهیه پیشنویس قانون اساسی، بمنظورتصویب آن و وضع قوانین مملکتی تشکیل میگردد، دانشمندان مذاهب اسلامی ، دور هم جمع شوند، تا هر ماده قانونی را، پس از بررسی ادله هریک از مذاهب تصویب کنند. در عین اینکه، مردم، هرکدام پیرو مذهب خود هستند، پس از گذشتن زمانی طولانی، راه های متفرق و مذاهب، بسوی راه واحد اسلامی ، منتهی خواهش شد. زیرا پیروان هریک از مذاهب واحد اسلامی موجود در ایران مرجع تقلید و اشخاص مورد اعتماد خود را درآن شوری دارند، و وقتی که همه این دانشمندان بریک حکم توافق یافتند، همه مردم نیزآنرا می پذیرند. بعلاوه، تنها دراین صورت است که حکومت ما" اسلامی " خواهد بود، نه مذهبی.

5- شورای منطقه، از لحاظ مذهبی و ملی و سیاسی، دارای خود مختاری کامل اسلامی باشد.منتهی ، در هر منطقه، ناظری از طرف شورای عالی حضور داشته باشد، تا هرگونه تخطی از قانون اساسی ، و قوانینی را که بترنیب فقره 4 بتصویب میرسند، تذکر دهد و ازآن جلوگیری کند.

این رساله خلاصه، قسمتی از مهمترین مسائل مربوط به حکومت اسلامی را بیان کرد. پس از متن رساله، حواشی و توضیحات ضروری خواهدآمد.

امیدوارم خدای متعال توفیق دهد که هر چه زودتر پیاده کردن کار را شروع کنیم ، که این امر نه تنها مایه نجات ملت ایران، بلکه دریچه امیدی بروی همه مسلمانان و ستمکشان عالم خواهد بود.

وما النصر إِلامن عِنداللهِ العزیز الحَکیم.

سنندج- دیماه 1357احمد مفتی زاده

بحثی کوتاه درباره ی:حکومت اسلامی،بخش حواشـــــی

2011-11-04T20:39:00.000+03:30

بخش حواشی

حواشـــــی و توضیحــات

1-" یَا أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاکُم مِّن ذَکَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاکُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَکْرَمَکُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاکُمْ...."(ای مردم، ما شما را از یک مرد و زن آفریدیم،و بصورت ملت ها و قبیله ها درآوردیم تا امکان آشنایی و ارتباط داشته باشید،گرامی ترین شما نزد خدا،پرهیزکارترین (با تقواترین )شماست.)در این آیه، سه اصل مطرح است که تفضیل آنها در اینجا مناسب نیست.اما بطور خلاصه :

1- بخلاف تصور نژادپرستان که هر یک از چهار نژاد سرخ و سیاه و سفید و زرد را بنوعی از میمونها نسبت میدهند، دراولین مرحله انتقال از حیوان به انسان، فقط یک نر و ماده تحول یافته اند،و همه نژاد هامحیط در طول صدها و هزاران قرن،عامل اختلاف رنگها و خصوصیات جسمانی شده است.

2- تقسیم به واحدهای بزرگ و کوچک طبیعی (مانند اشتراک فرهنگی و روانی و صوری) نه تحمیلی(مانند مرزهای جغرافیایی)بخاطر تفاخر و برتری طلبی نیست بلکه به خاطر تأمین یکی از نیازهای مهم این موجود" متمدن بالطبع" است.یعنی برقرار شدن آشنائی و روابط بین قبائل و ملل با هم.

3 - چون همه انسانها از یک اصل اند،و تقسیم به واحد ها به خاطر تأمین یک نیاز مهم انسانی است،هیچیک از خصوصیات نژادی ،ملی،قومی،فرهنگی و غیره.موجب گرفتن امتیاز مادی یا معنوی نیست،فقط یک خصلت" اختیاری" وجود دارد که مایه امتیاز است :"تقوی "(یعنی:از آنچه زیانبار است برای فرد و جامعه،حذر کردن و همه امکانات را در راه خدمت گذاشتن)آنهم نه امتیاز دنیوی مانند گرفتن القاب و پوشیدن لباس مشخص از مردم و برتر نشستن و...(ازامتیازات معنوی) یا پول بیشتر و خانه زیباتر وزندگی آسوده تر و...(از امتیازات مادی)بلکه فقط یک امتیاز دینی که برابطه انسان با خدا مربوط است( نه روابط بین انسانه از امتیازات مادی)بلکه فقط یک امتیاز دینی که برابطه انسان با خدا مربوط است( نه روابط بین انسانها)،یعنی احترام"در نزد خدا"،ولاغیر... و حدیث نبوی گوید : "الناس سواسَّیةٌ کأسنان المشط،لا فضل لعربی علی أعجمی،و لا لأبیض أسود،إلا بالتقوی "( مردم،با هم مساوی و همدرجه اند هانند دندانه های شانه،نه شخصی عرب را بر فردی عجم،و نه سفیدی را بر سیاهپوشی برتری است،جز با تقوی).

2- "خَلَقَ لَکُم مَّا فِی الأَرْضِ جَمِیعاً"(تمام آنچه در زمین است،برای همه شما آفریده شده است.).آیات دیگر و همچنین احادیث فراوان در این زمینه داریم،که در "بحث نظام اقتصادی اسلام "باید مطرح کنیم.

3- نمونه قسمت اول مناطق شمالی اروپا و مناطق مرکزی و غرب شبه جزیره عربی بوده که رفاه و درآمدی در حد تحریک از قدرتهای استعماری آنروز (یعنی:ایران و روم)و تحمل رنج لشکرکشیها ،نداشتند.نمونه قسمت دوم ،ایران و روم و بعضی از مستعمرات آنها بود.

4- یعنی: بواسطه رفتار و روابط مردم (که بعضی ستم میکردند، و دیگران زیر بار ستم میرفتند)، فساد و تباهی بر و بحر را پوشانیده است.

5- یعنی : آی روپوش عدم تعهد روی خود کشیده ! برخیز و اعلام خطر کرده و مردم را از این زندگی ننگین برهان ... این آیات از آیه های آغاز رسالت حضرت محمد (ص) است.در اینجا یکی از خاطره های تلخ مدارس قرآن کردستان برایم تداعی شد:

روزی که تازه تابلوی مدرسه قرآن سنندج و اولین پلاکارد توحیدی در طول حیات رژیم پهلوی ،تاکنون نصب شده،و در دل مسلمانان مبارز،آتشی از شوق و امید به آینده برافروخته بود،و حتی مسلمانان عامی و ساده بهیجان آمده بوند،و شیشه ترس از رژیم را می شکستند سه چهار نفر بظاهر "مبادی آداب" و مدعی روشنفکری که متاسفانه عهده دار آموزش نوجوانان و جوانان این شهر هم هستند – با حرکاتی جاهلانه و آهنگی شبه مستانه ،در برابر مدرسه ،این آیه اول سوره" مدثر" و آیه اول سوره "مزمل" را یکی پس از دیگری بر زبان آورده و قهقهه میکشیده اند!

اگر این آقایان(که با یکی دو نفر از آنان،سابقه دوستی هم داشتیم)،ادعای انقلابی بودن را نداشتند ،میتوانستیم عصبانیت آنانرا از افتتاح مدرسه قرآن،مانند عصبانیت مرتجعینی که نان شان را از راه عوض کردن پیام قرآن بدست میآوردند توجیه کنیم.(و عجیب تر اینکه :هنگام افتتاح مدرسه قرآن مریوان،این جوانان که با هم سابقه دوستی و رفاقت انقلابی هم داشتیم ،در لشکرکشی با چوب و چماق جماعت های مشایخ و ملاهای دولتی و افراد و نیروهای انتظامی لباس عوض کرده علیه مدرسه،همکاری جدی داشته بودند!.)راستی، این نوع عکس العمل را چگونه توجیه کنیم؟آیا میتوانیم تصور کنیم که بعضی از این افراد ،سالها درس خوانده اند ،ولی مثلاً هنوز پیام آیاتی با این صراحت را درک نکرده اند؟یا بگوییم این افراد نیز مانند ملانماهای دینفروش و ملتفروش،از آگاه شدن مردم و شناساندن اسلام واقعی بمردم،میترسند؟با این دوستان سالها است آشنایی و رفاقت داریم و میدانند که تلاش من برای نشان دادن چهره واقعی اسلام و نجات دادن چهره واقعی اسلام و نجات دادن مردم از دامهای تزویر و دینفروشان است.پس باید از چه چیزی بترسند،اگر راستی طرفداران خلق اند؟!

6- خاندان بنی امیه در مرکز انقلاب ، و بقایای دو طبقه درباری ایران اولین اثر خطرناک توطئه مشترک این قدرت های شکست خورده،کشتن عمربن خطاب(رض)بود،که از آن به بعد هم برنامه دیوان در جهت محو کلی فاصله فقر و ثروت تعطیل شد،و هم میدان برای تاخت و تاز دنیا پرستان مساعد گشت،بطوری که تلاشها و جانبازیهای بزرگواران اسلام نتیجه نبخشید...

و چنان شد که پس از دوران خلافت ،گروه قویتر (یعنی امویان)نظام سلطنت را برپا داشتند و مجالی به همدستان توطئه خود(یعنی :بقایای شاهنشاهی ایران)ندادند،تا شاهنشاهی از دست رفته را زنده کنند(و رسم و عهد و پیمان دنیا پرستان همینطور است!).عباسیان نیز پس از کشتار امویان و تصاحب قدرت باز نسبت به هواخواهان تجدید بساط شاهنشاهی ایران پیمان شکنی کردند ... اما از بقایای دو خانواده درباری اشراف زادگان و روحانیون با وسایل و حیله های گوناگون تلاش خود را ادامه دادند ... و سالها و سالها،مابین این دو قدرت طلب عباسی و ایرانی جنگ و کشتار بود و مناطق و نفوذ کوچک و بزرگ از زیر سلطه عباسیان بیرون می آمد ،و بالاخره دیدیم که فساد حکومت چند قرنه امویان و عباسیان زمینه را برای رشد هر جریان ضد اسلامی فراهم ساخته و ... باز شاهنشاهی ایران زنده شد.چنانچه می بینیم.

همین دیروز بود ،که در تعقیب همین سیاست ضد اسلامی و ارتجاعی، تاریخ اسلام را ممنوع و تاریخ شاهنشاهی را ، رسمی اعلام کردند.اما اثر این خیانت آشکار، بقدری شدید بود که تمام ملت ایران علیرغم دامهای فریب چندین قرنه – آنرا درک کردند و بپاخاستند ... و خدا را شکر که این بار خیانت با شکست مواجه شد،و خائنان شکست خورده شرمنده و رسوا شده ،خود تاریخ اسلامی را زنده کردند!

7- بسیار میشنویم که بعضی از کارمندان یا حتی از زحمتکشانی که همه تولیدات و نیازهای انسانی با رنج آنان فراهم می شود خود را نانخور و مدیون دولت یا شاه میدانند!

8- جدائی و تفاوت رشد طبیعی و رشد پرورشی در مورد انسان (و به تبعیت این مطلب،جدائی تکامل در زندگی مادی از تکامل در زندگی معنوی)مطلبی است بسیار مهم که تا کنون مورد توجه نبوده ،و لذا دانشمندان مسائل انسان – و بخصوص ماتریالیستها دچار اشتباهات بزرگ شده اند .توضیح و تشریح این مطلب خارج از عهده این حواشی است .به امید خدا برای آینده (در بحثی راجع به بهائیها،توضیح قسمت اول این بحث داده شده که روی نوار ضبط و در مدرسه قرآن سنندج موجود می باشد.)

9- کار کردند،اما نه آن کار پر ارج و محترمی که انسان را حرمت می بخشد و ملاک انسانیت انسان است،چنانکه قرآن می گوید:" لقد خلقنا الانسان فی کبد" یعنی : انسانرا بخاطر رنج و زحمت و خستگی آفریدیم.زیرا این موجود بخلاف دیگر جانداران خلیفه الله و حاکم بر زمین است و این وظیفه ای است سنگین محتاج بتلاش ،و با تنها مصرف و تلاش غریزی حیوانی ،ادا نمیشود، و حتی با بزرگترین تلاشهای جسمی و فکری ،اما بخلاف راهی که با سرشت وجود مادی، و ارزش وجود معنوی انسان هماهنگ باشد،باز این وظیفه ادا نمیشود.

10- یکی از ساده ترین و در عین حال،اساسی ترین معنی کلمه دین همان سیاست و مملکتداری است.

11- ناتوانی مردم در برابر استبداد امویان و عباسیان عملاً این سیاست را تثبیت کرد.در این شرایط کسانی که نه قدرت مقابله با شاهنشاهان اموی و عباسی را داشتند و نه حاضر بودند که ایمان خود را به خاطر همکاری با ستمگران از دست دهند ، راه انزوا و فرار از قدرت پیش گرفتند و این حالت موجب درونگرائی گردید،و در این دوران بود که کتب فرسوده قدیمی در مراکز تحقیقی بغداد و غیره جمع آوری و ترجمه و تشریح و تکمیل میشد،که از جمله آنها ،کتابهای تصوف ذهنی و عملی شرق و غرب بود ،و حالت گوشه گیری شرایط را عجیب فراهم کرده که درونگرایان به این کتب روی آوردندکه هم وقت خالی خود را پر کنند و روان خود را در برابر این فرار از مسئولیت و واگذاردن جامعه در دست ستمگران ،آرامش بخشند. ورود هر دو بخش تصوف،تدریجاً از حالت یک وسیله سرگرمی بیرون آمد و خود هدف و مطلوب شد،و در مراحل بعد چنان اصالت یافت که بخاطر خیالبافیهای آن،اصول توحیدی را نیز نابود کردند،و تصوف از این مرحله به بعد برای عالم اسلام خطری شدبزرگتر از خودشاهنشاهی بخصوص که میدانیم :شاهنشاهان و همه ستمگران از این معجونی که بالواسطه معلول ستم آنان بود،تجلیل و پشتیبانی میکردند،و علاقه داشتند که عموم آن راه را گیرند،و هوس خطرناک جهاد از سر بیرون کنند.و اکنون کار یکسره شده و رهبران فرقه ها،خطرناک ترین عاملان دستگاههای جاسوسی داخلی و بین المللی هستند.و کم و بیش از گرفتاریهائی که تا این چند سال اخیر از دست این آقایان داشته ایم ،خبر دارید.

12- در این قرون اخیر چنین تبلیغ میشود که شأن رهبران دینی بالاتر از آن است که زبان خود را و مساجد را با بخشهای سیاسی آلوده کنند،و وقت خود را بجای مطالعه کتب و بحثهای اخلاقی ،صرف جدال با سیاستمداران و زورمندان کنند.این سفسطه چنان اثری بخشید که حتی کتب تفاسیر از بحثهای سیاسی و اجتماعی قرآن با سرعت رد میشوند.و راستی اکنون اکثریت قاطع و نزدیک به تمام رهبران دینی،خود نیز از سیاست و گرفتاریهای جامعه بیگانه شده اند،و راه وچاره دردها را نمی توانند از اسلام و موازین اساسی آن جستجو کنند.

13- نام عربی کتاب" نظریه الاسلام و هدیه ...." است.اما عنوان ترجمه را بیاد ندارم.محقق دانشمند و با ایمان جلال الدین فارسی نیز اخیراً کتابی منتشر کرده بنام انقلاب تکاملی اسلام که با این موضوع ارتباط دارد. اما متأسفنه مذهب گرایی،چند قرنه کاری کرده که در این کتاب و نیز در ترجمه کتاب ابوالاعلی اشتباهاتی شده که غالب کتب مذهب گرایان دچار آن است و راستی این اشتباهات برای شرایط کنونی ایران قابل اغماض نیست و اصولاً سدی در برابر احیای اسلام راستین و وحدت اسلامی بشمارمیآید.کاش روزی میرسید که همه فقط مسلمان باشیم و نظام زندگی ما نیز تنها اسلام باشد،و این نامهای بیگانه از قرآن و ساخته قرنهای تفرق را بفراموشی میسپردیم....

14- یکی از آقایان مدتی پس از إلقای این دروس با صراحت در مطبوعات اعلام کرده که : دین برای پرورش اخلاق است ،اما برای اداره جامعه،باید" سوسیالیسم" پیاده شود،غافل از اینکه پایه عقیدتی آن سوسیالیسمی که امروز در جامعه ما طرفدارانی دارد ،با دین کمترین سازشی ندارد!
15- شرح این مطلب را که مقداری طولانی است به آخر حواشی محول میکنیم.

1-15- إنذار ،اولین قدم از کار رسالت است ،و معنی آن ترسانیدن مردم از تسلیم بوضعی است که به آن راضی هستند و از مقابله با آن و درگیری با زورمندان ترس دارند.

2-15- اسلام، برای نجات بشریت است از أنواع ستمهای مادی و معنوی و از هرگونه گرفتاری و آشفتگیهای روانی و اجتماعی و ... هر انقلابی آزادیبخش در هر جا، برای تأمین یک یا چند نوع از این رفع ستمها،مستقیماً یا غیر مستقیم ،از اسلام (خواه آخرین پیام آن که قرآن است و خواه دیانت های پیشین)بهره میگیرد.زیرا تاریخ انسان زنجیره ای است که هر جزء آن – کم یا زیاد – با اجزای گذشته رابطه دارد، و در طول تاریخ گذشته انسانیت، این، دیانت ها بوده اند که بشر را بقیام در برابر زورمندان وا داشته اند و زیر بنای عقیدتی این قیامها،"توحید" بوده و هست که با این عقیده، همه انسانها، در برابر آفریدگار تنها، همدرجه و متساوی الحقوقند، و بنابراین هرگونه امتیاز و بهره کشی با این زیربنای عقیدتی ناسازگار است ... و انقلاب ها اگر با این عقیده جریان یافتند که توجیه گر علمی آنهاست،آنها را مرتبط یا متصل میدانیم ،اما اگر رابطه توجیهی با این مبنا نداشتند، مقطع بشمار می آوریم.تشریح کامل این مطلب ،خارج از عهده این حواشی است.
16- در بحث "رهبری در انقلاب و رهبری در تشکیلات"، اجمالاً متوجه شدیم که مبنا و برنامه اساسی انقلاب اسلامی،قرآن است و در آغاز حرکت تمام مسئولیت های إجرای این پیام با تفسیر و تبیین آن (که مستلزم وضع قوانین فرعی است)وظیفه مسئول پیام است،و پس از اینکه افرادی ،شهامت مقابله با نظام حاکم و مقابله با عقاید و افکار و آمال و عادات خود را یافتند و مسیر انقلاب را گرفتند ،رهبر و مسئول پیام مکلف است،آنانرا وارد تصمیم گیری کند .اما پس از مرگ مسئول پیام ،همه وظایف به عهده خود مردم است (اعم از وضع قوانین فرعی و اجرا)که باید شوری بنمایندگی مردم و با نظارت و حق حاکمیت همیشگی مردم آنها را بعهده گیرد.در اینجا افزودن این توضیح لازم است که آنچه در آغاز بحث ارکان آمده ،مستقیماً مربوط بشورای عالی مملکتی است که تدوین قانون اساسی و وضع قوانین فرعی و تعیین ارکان فرعی و وظایف آنها را در سطح مملکت بعهده دارد،اما مطلب این نیست که اداره تمام جامعه فقط یک شوری لازم دارد.این شوری حاکم بر همه جامعه است،اما پایین تر از آن شوراهای منطقه هستند که آنها نیز – پس از رعایت قوانین عمومی – وضع قوانین فرعی تر و متناسب با مذهب و عرف و نیاز منطقه و تعیین ارکان فرعی را بعهده دارند.این ترتیب ادامه پیدا میکند تا زمانی که شورای عالی پس ازگذشتن ده ها سال میتواند اختلافات مذهبی را(با ترتیبی که در متن گفتیم)بردارد.توضیحی دیگرنیز لازم است (و اینهمه توضیحات بخاطر بیگانگی از اسلام واقعی است)که همه واحدها نیز باید از طریق شوری اداره شوند،و بخاطر دستور صریح قرآن گریزی از این امر نیست.اما در این مورد بعضی از مسئولان أمور ایراد میگرند که کارکنان یک اداره یا معلمان و شاگردان یک واحد آموزشی یا پرسنل یک واحد نظامی یا انتظامی بعضی ناآگاهند و بعضی خائن.و لذا مسئول بالاتر باید مسئول واحد مورد نظر را تعیین کند.این مطلب در حد ذات خود درست است،اما قانون شوری را نقض نمیکند به دو دلیل اول اینکه: اگر واقعاً این فرض درست است که در آن واحد ،افرادی آگاه و دلسوز وجود ندارند پس در اینجا حکم مرحله اول انقلاب تطبیق میشود که همه وظایف بعهده رهبر است تا زمانی که افرادی واجد شرایط،پرورش می یابند. دوم اینکه اگر افرادی با شرایطی پایین تر از حدی که برای اداره واحد مورد نظر لازم است ،وجود دارند باید مسئول واحد با آنان مشورت کند و پس ازآن شوری بهترین رأی را انتخاب کند، و اگر شرایط لازم، در افرادی معدود وجود دارد، شوری ،از همین افراد معدود تشکیل می شود و دیگر افراد غیر واجد را در شوری راه نمیدهند که موجب دردسر و انحراف شوند.و بعد اعضای شوری مسئولان قسمتها را به مسئول بالاتر پیشنهاد میکنند، که او نیز اگر در صلاحیت شوری تردید نباشد، پیشنهاد را باید بپذیرد.پس می بینیم که وجود و اقتدار شوری ،مشروط است به "مرحله سوم از مراحل انقلابی جامعه" که افراد واجد شرایط در یک واحد وجود داشته باشند،نه مرحله اول که همه وظایف بعهده رهبر است و نه مرحله دوم که رهبر باافراد مشورت میکند ،و حق انتخاب یکی از آرا با او است.

این مطلب از عنوانی که خدا به مجموعه اعضای شورا دداه به آسانی بدست می اید که پس از اطاعت خدا، اطاعت زسول و بعد اطاعت اولی الامر را واجب گردانیده و صلاحیت اولی الامر را در جائی دیگر با این صفت نشان داده که : اگر مسلمانان در مورد مشکلات اجتماعی به پیغمبر خدا و بعد اولی الامر مراجعه کنند آنان چاره مشکل را استنباط خواهند کرد.پس اگر افرادی با چنین صفتی ،در واحدی موجود نباشند،اصولاً آن واحد هنوز بمرحله تشکیل شورا نرسیده است.

1-16- بخاطر رعایت اختصار و رد شدن سریع از روی مطالب ضروری تر باز ایمن مطلب را موکول می کنیم به آخر حواشی نه آخر اصل رساله.

17- این عنوان برای نشان دادن شکل و خصوصیت اصل حکومت است .اما اصطلاح "خلافت" تنها محدود به رئیس دولت (یا قوه مجریه) است ،و بعضی به خاطر توجه نداشتن به تفاوت حکومت و دولت خلافت را به عنوان ریاست حکومت شناخته اند.در حالی که این" قوه" موجودیت ذاتی ندارد و (چنانکه در مقدمه بحث ارکان گفتیم )موجودیت آن، از شوری کسب می شود.

18- شاید امروز، اجرای چنین برنامه ای در نظر بعضی دشوار باشد،زیرا "مذهب گرایی" کاری کرده که بیشتر با کتب فقها و دانشمندان مذهب سروکار دارند تا با قرآن!.حتی بعضی در این روش که عامل تفرق است – چندان مبالغه می کنند که بجای ارزیابی مطالب کتب و تعیین ارزش آنها از طریق تطبیق با "کتاب" قرآن را با آنها مطابقه می کنند، و با دیدومعیارهای آنها قرآن را تفسیر میکنند ، و حتی از این نظر خطرناکتر : اگر مطلبی بسیار روشن و آشکار در قرآن باشد ،اما با معیارها و آراء دانشمندان یکی از مذاهب انطباق نداشته باشد ،بعضی از علمای پیرو آن مذهب،گفته قرآن را بی اعتبار میسازند. و این است مراد حضرت رسول (ص) به نقل قرآن که از انحراف امت ،شکایت میکند:" یا رَبّ إن قومی اتَخَذوا هذا القرآن مَهجورا". در حالیکه نه تنها آراء دانشمندان بلکه أحادیث موثق بِها نیز در معارضه با قرآن،ارزش خود را از دست میدهند ،زیرا ما مکلفیم که حتی احادیث را با قرآن تطبیق کنیم ،و اگر با آن مخالفت داشت ،بر دیوار بکوبیم ، چون آنچه "لایأتِیه الباطل مِن بین یَدیه و لا مِن خَلفِهِ ...." و آنچه مشمول وعده : "إنا نحن نزلنا الذِّکر و إنا له لحافظون" میباشد ،فقط قرآن است .تنها قرآن است که در یک کلمه آن تردید حاصل نمی شود.درحالیکه معتبرترین حدیث چنین تضمینی ندارد.

بهرحال، همه بکوشیم بلکه ارزشها را، بجای خود بازگردانیم .... و بکوشیم که این حرکت ایران ،به یک" انقلاب اسلامی تمام عیار" – نه تنها یک انقلاب سیاسی – بیانجامد... و تنها در صورتی، این حرکت تبدیل به انقلاب کاملاً اسلامی می شود، که نقد و بررسی آراء و نظرات تمام دانشمندان و نیز ارزیابی احادیث را با تطبیق مجدد و دقیق و بدون تعصب با قرآن شروع کنیم ... و این اقدام بزرگترنی انقلابی خواهد بود که پس از قرن ها تفرق و مذهب گرائی،ما را بسوی وحدت بازمیگرداند... و نباید پیروان هیچیک از مذاهب اسلامی از این اقدام بیم و هراسی داشته باشند.زیرا اگر مسائل مذهب آنان درست است ،با این کار تحقیق درستی آن بر همه محرز می شودو اگر مسئله ای نادرست در یک مذهب وجود دارد باید بدون تعصب از آن دست برداریم : "لِیُهلِکَ من هلک عن بینه،و یحیی من حی عن بینه".

چنین اقدامی ،نه تنها بزرگترین و استوارترین وحدت را به مسلمانان ایران می بخشد،بلکه راه را برای وحدت همه مسلمانان جهان نیز باز خواهد گردانید،و ان وقت هم عالم اسلام از این همه ضعف و عقب ماندگی معلول تفرق،نجات پیدا میکند،هم تبلیغ اسلامی از این گرفتاری ناشی از دو دستگی مبلغین سنی و شیعی ،رهائی می یابد و در نتیجه ،کسانی که در شرق و غرب جهان ،به اسلام علاقمند میشوند،دچار سراسیمگی نخواهند شد(که متاسفانه الان هستند و غالبا بهمین جهت ،از اسلام روگردان میشوند.)

19- میدانیم که اکنون آموزش بر پرورش مقدم است چنانچه نام وزارت "آموزش و پرورش "دلالت دارد(البته در فرضی که اساساً، پرورش مورد توجه باشد، که نیست). اما در اسلام، برعکس: پرورش مقدم بر آموزش است (باید توجه داشت که تقدم، هم زمانی است و هم از نظر ارزش و منزلت ). زیرا اولاً چند سال از عمر کودک میگذرد که در آن ،خواندن و نوشتن و سواد آموزی مطرح نیست .در حالیکه پرورش در این سالهای آغاز زندگی نه تنها لازم است بلکه سنگ بنای شخصیت آینده انسان است .ثانیاً پس از سپری شدن دوران کودکی نیز انسانی با تربیت کامل ولی بیسواد بهتر است از شخصی با سواد ولی محروم از تربیت درست.پس در عین اینکه حکومت اسلامی موظف به تأمین هم پرورش و هم آموزش است ،باید بمسأله پرورش،بیشتر توجه کند و اساسی ترین مرحله پرورش با ایجاد خانواده سالم بوسیله پدرو مادر آگاه و خوش اخلاق و با تفاهم و بی عقده فراهم میشود.ابراهیم بزرگوار نیز با آن همه عظمت درک،از اهمیت و اولویت پرورش،غافل بود که دعا میکند : "ربَّنا وابعَثَ فیهم رَسولاً مِنهم ،یتلو عَلَیهم آیاتکَ و یُعَلِمُهُم الکِتابَ و الحِکمَه و یُزکیهِم ...." اما خدا، در اجابه دعوت او ،مقیاس ارزیابی را نیز برای ما تصحیح میکند که : "کما أرسلنا فیکم رسولا منکم،یتلو علیکم آیاتنا و یُزکِیکُم و یُعَلِمُکُم الکِتابَ و الحِکمَه ..."

1-19- شوری اُصولاً آزاد است که بهر ترتیب که شرایط اقتضا میکند ، جامعه را إداره کند ، و اینکه میگوئیم : "ناچار است ارکانی تعیین کند "، بمعنی تکلیف دینی نیست ،بلکه منظور، نیاز عملی است.در مورد تعیین ارکان و تقسیم وظایف نیز بهر طریق که مصلحت بداند عمل میکند .مثلا :

الف: در بعضی جوامع محدود و با شرایط یکنواخت ، هرچند رکن فرعی را که لازم باشد در مرکز کشور ،مستقر میگرداند،و تعیین مسئولان اَجزای هر یک رکن را در نواحی مختلف کشور،بازخود بعهده میگیرد،یا بمقامی که در رأس آن رکن تعیین کرده ، میسپارد که او با نظر شورای شایسته همان اجزائ مسئولان را منصوب دارد.

ب: در کشوری از ملیتهای مختلف – مثل ایران – امور هر منطقه را به شورای ذیصلاح آن منطقه میسپارد ، که مطابق شرایط منطقه زیر سلطه خود را اداره کند.اما نماینده ای از طرف شورای عالی موازین عمومی و مشترک گزارش کند ، و شورای عالی ،تصمیم لازم بگیرد .

ج: شورای عالی بعضی از وظالیف أرکان را،بروال" مرکزیت" در مرکز ،مستقر میسازد که نصب مسئولان اجزای آن رکن در مناطق طبق صورت دوم خواهد بود. و بعضی دیگر را ، بر اساس "لامرکزیت" به شوراهای مناطق میسپارد(باید متوجه باشیم که در هر حال رکن دفاعی،مستقیما زیر نظر شورای عالی است و لا مرکزیت،شامل آن نمیشود.).غیر از این سه صورت ،صورتهای گوناگون دیگر،فراوان ، است که بشرط إنطباق با موازین اسلامی و ندادن مجال به استبداد ،شوری میتواند هر کدام را اجرا کند ، اما مناسبترین صورت برای ایران کنونی همان صورت دوم میباشد.

20- تفاوت شرایط،موجب تفاوت تکلیف نیز میشود.درچهارده قرن قبل ،مسلمانان برای رسانیدن پیام اسلام بگوش ستمکشان ناچار بودند با حضور نظامی و فدا کردن جان و مال، این وظیفه را انجام دهند.زیرا قدرت های حاکم در هر منطقه بآسانی میتوانستند ملت را در محاصره سیاسی و تبلیغاتی محصور سازند، بطوری که نتوانند از خارج جامعه خود کمترین اطلاعی بدست آورند.اما امروز این تکلیف سبکتر میشود.زیرا با استفاده از مطبوعات و از رادیو و حتی تلویزیون میتوانیم ملت ها را آگاه کنیم و برای درهم کوبیدن حکومتهای زورگو به خود آنان کمک کنیم (مسلم است که بهرحال تکلیف فدا کردن جان و مال باز مطرح است اما نه مانند گذشته).متأسفانه در بعضی از کشورهای مارکسیست هنوز شرایط قرون گذشته حاکم است که مطبوعات خارجی محدود است ،و رادیو با توانائی گرفتن صدای داخلی ، برای مردم میسازند!

21- یعنی : چگونه (خود را مسلمان مبدانید و ) جانبازی نمیکنید بخاطر راهی که خدا برای زندگی نشان داده (کلمه" فی" یعنی بخاطر) و بخاطر مستعضفان(یعنی مردمی که قدرت دارند و بضعف کشیده شده اند و این ضعف تحمیلی است) از مردان و زنان و کودکان که فشار زندگی بر آنان بقدری زیاد است که حتی از وطن بیزارند و از خدا میخواهند که آنانرا از آن دیار مأنوس و محبوب شان نجات دهد.از اینجا روحیه ارتشی اسلامی را، با روحیه ارتشی در غیر جامعه اسلامی بخصوص در کشورهای استثمارگر بزرگ مقایسه کنید.

1-21- در این سالهای اخیر که درباره حکومت اسلامی، و بخصوص درباره نظام اقتصادی اسلام بحث می کنیم، غالبا برای روشنفکران و درسخوانده ها ،سئوالات یا ایرادهایی پیش میاید ،از قبیل اینکه:

1- چرا اسلام ،برنامه اقتصادی خود را پیاده نکرده است ؟

2- از مفهوم سوال اول ،چنین نتیجه میگرند که : پس از اسلام توانائی پیاده کردن برنامه هایش را ندارد و قابل اجرا نیست .

3- چرا حکومت اسلامی ،مسیرش عوض شد؟

در مقدمه جواب بسئوال اول ،میتوانیم ساده ترین واقعیات زندگی را نگاه کنیم تا با درکی درست و واقع بینانه و دور از خیالبافی و ذهنگرائی ،موضوع سئوال را مطالعه کنیم.آنگاه نتیجه بدست آمده نیز قابل إطمینان خواهد بود: در شهری، یا دهی، یا حتی خانه ای ،حادثه ای – مثلاً حریقی – رو میدهد،و اهل خانه زیر آوار میمانند .اگر یک نفر برای نجات اهل خانه برسد ،کدام یک از دو طریق زیر را عملی کند ؟ الف: اولین شخص را از زیر آوار بیرون میآورد.تمام وسائل و امکانات و وقت خود را بکار میگیرد،تا بهبود کامل را برای این شخص،کاری به بقیه ندارد .ب : اولین فرد را از زیر آوار بیرون میکشد،پس از آنکه او را از خطر مرگ نجات داد،بلافاصله تلاش برای نجات دیگران را شروع میکند و این تلاش را تا بیرون آوردن آخرین فرد ادامه میدهد ، بعد از اینکه اطمینان یافت کسی زیرآورا نمانده معالجه و درمان نجات یافتگان را شروع میکند، بی تردید منطق انسانی روش دوم را می پذیرد.

واقعیت این است که جهان بشریت در چهارده قرن قبل ، درست حالت اهل آن خانه در زیر آوار مانده را داشت.همه در زیر ستم زورگویان و چپاولگران بزرگ و کوچک دست و پا میزدند،نقطه روشنی نبود که ستمکشان را بسوی امیدی – هر چند ضعیف – رهنمون گردد.در چنین شرایطی، رسالت اسلام، مبارزه را شروع میکند،زیادی از اسیران فرهنگ و قراردادهای استثماری آزاد میشوند ... و قرار داد این آزادی و پذیرفتن پیام اسلام ،چشم پوشی از آسایش و فدا کردن مال و جان بخاطر نجات دیگران است(بحاشیه پیشین مراجعه شود)درست همچنانکه اگر کسی از اهل خانه مورد مثال از زیر آوار نجات یابد و توانی داشته باشد ، اخلاق سالم انسانی حکم میکند که او نیز همکاری با امدادگر برای نجات بقیه را شروع کند.

با مختصر مطالعه ای درباره حوادث و وقایع صدر اسلام متوجه میشویم که : اگر جامعه اسلامی را در هر اندازه جغرافیایی و انسانی محدود می کردند و سرگرم اجرای کامل برنامه های گوناگون و از جمله نظام اقتصادی میشدند ، کار آنان درست شباهت به کار امریکا و شوروی پیدا میکرد که دارند هزینه های کلان را برای اکتشافات فضائی" بر باد میدهند" اما در زیر چشم آنان هر روز هزاران کودک از گرسنگی میمرند.یا مانند رفتار بعضی از خانواده ها که مرتب ،مشغول آراستن خانه و پختن خوراکهای مطبوع و تأمین وسائل رفاهی و بهداشتی برای خانه خود هستند اما إعتنائی ندارند که در بغل دست آنان، خانواده ها ، برای تنها نان و آب جان میکنند!!

از جواب سوال اول ،نادرستی نتیجه گیری که میکنند ،روشن میشود،بعلاوه اینکه اصولا إجرا یا عدم إجرای یک برنامه بهیچوجه نشانه قابلیت آن برنامه برای إجرا نیست .زیرا ممکن است برنامه ای بسیار آسان قابل إجرا باشد اما مسئولان بدلائل گوناگون نخواهند یا نتوانند آنرا إجرا کنند.اساساً مطرح کردن چنین إیرادی ناشی از شناختی نادرست نسبت به انسان است که در ضمن دادن جواب بسوال شماره 3 این مسئله نیز روشن خواهد شد در توجیه سوال شماره 3 که : چرا مسیر حکومت اسلامی پس از مدتی کمتر از نیم قرن عوض شد؟میگویند : هر پدیده ای تا زمانی که قابلیت ماندن را دارد میماند ، اما زمانی که از بین میرود قابلیت ماندن را از دست داده وإلا از بین نمیرفت، میگویند:پس اسلام نیز نظامی بوده که تنها برای آن مدت توانسته بدرد بخورد ،چون خدمات و برنامه های انقلابی سودمندی که داشت ، فقط برای همان مدت بود ، و پس از اینکه جامعه را متحول نمود قابلیت بقا را از دست داد، و لذا از بین رفت ... و از این قبیل استدلالها.

اساس این اظهار نظرها از آنجا ناشی میشود که" انسان" را از همه جهت، چه از جهت وجود مادی و جسمی و چه از جنبه ما دی زندگی و چه از جهت جنبه معنوی زندگی ، با سایر موجودات طبیعی مقایسه میکنند و تمام قوانین طبیعت را ،شامل انسان نیز میدانند ... و این اشتباهی بس بزرگ است .

برای اینکه به ابعاد این اشتباه بطور کامل و از جمیع جهات پی ببریم ، نیاز به روشن شدن چند مطلب اساسی داریم : 1- تفاوت سه نظام" طبیعی" و" اختیاری غریزی " و" اختیاری تعقلی" که در غیرجانداران با تعبیری کلی،تنها نظام اول مطرح است،و این نظام بر پدیده های طبیعی حکومت دارد بدون اینکه فعالیت و تلاشی اختیاری لازم باشد ، در جانداران (غیرانسان)نظام اول ، حکومت میکند ، و فعل و انفعالات ذرات وجود هر جانداری بدون دخالت مستقیم آن جاندار ، جریان می یابد و علاوه بر نظام اول ، نظام دوم نیز مطر حاست ف که بمقتضای این نظام جاندار با راهنمائی غریزه نیازهای بقای مجموعه وجود خود را بعنوان یک موجود (هرچند از میلیاردها موجود جداگانه ترکیب شده) درک میکند.و باید از اختیار محدود خود برای تأمین آن نیازها استفاده نمایدو إلا وجود مجموعه بنام یک جاندار قابل بقاء نخواهد بود.أما در انسان هم نظام اول حکومت دارد (که در اینجا با همه موجودات طبیعی و جانداران شرکت دارد)،و هم نظام دوم مطرح است (که در این مورد با تمام جانداران جهت اشتراک دارد )،وهم اضافه بر این دو نظام خاص او - که اساس انسان بودن او، و امتیاز او از تمام عالم ماده و حکومت او بر عالم ماده است – مطرح است یعنی نظام اختیاری تعقلی ... و آنچه در زندگی انسان بطور استثنائی مطرح می باشد که برای بقیه موجودات مطرح نیست ، در زیر سیطره این نظام است ..و انسان در شعاع این نظام چندان تسلط و اراده دارد که حتی میتواند دو نظام دیگر وجود خود را نیز، تحت فرمان خود درآورد.

مطلب دومی که باید درباره انسان بدانیم "دو بعدی" ترکیب او است.در حالیکه بقیه موجودات (تا آنجا که ما می شناسیم زیرا اطلاع از اشکال وجود در منظومه های دور دست نداریم)اعم از بیجان و جاندار، عموماً یک بعدی هستند .موجودات یک بعدی ،به نسبت انسان ،موجوداتی بسیط و ساده هستند .بدین معنی که با شناخت یک واحد یا یک فرد از هر نوع خاص ، قانونی بدست میآوریم که میتوانیم آن قانون را شامل همه واحدها و افراد دیگر آن نوع بخصوص بدانیم ، و همه را با همان قانون نگاه کنیم و بسنجیم،گرچه این جنبه خصوصیات نوعی در انسان نیز صادق است ، أما با این حال، تفاوت هائی چندان مهم و اساسی ما بین افراد این نوع وجود دارد ، که گاهی دو فرد را کاملاً در دو نقطه تضاد قرار میدهد بطوری که فاصله و اختلاف آن دو فرد ، از اختلاف دو نوع از موجودات وسیعتر وعمیقتر است.این اختلافهای گوناگون است ، و نیز هزاران درجه در هر یک از انواع اختلافها ممکن است وجود داشته باشد... و لذا هیچوقت نمیتوانیم با شرح و مشخصاتی که مثلاً – از یک فیلسوف انساندوست بدست میآوریم ،مقیاسی برای شناسایی یک فئودال عیاش و بیسواد بسازیم و ... و ...

مطلب سوم در مورد انسان این است که در محدوده کار وجود ارادی و تعقلی او ، دو صورت از زندگی مطرح است: 1- زندگی مادی 2- زندگی معنوی. درک نیازهای مادی – و حتی آزها و هوسهائی که جزو نیازها نیستند- برای همه آسان است، ولی درک نیازهای معنوی، برای همه مقدور نیست،بعلاوه تلاش برای تأمین نیازهای مادی و ارضای آزها و هوسها – خواه در محدوده یک زندگی ابتدائی و خواه در سطحهای پیشرفته علمی – تقریباً آسان است.اما تلاش برای تأمین نیازهای معنوی – بفرضی که درک هم شده باشد – بسیار پر دردسر و مشکل است.(از این جنبه ها هم گذشته ،کسانی که نیازها را درک می کنند و همت و تلاش برای تأمین آن و نجات جامعه را نیز دارند ،چون انسان را نمیتوانند با آنهمه تفاوت در افراد ، و با آن همه پیچیدگی وجود دو بعدی – بشناشند هرگز نمی توانند راه های تأمین همه جانبه زندگی معنوی وی را درک کنند ... و اینجا است که باید تعیین کننده نظام این جنبه استثنایی انسان ، همان أراده ای باشد که نظام دو جنبه کم اهمیت تر را برای همه پدیده های بیجان و برای جانداران تعیین کرده است...)

بواسطه تفاوت های فراوان جنبه مادی و جنبه معنوی زندگی انسان (که در اینجا نمیتوانیم بهمه اشاره ای هم بکنیم)، تاریخ زندگی مادی، تقریباً جریان تکاملی شبه منظمی، یا شبیه یک خط منکسر دارد که مجموعا – صرف نظر از تغییر مرکزها و نشیب و فرازها و خاموش و روشن شدن ها – میتوان تا حدی جمله مشهور دانشمندان را که : تاریخ بعقب برنمی گردد، درباره آن درست دانست(البته باز تاحدی .یعنی: اگر در نگاهی کلی و اجمالی، از ابتدای پیدایش انسان و زندگی روی درختان و در غارها را، تا امروز که عصر فضا است، مرور کنیم ،می بینیم که مجموعاً، این حرکت، تقدمی و تکاملی بوده است و گرنه، نمونه های فراوان از تمدنها را در تاریخ می شناسیم که درخشیده اند، و بعد خاموش شده اند، و بعد گاهی، تا قرن ها، نه در آنجا و نه در جائی دیگر ،آن حرکت زنده نشده، و تاریخ در همه، جا به مرحله پیش ازآن تمدنها برگشته است.).

اما حساب جنبه معنوی زندگی انسان، بکلی فرق میکند . نمودار یا تعبیر ساده ای برای نشان دادن مفهوم زندگی معنوی، عبارت است از اینکه :روابط انسانها، از ستم و تحقیر و استبداد و امتیازات ،و از ترس و تنفر و خصومت ،و از نگرانی و اضطراب، بدور باشد،یا نباشد که اگر باشد، زندگی معنوی جامعه، سالم است ،و اگر نباشد، ناسالم است .وقتی طول تاریخ انسان را نگاه میکنیم،می بینیم که این جنبه، بخلاف جنبه مادی، مطلقاً در خط تکاملی، جریان ندارد، و مرتب، تاریخ است که بعقب برمی گردد.یا حرکت تقدمی پیدا میکند، و حتی تقدم یا تأخر این جنبه، رابطه ثابتی، با جنبه دیگر نیز ندارد یعنی، گاهی هر دو جنبه با هم بطور تقدمی یا تأخری، جریان می یابند، و گاهی یکی در یک جریان هست و دیگری نیست یا جنبه مادی، جریان تکاملی دارد و جنبه معنوی ،سیر قهقرائی. (اما مجموعا در تاریخ، می بینیم که هرگاه، زندگی معنوی، تکانی تکاملی یافته – مانند انقلاب های دینی – اثری عظیم بر زندگی معنوی نیز گذاشته است.).

چهارمین مطلب برای روشن کردن ابعاد اشتباهی که موجب طرح سوالها و ایراد های آغاز این توضیحات میشود،درک درست رابطه انسان با تاریخ است .بسیاری از دانشمندان می پندارند که تاریخ حاکم بر انسان است و مسیرش را تعیین می کند .در حالیکه تاریخ، فقط وجود ذهنی دارد ،اما انسان (یعنی : افراد انسان)وجود مادی و خارجی دارد ، ... و عجیب تصوری ایده آلیستی است که یک وجود ذهنی را بر یک وجود خارجی و عینی، حاکم شماریم و سرنوشت این موجود خارجی را بدست آن موجود ذهنی بسپاریم .

بهرحال هر یک از مسائلی که در این حاشیه شماره 21 مطرح شده، نیاز به شرح و تفصیل طولانی دارد که در این رساله کوچک نمیگنجد.بعضی از آنها را در سخنرانیها یا درسها گفته ایم، و روی نوار ضبط شده است اما از این اشاره های کوتاه میتوانیم، این نتیجه را بدست آوریم که انسان در ساختن جامعه خود و اداره آن، آزاد و دارای اختیار است، و تاریخ زندگی معنوی او همیشه، عرصه مبارزات نیروهای آزادیخواه و انساندوست، با نیروهای اهریمنی ضد بشر بوده، و هست، و خواهد بود ... و هیچ جبری وجود ندارد که مسیر زندگی معنوی، را در یک جامعه، بر تکامل یا بر قهقری وادارد ... و این انسانها هستند که در جدال بر سر دو مسیر، به تناسب مرتب و آماده کردن شرایط گوناگون، تاریخ را در یکی از دو جهت بحرکت درمی آورند ،نه تنها جامعه های دینی، بلکه جامعه های دیگر را نیز ببینند، و از جمله کشورهای مارکسیست را (که 20-30 سال پیش، طرفداران مارکسیسم، نظریه تاریخی، این مکتب را از اصول مسلم و ثابت علمی، می پنداشتند، و قبول نمی کردند که روزی در یکی از این جامعه ها، سیر قهقرائی پیش میآید ... اما بالاخره، همه جا را دیدیم.)بنابراین، توقف حرکتی تقدمی اسلامی، و شروع سیر قهقرائی طاغوتی، و شکست حکومت شوری و روی کار آمدن حکومت سلطنت ،و .. همه معلول احوال و حرکات و جهتگیری های انسانها بود، نه جبر تاریخ و نه قابلیت یا عدم قابلیت برنامه و مکتب برای ماندن...

22- غالبا مابین" نظم" و "دیکتاتوری" دچار اشتباه می شوند، و این اشتباه، نه تنها در فکر بلکه در جامعه ها نیز، غالبا موجب سردرگمی، و حتی گاهی عامل شدیدترین نوع خفقان می شود .نظم جامعه به هر صورت حتی اگر به صورت کشتن افرادی هم صورت گیرد مطلوب است و ضروری.اما استبداد بهر صورتکه باشد ولو با جلوگیری از گفتن یک جمله تنها در یک مجلس محدود – نامطلوب است و محکوم .تعیین مرز مشخص مابین این دو ،در یک تعریف جامع و مانع، مقدور نیست .نظم باید با تأمین آخرین حد آزادی برای همه، صورت گیرد، بدون اینکه کسی اجازه داشته باشد بدیگری یا بدیگران، کمترین زیانی برساند،حتی با یک اتهام ناروا یا یک اهانت نابجا ... اما استبداد آن است که فردی یا افرادی، اجازه بیان عقاید یا نظرات یا ایرادهای خود را نداشته باشند ... و آنچه مهم است ،تأمین نظم است بدون اینکه به استبداد بیانجامد، و نابود کردن استبداد است بدون اینکه به استبداد بیانجامد و نابود کردن استبداد است بدون اینکه هرج و مرج یا خیانت پیش بیاید ... و راستی، تطبیق عملی این روش، کاری است فوق العاده که به آگاهی و اخلاقی فوق العاده نیازمند است. زیرا در عمل، عجیب این دو متداخل میشوند...

3- دو مثال میتواند این مطلب را روشن کند.

مثال اول : دو دِه را تصور کنید که در هر کدام یکصد خانوار زندگی میکنند. در یکی از این دو، همه مردم احساس امنیت و آسایش میکنند .هیچکس از دیگران واهمه ندارد .درها همیشه باز است ،و کسی نمی ترسد که دیگری بخانه اش ،بجانش ،به زن و بچه اش، قصد تجاوز داشته باشد.همه در خانه گلی، و روی گلیم زندگی میکنند، و خوراکی آنها بسیار ساده و بی تشریفات است، و زندگی در شرایطی ابتدائی می باشد.کسی بر دیگری تحکم نمی کند و ناز نمیفروشد هیچکس، از کسی دیگر نه شکایت دارد و نه گله ای،همه همدیگر را صمیمانه دوست دارند، و هرکس آنچه برای خود دوست دارد، برای همه هم دوست دارد، و ... اما در دِه دیگر نگرانی و اضطراب حاکم است، هرکس واهمه دارد، مبادا از طرف دیگران به او و تعلقات و حقوقش تجاوز شود.همیشه درها بسته است ،و با هر دق البابی دچار ترس و واهمه میشوند.عده ای در اوج رفاه و در نهایت ناز و نعمت زندگی می کنند، و بر جان و مال و ناموس دیگران تحکم می ورزند.همیشه دل یک عده پر است از شکایت هائی که جرأت بر زبان آمدن را ندارند.با اینهمه نعمت در این دِه فراوان است.و هیچکسی از گرسنگی و نداشتن لوازم رنجح نمیبرد.و زندگی در اوج پیشرفت و با استفاده از کاملترین امکانات است.کسی به دیگری اعتماد ندارد و هیچکس ،صمیمانه دیگری را دوست ندارد ...

بشریت در کدام از این دو دِه سعادتمند است؟

مثال دوم: خانه ای در شهری هست محقر،در آن خانه زن و مردی زندگی میکنند و یک پسر بچه 8-9 ساله دارند.فرزندانشان را صمیمانه دوست دارند همیشه با محبت و احترام با وی رفتار میکنند، و همیشه در تلاش اند تا وسائل پیشرفت و خوشی و راحتی او را فراهم سازند.اما توانائی آنان محدود است، و هرگاه که بر سفره می نشینند خوراک آنان نان و ماستی بیش نیست.با نوازش فرزند را بسر سفره دعوت میکنند.لباس کودک از پارچه نخی است و کهنه و پاره است.خانه دیگر نیز داریم مجلل و پر زرق و برق و همیشه سفره پر از نعمت های رنگارنگ ،اهل این خانه فرزندی دارد 8- 9 ساله که او را فقط برای کار وزحمت میخواهند،بچه شان را با محبت و احترام نگه نمی کنند .همیشه بوی توهین می کنند و بدرد دلها و آرزوهایش توجهی ندارند .خود بر سر سفره می نشینند و ظرفی برای او پر از خوراک میکنند که تنها در راهرو بنشیند و بخورد .خوراک او بهرحال خیلی خوب و مطبوع است و لباسی از پارچه های گران قیمت بتن دارد ... کدام یک از دو کودک احساس سعادت و خوشبختی میکنند؟

جامعه ای که ازجهت عقاید و افکار از جهت اخلاق ،از جهت روابط اجتماعی و اقتصادی و از جهت نظام حکومتی واقعاً اسلامی باشد درست شبیه به اهل آن ده اول – هرچند از نظر رفاه و تکنیک عقب مانده باشند – و شبیه است بفرزند همان خانه اول گرچه زندگیش محقر باشد – اما جامعه ای که از جهات مذکور غیراسلامی باشد ، مردمش، حال آن ده پیشرفته، و حال کودک آن خانه مجلل را دارند، .تفصیل این مطلب قسمتی، از این رساله، و قسمتی دیگر، از رساله "نظام اقتصادی اسلام" بدست میآید.

24-رابطه انسان با حکومت را در سه صورت متمایز از انسانها میتوانیم تصور کنیم:

1- انسانی که مکتب ندارد و بهیچ قانون و و نظامی معتقد نیست، و هرگونه حکومت و مقررات اجتماعی را باری بر دوش بشر می داند.

2- انسانی که معتقد بیک مکتب وبرنامه هست ،اما به آفریننده هستی ایمان ندارد، و اراده ای را حاکم و ناظر بر هستی نمیشناسد.و مرگ را پایان خط وجود هر فرد میشمارد، و نه کتابی برای ارزیابی خوبی و بدی تصور میکند و نه حسابی.مکتب مورد پسند او محصول آراء و نظرات دانشمندان است و بنظر او،در هیچ موردی، هیچ پایه و مبنائی الهی ندارد.

3- انسانی که به یک مکتب و برنامه عقیده دارد،و هستی را داری نظمی دقیق میشناسد که از کوچکترین اتم و سلول تا بزرگترین منظومه ها و جانداران را شامل میشود،و این نظم را، اراده ای آگاه اداره میکند بعقیده او، انسان- که جدا از هم هجانداران است و بخلاف آنان، هم در نوع تکامل دارد و هم در فرد(این مطلب تکامل نوعی و فردی خاص انسان، در نوار ضبط شده) ، و توانائی حکومتی نسبی در عالم وجود دارد- به تناسب این امتیازات ،در این عالم مأموریتی دارد که با آگاهی و اختیار (نه جبر و اکراه) ،باید مأموریتش را بعهده گیرد اما برنامه چنین مأموریتی خطیر بسی بزرگتر از آن است که خود ،خطوط أساسیش را ترسیم کند.معتقد است که همانکه، انسان را این امتیاز فوق العاده داده، و اداره هستی را تا حدی به او سپرده ،صلاحیت و آگاهی دارد تا خطوط اصلی برنامه کار او را معلوم کند(که بقیه کار را خود میتواند انجام دهد – به تناسب همان امتیازی که دارد-)، و ایمان دارد که این برنامه هم، عملاًمعلوم شده، و در مجموعه ای بنام "قرآن" در اختیار او قرار گرفته است و یقین دارد که حساب این موجود پر استعداد، از دیگر جانداران جدا است، زیراهمه افراد یک نوع از جانداران، تقریبا – تنها بحکم غریزه- یک نوع زندگی را دارند، در صورتیکه افراد انسان ،میتوانند در هزاران صورت گوناگون زندگی کنند ، و لذا نسبت به انتخاب نوع زندگی و اندازه تلاش در اجرای وظیفه، مسئولیت دارند و پاداش می بینند.پس، مرگ انسان، آخر خط حیات او نیست،بلکه آغاز انتقال از یک مرحله پایین تکاملی بمرحله بالاتر است(اگر خود،راه تکاملش را آشفته نکرده باشد) ،همچنانکه انتقال او از دوران گاز تا مرحله حیوانی ،هر مرحله، تکاملی بوده است.

انسان اول (از سه نمونه مختلف مذکور در آغاز حاشیه) در نظر اکثریت قریب به اتفاق همه مردم، پوچ است و منفی، و لذا لازم نیست درباره اش بحث کنیم .آنچه ارزش بحث دارد ،انسان دوم است و انسان سوم که تقریبا این دو نمونه، همه یشریت را در برمیگیرد.برای اینکه در تعبیرهائی کوتاه و ساده، و در عین حال، رسا و روشن، این دو نمونه را نشان دهیم.اصطلاح" انسان قانونی" را برای نمونه اول، و اصطلاح "انسان دینی" را برای نمونه دوم انتخاب کرده ایم (قبلا در این مورد ،چند بار بحث شده از جمله در نواری با عنوان اقتصاد اسلامی و اقتصاد سوسیالیستی).

تفاوت انسان دینی با قانونی،بسی عمیق تر و اساسی تر است از تفاوت انسان قانونی با انسان پوچ و بی مکتب: (نمونه اول).درک بُعد وسیع و عمیق این تفاوت ،تنها با شناختی درست از انسان و خصوصیات روانی او و روابط پیچیده و سردرگم آگاه و ناآگاه او مقدور است.بطور خلاصه، دنیای عظیم و پیچیده روان انسان ،به دو شعبه جدا از هم و در عین حال مرتبط با هم، تقسیم میشود.یکی ، شامل ادراکات ماورای حسی و شناخت ها و آگاهیها و معلومات اوست ، و دیگری عبارت است از مجموعه خصلتها و خصوصیات اخلاقی و انفعالات درونی. غالباً و بطور طبیعی، شکل گیری شعبه دوم روان، متاثر از شکل گیری شعبه اول و نحوه و ترتیب اکتساب و استقرار اندوخته های آن و در زیر پرتو آن ،قوام می یابد.و لذا تابع آن بشمار می رود(قبلا در بحث و درسهائی با عنوان "پرورش و آموزش اسلامی" و "ماتریالیسم فکری و ماتریالیسم اخلاقی" و" انسان دینی و انسان قانونی" و "روانشناسی مادی و روانشناسی اسلامی" گوشه هائی از این مطلب تشریح وروی نوار ضبط شده است و لذا در اینج فقط مروری سریع می کنی.

انسان دینی ،همانطور که وجود عالم ماده را با قوانین و احکام شناخته و ناشناخته آن درک می کند ، بماورای ماده نیز ایمان دارد .... و دو عالم ماده و ماورای ماده را ،در وجود خود جمع می بیند، و اذغان دارد که انسان،در حالی که از شناختن کامل تنها عالم ماده ناتوان است ،نمیتواند برای خود – که ماده و ماورای ماده در آن جمع شده – برنامه ای ترتیب دهد که هم با وجود مادی و نظامهای طبیعی و غریزی وجود مادی او،و هم با وجود مادی اش،و در نتیجه: با مأموریت عظیمی که در هستی دارد،و با نظام هستی،هماهنگ باشد.این انسان،به تناسب عقیده اش به مجموع ماده و ماورای ماده،معتقد است که برای زندگی او،هم تغییر مطرح است و هم ثبات.بنابراین ،هماهنگ و متناسب با ترکیب و ماموریت استثنائی وجود او ،مقیاس هائی ثابت وجود دارد که – در عین تغییرهای صوری به تناسب برخورد با حوادث و مسائل متغیر – هرگز نباید آن مقیاس ها را عوض کند،زیرا این مقیاس های ثابت،با نظم ثابت وجود انسان و هستی،رابطه دارد،نه با احوال متغیر این دو.

انسان دینی بواسطه این معلومات و شناخت ها ،میداند که جنبه خاص انسانی او،از جنبه هائی که مابین او و بقیه موجودات اشتراک دارد،برتر و پیچیده تر است. . . و میداند که برای تأمین نیازهای جنبه مادی وجود خود،باید مواد اصلی را ،خدا در اختیارش قرار دهد،و خود از استعدادهای نامحدود و گوناگونش،برای استفاده گوناگون از آن مواد ،بهره گیرد.اما با همه این استعدادها ،اگر آفریدگار،مواد اصلی را در اختیارش نگذارد،توانائی ندارد که کمترین مایحتاج را برای خود تهیه کند.در عبارتی ساده:انسان دینی،عقیده دارد که اصولاً آنچه در محدوده کار انسان است،عبارت است از "استنتاج،تجزیه و تحلیل،و ترکیب"،با استفاده از موادی که در اختیار او قرار می گیرد،اما هرگز توانائی "آفریدن و ایجاد" را ،بدون اینکه مواد و امکانات را در دسترسش داشته باشد،ندارد ... وقتی می دانیم که جنبه مادی زندگی،با اینکه مابین انسان و دیگر موجودات مشترک است،چنین وضعی دارد،در مورد جنبه معنوی زندگی ،که بسیار پیچیده تر است ،بطریق اولی،همین وضع،مطرح می باشد.یعنی : باید اصول و مواد کلی برای تامین جنبه معنوی زندگی ،در اختیار او قرار گیرد،تا طبق خاصیتی که استعدادش را دارد،از آن مواد و اصول،برای تأمین زندگی معنوی خود استفاده کند،و چون توانائی آفریدن و ایجاد را ندارد،اگر مبانی در اختیارش نباشد،در این جنبه نیز(مانند جنبه مادی زندگی)ناتوان است.زیرا آن مبانی،باید هم با وجود انسان و هستی و هم با مقیاس های ثابت مذکور ،سازگار باشد،و چون او در این موارد نمیتواند شناختی کامل داشته باشد،بدیهی است که نمیتواند مسئولیت ایجاد مبانی را بعهده بگیرد(اشاره کنیم به اینکه هر نکته ای مثبت درباره زندگی معنوی انسان،در هر مکتبی وجود داشته باشد،در واقع،پیشروان مکتب،اصول آنرا ،از تعالیم دینی گرفته اند که بنحوی از انحاء در فرهنگ های بشری،جا گرفته است،اما شرح این مطلب ،خارج از وظیفه این حواشی است). . .

انسان دینی،با این عقاید،صمیمانه و آگاهانه میکوشد تا از مبانی الهی،برای اداره زندگی معنوی خود استفاده کند،و بدرستی برنامه ای که به این ترتیب،تنظیم شود،اطمینان دارد،و لذا با آسودگی خاطر و آرامش ضمیر و اعتماد بدرستی نتایج آن،آنرا اجراء میکند- درست مانند پزشکی که بشناختن مرض و شناختن خواص داروهائی که تجویز میکند،إطمینان دارد،و میداند که مریض محبوب و عزیز او را ،این داروها ،درمان میکنند). . .

اما انسان قانونی،هرچند بمکتب خود بیشتر ایمان داشته باشد،و آنرا درست و مطلوب شناسد،اگر در مبانی فکری و عقیدتی خود،دقت کند،در صحت آن،دچار تردید میشود،و هر اندازه دقت و کنجکاوی و تأمل او بیشتر شود،اطمینانش به مکتبش بهمان نسبت ،پایین میآید.چرا؟برای اینکه ،او اراده و علمی محیط ناظر بر هستی و آفریننده و گرداننده هستی را تصور نمیکند.بنظر او بوجود آمدن هستی و آمدن انسان به این گوشه از هستی ،روی تدبیر و اندیشه و حساب نبوده ،و اتفاقی صورت گرفته است.بنابراین مأموریت یا مسئولیتی اساسی،برای انسان مطرح نیست.او غیر از این عالم ماده را تصور نمیکند،و چون عالم ماده را مجموعاً در تغییر می بیند،وجود مقیاس ها و ارزشهای ثابت را نمی تواند بپذیرد.بنابراین،هر برنامه ای که برای إداره بشر،تعیین شود،یا باید انسانی سطحی و بیدقت باشد ،یا نمیتواند به آن اطمینان داشته باشد ... و وضع روانی او،نسبت به مکتب و برنامه اش،درست مانند وضع کسی است که بدون اطمینان از تشخیص مرض و شناختن خاصیت دارو،ناچار است برای معالجه عزیزش،نسخه ای تجویز کند.بنابراین،اگر انسان قانونی ،تا مدتی بمکتب خود ایمان و علاقه داشته و در درستی آن متردد نبوده،در صورتیکه صمیمانه و با دقت،بفکر و اندیشه بپردازد،پس از مدتی متوجه خواهد شد که قبول مکتب،از روی آگاهی و اطمینان بدرستی و صحت مبانی نبوده است . . . ولذا باید آنرا رد کند – و در صورتی که عقاید دینی پیدا نکند،همه مکتب های دیگر را نیز رد میکند- پس این انسان قانونی ،تبدیل میشود به یک انسان "بی مکتب "که در آغاز حاشیه، مورد بحث بود.یا اگر نمیخواهد آنرا رد کند،قبول آن،حالتی تسلیمی .و با إکراه از درون،یا إلزامی و إجباری از بیرون پیدا میکند . . . و همه می پذیریم که مقام انسان والاتر است از آنکه باطل تسلیم شود،یا به اطاعت از آن ناچار گردد. . . و نیز همه می دانیم که "آزادی" بزگترین مطلوبی است که انسانهای مترقی و صمیم ،همیشه بدنبال آن هستند،و تبعیت از یک مکتب ،اگر با الزام باشد،همه می دانند که این استبداد است و دشمن آزادی،اما اگر الزام از بیرون ناپسند است،الزام درونی و قبول با اکراه ناپسندتر است.زیرا زنجیر بر دست و پا سبکتر است تا بر اراده و روان!

در این مقایسه،این نتیجه بدست میآید که: چه اندازه انسان دینی،نسبت به برنامه مکتبش با اطمینان و علاقه نگاه میکند،و در انجام دادن آن،احساس موفقیت و رضایت می یابد،بهمان اندازه،انسان قانونی آگاه، نسبت به مکتب خود، متردد و دلسرد است، و از اعمال و روان ،اجرای آنرا،کاری تحمیلی و نامطلوب میشمارد ...

انسان دینی، قبلاً ایمان دارد،و بعد از ایمان و علاقه آگاهانه خود،برای اجرای برنامه دستور میگیرد.در صورتیکه انسان قانونی نمیتواند بهیچ مکتبی ،ایمانی آگاهانه پیدا کند،تا خود را در برابر آن مسئول شناسد(و گفتیم که: اگر ایمان بمکتب خود دارد،این ایمان،سطحیانه است و بی مبنای منطقی).

از اینها گذشه،انسان دینی،وضع بشریت را – لاقل در جهان امروز- نگاه میکند،و می بیند که پایبند نبودن بشریت بنظام الهی(که اسلام،نام مشهور آخرین مرحله این نظام برای بشر است و موازین و اصول آن در قرآن پایدار است و مصون از دستبرد).چگونه او را دچار انواع بدبختیها و سرگردانیها نموده،و چه دیوارهائی از بیگانگی و خصومت و استثمار مابین اجزای آن کشیده، و تا چه حد،غارت و کشتار را رواج داده است.و در مقابل،می بیند که هرگاه جامعه ای،راه دین را صادقانه پیش گرفته،چه طور محبت و برادری استقرار یافته ،و بیگانگی و خصومت از میان رفته است... و همین تجربه ،وقتی به ایمان و عقیده او،اضافه میشود،طبیعی است که اطمینان خاطر او را مضاعف میسازد.اما انسان قانونی،طول تاریخ حیات بشر را نگاه میکند،و می بیند که همیشه ،انحراف از راه خدا ،همین وضع را بدنیال داشته ،که امروز بشریت ،گرفتار،آن است،و می بینید که هرگاه بشر از راه خدا منحرف شده،از صمیمت و خوشبختی بخصومت و بدبختی گرفتار شده است. اما بخاطر تصورات غیردینی خود،نمیتواند از این تجربه،نتیجه ای مثبت بگیرد.

بحث تفاوت منطقی و عملی انسان قانونی و انسان دینی،بسیار طولانی است که در اینجا بهمین نکته اکتفا میکنیم.

25- در پیشرفته ترین نظامهای دمکراتیک ، حداکثر حقی که به افراد مردم داده میشود، این است که برای آنان، " انتقاد آزاد است".خبر از فعالیت ها و تبلیغات آزادانه گروههای مختلف در ،"هاید پارک" انگلستان دارید.این آزادی انتقاد،اکنون در جهان زبانزد عموم است و همه آرزو دارند که بتوانند در چنان جامعه ای زندگی کنند.اما این آزادی که در کشورهای مارکسیست،و در اکثر کشورهای جزو حوزه مشهور به "جهان سوم" ، به آن حسودی میورزند، در عمل،هیچ تضمینی برای تاثیر و اجراء ندارد.اما در یک حکومت واقعاً اسلامی ،انتقاد نه تنها آزاد است،بلکه بمقتضای قانون "امر بمعروف و نهی از منکر" ،واجب و یکی از تکالیف مهم و اساسی دین است،که قصور از آن ،خیانت بجامعه محسوب میشود،و یکی از گناهان کبیره است.انسان مسلمان بمقتضای این قانون ،که در یک کلمه عبارت است از قانون "جهاد "، در برابر جامعه،چنین مسئولتی دارد که:

" من رأی منکم منکرا،فلیغیره بیده،فإن لم یستطع،فبلسانه،فإن لم یستطع،فبقلبه، و ذلک أضعف الایمان ". هرجا که از هر قدرت و مقامی ،خلافی بیند، باید در رفع آن با طرق مختلف بکوشد،مثلاً اگر مرتکب منکر،بقدرت و زور متکی باشد و با تذکر و بحث،دست برندارد،باید نیروی لازم را ،برای از میان برداشتن آن منکر،با اعمال قدرت،فراهم کند،و با عامل آن بجنگد،اگر با تمام کوشش و تلاش،جنگیدن ،مقدور،نبود،با بحث و تبلیغ،مبارزه کند(و این مبارزه را ادامه میدهد،تا آخر حیات که اگر مردم تکان خوردند ،و برای جنگ آماده شدند،نوبت اعمال قدرت میرسد،وگرنه،او مسئولیت را ادا کرده و در برابر جامعه،مدیون بحساب نمیآید.). اگر شرایط استبداد و فشار در حدی بود که امکان بحث و تبلیغ را نداشت،باید – لااقل- با تنفر و عدم همکاری(مبارزه منفی)،مخالفت خود با منکر را،بجامعه ابلاغ کند و بدینوسیله،نوعی از مقاومت را بمردم نشان دهد.اما این مسلمان باید بداند که این نوع از مبارزه ،پایین ترین حد از ایمان است،و اگر کسی،حتی به این اندازه مبارزه حاضر نشد ،اصولاً "مسلمان" بحساب نمی آید...

اینچنین است وظیفه انسان مسلمان،و ترک جهاد، این اندازه خطرناک می باشد ... و این دید اجتماعی و مسئولیت مدنی کجا، و " آزادی انتقاد" کجا؟

26- در کشورهای کاملاً دمکرات و تمام آزاد ،حداکثر آنچه هست ،آزادی انتقاد است اما این انتقاد، اثری عملی ندارد،و در موقعیت و مقام کسی که مورد انتقاد قرار میگیرد،کمترین اثری ندارد،و اما در یک حکومت که با قوانین اسلامی اداره شود،انتقادی که از یک مقام مسئول می شود، اگر درست باشد،از آن شخص،سلب صلاحیت می کند،و بطور،"خود بخود" از مقامی که دارد ،عزل میشود.ماجرای پیراهن حضرت عمربن خطاب بدین قرار است که:

پارچه ای از دارایی بیت المال تقسیم میشود،و به هریک از مردان،یک قواره میرسد.برای نماز جمعه ،مسلمانان مدینه و مسافرانی که در شهر حضور داشتند،در مسجد جمع شدند.عمر(رض)به منبر رفت تا خطبه جمعه بخواند.بعد از مقدمات خطبه ،خطاب حاضرین نمود که:"ای مردم ..."شخصی از حاضرین که از افراد سرشناس هم نبود،از جا بلند شد،و عمر را از ادامه خطبه منع نمود،و گفت،نه بسخنت گوش میدهیم و نه از فرمانت اطاعت میکنیم ،زیرا تو،خلاف امانت اسلامی رفتار کرده ای،و از راه عدالت منحرف شده ،عمر خطبه را قطع کرد ،و ماجری را از مرد معترض ،توضیح خواست.معترض،بخاطر اثبات مدعای خود،توجه جماعت را به قد و بالای کوتاه و کوچک خود و قامت بلند عمر جلب و به عمر خطاب کرد که : من و تو هرکدام یک مرد مسلمان هستیم،و باید هر یک قواره ای پارچه بگیریم که نسبت به هم کم و زیاد نداشته باشند.من با این قد و هیکل ،سهم پارچه خود را دوخته ام و از آن پیراهنی،با این اندازه ،که تا ساق پایم میرسد،فراهم شده است.و پیراهن تو نیز با آن قد و هیکل درشت،تا ساق پایت میرسد،با چنین انحرافی از راه اسلام،حق نداری که در جای رسول خدا(ص ع) ،بایستی،و نماز جمعه،اقامه کنی.حجت و استدلال مرد قوی بود،و در حاضرین اثر کرد.همه چشم به عمر دوختند،تا "دفاعیه" او را بشنوند.عمر گفت:برادر ،ماجر را از پسرم عبدالله بپرس.(در حقیقت،مراسم جمعه متوقف شد،و بمراسم محاکمه عمر تبدیل گشت.)مرد ناشناس ،جریان را از عبدالله پرسید.عبدالله بپاخاست و گفت :برادر ،همه میدانید که پیراهن عمر،بارها پاره شده،و انواع و اشکال پینه ها خورده بود،در حالی که میدانید پیراهن من ،نسبتا تازه است.و میدانید که هر مردی رشید حق دارد از مال خود،بدیگران هدیه دهد،و من که یک مرد مسلمانم و قواره ای پارچه گرفته بودم ،با میل و رغبت ،سهم خود را به پدرم دادم،زیرا پیراهن سابقش،دیگر قابل استفاده نمانده بود.و پارچه ای که داشت،پیراهنی مناسب هیکل و قد او نمیداد.این توضیح کافی بود که برائت عمر و صلاحیتش را برای ادامه وظیفه رهبری،ثابت کند. اما مرد معترض متقاعد نشد،و رفت و خبر قواره پارچه عبدالله را از خانه او پرسید.جوابی که شنید،درست همان بود که از عبدالله شنیده بود.به مسجد برگشت و با رضایت خاطر،عمر را خطاب کرد که: سخنت را بگو،با جان و دل گوش می کنیم که منکری از تو ندیدیم. . .

اینچنین است،"آزادی انتقاد: در یک جامعه اسلامی،نه آزادی،بلکه وجوب،و نه انتقاد بلکه ،"امر و نهی"(امر به معروف و نهی از منکر) . . . و اینچنین است معنی "حاکمیت مردم" . . . اینچنین است "مسئولیت متقابل مردم و مسئولان امور" . . . و امیدوارم جامعه آینده ما ، واقعاً و در عمل، اینچنین باشد،تا بتوانیم ،حکومت خود را اسلامی بدانیم.

27- حکومت اسلامی اندلس – گرچه کاملا اسلامی نبود – با انواع وسایل ،جوانان اروپائی را بمراکز علمی خود جلب میکرد، تا بدینوسیله اروپا را از جهل و عقب ماندگی نجات دهد.

28- تعبیر "تنازع بقا" ، جای لازم خود را در کتابها و تحقیقات دانشمندان کسب کرده،و صلاحیت احراز چنین موقعیتی را نیز دارد.بقای هر جانداری از کوچکترین حشرات ،تا بزرگترین پستانداران،تنها،با از بین رفتن موجودات دیگر،امکان پذیر است،اعم از اینکه موجودات دیگر،از گیاهان باشند یا حیوانها . . . انسان نیز که یک جاندار است ، نمیتواند از این قاعده و نظام،مستثنی باشد،و همیشه برای بقا،نباتات – اعم از گیاهان و محصولات -گیاهان و درختان – و جانداران و تولیدات آنها را ،فدای خود میسازد.اما آنچه در همین مقوله تنازع،انسان را از جانداران دیگر جدا میسازد این است که ، این موجود ،به تناسب امتیازی که دارد،اگر درست توجیه نشود،در کار تنازع ،به حد نیاز نمیسازد.میدانیم که جانداران دیگر،تا حدی که بقای آنان ایجاب میکند،دیگر موجودات را از بین می برند.اما انسان،وقتی تمام مطلوبش در مادیّات خلاصه میشود،دیگر حد و مرزی نمی شناسد.حرص و ولعی در مصرف مادیات پیدا میکند که هیچ چیزی آن را ارضا نمی کند. افراد خوشگذران یا حکومت های استثمارگر نه تنها به اصراف و تبذیر و ریخت و پاش نعمتها و شتاب در هر چه بیشتر نابود کردن معادن نمیسازند،بلکه تا آنجا که زورشان برسد،حتی همنوعان خود (انسانها) را نیز نابود میسازند،اما همانطور که این نمونه از انسانها را می بینیم،در مقابل،کسانی را نیز می بینیم که نه تنها اصراف و تبذیر نمیکنند و برسانیدن ضرر و زیان بحقوق و جان دیگران راضی نمی شوند،با میل و رغبت ،مال خود و حتی جان خود را نیز برای نجات دیگران فدا میسازند. . . و آشکار است که این حالت از انسانیت ،درست در برابر حالت اول و در برابر حالت تنازع بقا قرار دارد . . .

ساده ترین و مشروع ترین حد تنازع،فدا کردن ،دیگران برای بقای خود،در حد نیاز و ضرورت است.اما این حالت ،فدا کردن خود است بخاطر بقا و سعادت دیگران.یعنی اینکه ،فاصله مابین این انسانها با انسانهای دیگر یا با موجودات ساده،چند درجه بالا و پایین نیست،بلکه تقابل کامل است.خصلت بقیه،"فدا کردن غیر بخاطر خود"،و خصلت این انسانها،"فدا کردن خود بخاطر غیر" است . . . و این خصلت استثنایی در انسان – که "بدها"،تنازع را تا حد نابود ساختن همه چیز،بالا میبرند،و ""خوبها"،تنازع را محکوم میکنند و خط ابطال ،روی آن میکشند،و اصلی دیگر را جایگزین آن میکنند،که بهتر است آنرا "تعاون بقا" بنامبم (اما تعاونی ایدآلی و تا حد ایثار)- ما را متوجه "دو گونگی" انسان می سازد.با همین مطالعه ساده ،درمی یابیم که این موجود ،تنها یک موجود مادی محض نیست.زیرا مطالعه وسیع وجود ،نشان میدهد که ماده،در جانداران،مایه تنازع است،اما، انسان قدرتی دارد که میتواند ،تنازع را به تعاون ،بدل سازد. . . و بهمین دلیل است که این موجود،تاریخی جدا از همه انواع دارد،و نمی توانیم با مقیاس مطالعه هر نوع ،این نوع استثنائی را نیز مورد مطالعه قرار دهیم . . . و بهمین دلیل است که نباید این موجود،رها گردد،تا مانند بقیه جانداران تنها بحکم غرایز زندگی کند (که سرکشی و مبالغه جنون آمیزش را در تنازع دیدیم). . . و نیاز دارد تا برای تنظیم زندگی فردی و اجتماعیش با رعایت دو گونگیش،برنامه ای با شناخت کامل وجود او،در اختیارش قرار گیرد . . . و از اینجا است که باید نسبت به برنامه ها و نظامهای حاکم،که تنازع را در همه جا،سیری تصاعدی میبخشد،تردید کنیم و با سؤظن و دید انتقادی ،آنها را نگاه کنیم .دو گونگی انسان ،نظامی متعادل و دقیق فکری و گرنه – چنانکه در تمام تاریخ می بینیم – همیشه دچار سرگردانی،و در نتیجه : افراط در ارضای یکی از خواسته ها و ساختن طاغوت در ضمیر خود میگردد که سرکوبی خواسته های مقابل آن خواسته طاغوت شده را در بردارد.مجموعاً ،تمام تاریخ زندگی انسان،عبارت است از گرفتار شدن به افراط ها یا تفریط ها نسبت بیک یا چند خصلت یا نیاز . . . و این گرفتاری،در عمق شخصیت انسان،درمانی ندارد مگر روش تربیتی اسلام ،و در سطح جامعه و روابط بین انسانی نیز چاره ای ندارد،مگر قوانین و نظام اداره اسلامی ،مادیات ،تنازع آفرین است،چه با نابود کردن دیگران ،و چه با تعدی بحقوق دیگران،چنانکه همیشه می بینیم،و معنویات ،تعاون آفرین است، چه با گذاشتن از خواسته ها و نیازهای خود،و چه با فدا کردن آن برای دیگران(دقت کنید که مثلاً – هرگاه در بین عده ای ،یک موضوع مادی مطرح باشد،معمولاً به نزاع میانجامد،اما اگر موضوع مشترک در بین آنان ،یک مسئله معنوی باشد،مانند اجتماع بواسطه داشتن یک عقیده در یک گروه ،همیشه روابط رو به استحکام ،و تعاون رو بفزونی میرود ). . . و صدها خصوصیت و نیاز مخفی و آشکار در نهاد انسان هست، که خروج هر یک ،از حد وسط و اعتدال و هماهنگ با حد لازم از بقیه ، انسان را ،بیش از حد نیاز،گرفتار ماده پرستی یا بیزاری از کار و تلاش و حتی از زندگی و از جامعه میسازد . . . و هر انسانی می بینی محروم از پرورش درست دینی،حتما نمونه ای است از این انسانهای نامتعادل،و گرفتار افراط یا تفریط در یکی از مسائل نهاد انسانی ،که یا مادی – و تنازعی – افراطی است ، یا معنوی - و تعاونی – افراطی. (و میدانیم که افراط یا تفریط از هر جانب زیانبار است . . . و حتی شخص افراطی در معنویات که خصلت تعاون در او،از حد وسط خارج میشود باز برای بشریت ضرر دارد،مانند تارکان دنیا و مرتاضان که مبالغه در گذشت از مادیات و خودداری از مزاحمت و آزار غیر و . . . ریشه مرض آنان است،و یا ترس از مقابله با حکام و جنگ و تنازع با آنان و از ایجاد درگیری و خطر زیان برای مردم و . . . ) . . . (بحث روش پرورشی اسلام، که اول ،از اساسی ترین و کلی ترین شناخت شروع می شود تا به ساده ترین اعمال ظاهری میرسد،و توضیح اینکه ،تنها روش منطقی و درست پرورش انسان ،همین روش اسلامی است که از گرفتار شدن به افراط و تفریط و طاغوت سازی در درون جلوگیری میکند،و انسان را در حد "وسط" نگاه میدارد،خارج از ظرفیت کار این حواشی است.در این زمینه دو نوار ضبط شده داریم: 1- توحید ،2- روش تربیتی اسلام . . . و تفاوت "ایثار" و ریاضت، روشن است و نباید هر دو را یک نوع خصلت تعاونی پنداریم .که گفتیم : صدها خصوصیت و نیاز مخفی و آشکاردرنهاد انسان هست . . . صدها خصوصیت و نیاز مخفی و آشکار در نهاد انسان هست . . . و این یک ریشه ای دارد و آن یکی ریشه ای دیگر،که این یکی ، منفی و زیانبار است و آن یکی ،مثبت و رستگار بخش . . . و اوج افراط در نقطه مقابل ریاضت ،مبتلا شدن بعقیده مادی(ماتریالیسم)است که جز ماده را قبول ندارد – و دیدیم که ماده بطور عادی،تنازع آفرین است،اگر جنبه های معنوی یا ترس در برابر زور و دیکتاتوری ،آنرا مهار نکند ، - (و بهمین دلیل است که ماتریالیسم،معتقد به دیکتاتوری است،و هیچ چاره ای هم ندارد) . . . و اصولا ماهیت فلسفی "ماده" قابل شناخت نیست . . . و اما ماده را ،در صورت مواد یا "مادیات عرفی" میشناسیم.پس،ماده پرستی فکری، ماده پرستی اخلاقی و افراط در محبت مادیات را میآفریند . . . و این بحثی است مفصل .و . . و ناچار میگذریم ) . . . و آنچه از این بررسیها و نگاهه های کوتاه ،بدست می آید،این است که : اگر بسعادت بشریت علاقه داریم،باید بکوشیم تا این موجود اسیر حدود و قیود بیگانگی آفرین و خصومت آور را ،از اسارت فکر و اخلاق مادی که مرتب،خصلت تنازعی را تقویت میکند،برهانیم و بسوی نظام مکتبی فراخوانیم که بنیاد فکری آن،روحیه تعاون را تا حد لازم بالا میبرد،و با محدود کردن تنازع در مرز لازم آن،مرزهای دشمنی و نزاع را برمیدارد . . .

29 – دو مسئله "ملیت گرائی" و "درون مرزگرائی" ،از پیچیده ترین مسائل انسانی است ، که غالبا ،جهت های مختلف درگیر با آن ،به نسبت آنچه به "خود" یا به "غیر " تعلق دارد،روش یا تفسیرشان،تفاوت پیدا میکند.مثلا: ناسیونالیسم کردی،یکی از مسائل مهم سیاسی منطقه در قرن أخیر است.سیاسیون ایران (همچنین کشورهای دیگر درگیر مسئله) ،در موضعگیری خود نسبت به این مسئله ،همیشه جنبه تفریط را گرفته ، و دارندگان این احساس را محکوم کرده اند.در صورتیکه همین دیپلماتها،وقتی ،ناسیونالیسم در بعد ایرانیگری مطرح میشود،موضع،عوض میکنند،و بطور افراطی،از آن جانبداری مینمایند.این روش،خاص فلان دسته یا فلانم گروه نیست .واقعیت این است که نگاهداری جانب "وسط و اعتدال" در مسائل انسانی،دشوارترین مشکل انسانی در طول تاریخ بوده و هست و خواهد بود،و همیشه ،بشریت،با همه قشرها و گروه ها و ملتهایش،درگیر و گرفتار افراط و تفریط است.این ،فقط مکتب و نظام "انسان سازی" اسلام است که بمقتضای اصل "و کذلک جعلناکم أُمه وسطاً لتکونوا شهداء علی الناس . . . " مسلمانان را ،معتدل و متوسط، پرورش میکند،و مسئولیت درهم کوبیدن افراطها و تفریط ها درتمام شئون را ،به آنان می سپارد.در مورد ناسیونالیسم نیز می توانیم با معیار "لا یؤمن أحدکم حتی یحب لأخیه ما یحب لنفسه" افراط و تفریط ها را آنچنان تنظیم کنیم که یک فرد عادی یا سیاسی فارسی زبان،چه حقوقی را در امور سیاسی و فرهنگی و . . . برای خود قائل است،همان حقوق را برای برادر کُرد یا تُرک یا بلوچ و عرب و ترکمن خود،قائل باشد.اما طبیعی است که باید در ایران،زبان مشترکی برای رمز وحدت همه ملت ها وجود داشته باشد،و زبان فارسی،بدلیل اکثریت،دارای این صلاحیت است.منتهی بخاطر اینکه طرفداری فارس زبانان از این اصل، روحیه ناسیونالیستی افراطی را – که با اخلاق اسلامی ناسازگار است – بوجود نیاورد، باید دفاع آنان درست همانند دفاع غیرفارس زبانان ،جنبه خیراندیشی داشته باشد نه برتری طلبی . . .

موضوع روحیه درون مرزگرائی(وطن گرائی)نیز از نظر اسلام،وضعی دارد شبیه به ملیت گرائی،از نظر کلی ،انسان مسلمان،اگر در یک جامعه مرفه،یا آزاد،یا عادلانه،یا پیشرفته فکری و . . . زندگی مند مکلف است این مزایا را برای جامعه های دیگر نیز،آرزو کند. اما نه آرزوی بی تعهد ، بلکه آرزویی همراه با ایثار و بذل جان و مال. و در هر دو مورد ملیت گرائی و درون مرزگرائی،با تمام تعهدهای ایثار و جانبازی ،مسئولیت حفظ حقوق خودی و دفاع از آن ،مقدم بر خارج از این دو محدوده است.زیرا در اسلام قانون مسئولیت به یک سطح دائره ای شبیه است که مرکز آن،شخص است،و در آن نقطه مرکزی،همه مسئولیت ها تا آخرین حد قدرت و در تمام صور،جمع است.اما هر اندازه ،شعاعها از مرکز دائره دور میشوند،مسئولیت بهمان نسبت خفیفتر ،و میدان آن وسیعتر میشود (منتهی،گاهی تعارض مسئولیت ها یا فوریت یک مسئولیت ،بطور موقت ،شعاعی را کوتاهتر از حد معمولی آن میسازد) این مطلب،تشریحی طولانی میخواهد که در اینجا مقدور نیست.

30- میدانیم که موازین و اصول کلی و اساسی زندگی را خداوند تعیین کرده و آنچه کار بشریت است،استخراج و استنباط قوانین تفصیلی برای مسائل و حوادث منظور روز است.از اینجا است که اصولا مذاهب،خاصیت و توانائی بقا را ندارند. زیرا،اگر حتی ،مذاهب ، محصول کار شوری باشند(که خدا حق قانونگزاری با قید مذکور را به آن سپرده)،فقط با توجه به شرایط و مسائل یک زمان و شناخت انسان نسبت به آن ،تدوین یافته اند(راز ابدیت قرآن و صلاحیت آن برای اداره زندگی معنوی بشر در هر زمان،و دلیل عدم صلاحیت قوانین بشری،حتی با استنباط از قرآن – ولو بصورت اجماع – برای تمام دوران ها ،و دلیل اینکه پیغمبران – علیهم الصلوه و السلام – هر یک برنامه ای موقت داشته اند ،و قرآن که برنامه همیشگی و کهنه نشدنی بشریت است ، در آن زمان بخصوص ،فرستاده شده،بحثی مفصل و خارج از ظرفیت این رساله است).

در آخر این حواشی،تذکر دو مطلب ضروری است : 1- اصولا نیازی به تدوین قانون اساسی نیست،زیرا قرآن ،قانون اساسی یک جامعه اسلامی است.منتهی،بخاطر اینکه کار قانونگزاری در مراحل مختلف آسان باشد،تا آنجا که در توانائی فکری ما است ، از قرآن موازینی کلی استخراج و مرتب می کنیم و باید بدانیم که همان موازینی که بنام قانون اساسی تدوین میکنیم،اعتباری موقت دارد،و ممکن است در آینده بعضی از اصول آن تغییر یابد.زیرا آیندگان متوجه میشوند که استنباط ما یا نادرست ، یا منطبق با شرایط روز بوده است.پس نباید اصولی را که بنام قانون اساسی تدوین میکنیم ، غیرقابل تغییر پنداریم. 2- تفرق سیاسی و جغرافیائی دانشمندان عالم اسلام در تدوین قانون اساسی ،و حتی در وضع قوانین فرعی ، با هم همکاری داشته باشند ،تا ارزش کامل اسلامی را داشته باشد.پس اکنون بحکم ضرورت ،در تدوین و وضع قوانین،فقط دانشمندان ایرانی ،همکاری میکنند،که بدینوسیله قوانین آنان،ارزش شبه دینی می یابد.امید است، این خود راهی باشد بسوی اجتماع همه دانشمندان جهان اسلام ،برای ساختن جامعه کاملاً اسلامی آینده و تدوین و وضع قوانین آن . . . پس هر چند، فقط قوانین شورای همه أُولی الامر اهل حل و عقد در عالم اسلام است که حکم کتاب و سنت را دارد،و قرآن اطاعت آنرا واجب گردانیده ،منتهی چون فعلا تشکیل این شوری مقدور نیست ،میتوانیم – بدلیل همان ضرورت – شورای پیشنهادی متشکل از همه دانشمندان ایرانی را ، جانشین شورای عالی اسلامی ،پنداریم ،و اطاعت از آن را برای همه مسلمانان ، واجب شماریم.

امید است بازگشت سیاست به آغوش دین،مقدمه رستگاری مسلمانان،و نوید خیری برای همه مستضعفان جهان باشد.

بسیاری از مطالب درسها را که بعنوان متن ، یاداشت کرده بودم بخاطر اختصار از متن حذف کردم که آن را در حواشی بیاورم.اما اکنون که مجلس خبره ها سرگرم کار است ، لازم دیدم هرچه زودتر،مطالب ضروری تر چاپ شود،تا در اختیار این مجلس قرار گیرد،و لذا از آوردن قسمتی از مطالب در حواشی نیز،صرف نظر کردم.

انواع حکومت ها:

با توجه به "دو بعدی بودن" زندگی انسان، و اینکه برخلاف دیگر جانداران،افراد این نوع،گوناگون زندگی کنند،و در هر شکل و صورت زندگی،هر فرد میتواند ،منطبق با موازینی که فهم عمومی و وجدان بشری می پسندد،زندگی کند،یا غیر منطبق با آن (منظور،مقررات و قراردادهای اجتماعی حاکم بر یک جامعه نیست)که در صورت اول ،"خوبی" مطرح است و در صورت دوم ،"بدی" و با توجه به اینکه ،در مسیر خوبی یا بدی رفتن نیز حد و مرزی نمی شناسد،و هر یک فرد میتواند در هر چند خصلت ،تا هرچند درجه ،خوب یا بد باشد،انسان،از زمانی که با اولین مراحل تمدن آشنا شده و جامعه تشکیل داده ،ناچار بوده که بخاطر مصالح آن جامعه ،از مقررات و قوانینی پیروی کند و در هر شکل و صورت ،ترتیبی برای نظارت بر رعایت آن مقررات بوجود آورد.در این مطلب ،من حیث المجموع ،اختلافی مابین تحلیل دینی یا ماتریالیستی از تاریخ و از جامعه ،نمیتواند وجود داشته باشد،و تاریخ معلوم،همین مطلب را ثابت میکند،و از تاریخ معلوم می توانیم وضع بشریت را در تاریخ مجهول نیز درک کنیم.دیگر ،فعلا به این مطلب کاری نداریم که آیا برقرار کردن این نظم در جامعه ها ،از آغاز بوسیله پیغمبران و با هدایت الهی ،صورت گرفته ،یا انسان خود،ضرورت این امر را درک کرده است.منتهی ،تردیدی نیست که همچنانکه در جائی ،با این نظم ، مصالح جامعه تامین میشده ،در جائی دیگر،افراد یا گروههائی ،این نظم را از مسیر خودمنحرف کرده و آنرا وسیله تسلط بر مردم و تامین خواسته های شخصی خود ساخته اند.

مجموعاً این نظم ،اعم از اینکه در جهت تأمین نیاز جامعه باشد،یا برآوردن خواسته های فرد یا افراد و دسته ها،امروز،"حکومت" نامیده میشود . . . و برای اینکه ،بطور دقیق و علمی ،"حکومت اسلامی" را بشناسیم ،و تفاوت آنرا با هر نوع دیگر از حکومت ها درک کنیم ،نیاز داریم که قبلا تا آنجا که تاریخ نشان میدهد ، در مورد حکومت های غیر اسلامی مطالعه ای بکنیم .در این مطالعه ،کاری به نام و عنوان رسمی حکومت ها نداریم.زیرا در مقدمه این رساله متوجه شدیم که بسیاری از کلمات رسمی هستند که معنی اصلی خود را گم کرده اند.در این بررسی،خارج از نام و عنوانهائی که حکومت ها،برای خود بکار میبرند،با توجه بماصدق و خصوصیات عینی حکومت ها،آنها را به چهار دسته تقسیم میکنیم .گرچه برحسب عنوان رسمی ،خیلی بیش از چهار دسته تقسیم میباشند.(باید متوجه باشید که این تقسیمات ،با دسته بندیهای رسمی فرق دارد ،چون ما به مفهوم کلمات ،و ماصدق واقعی آنها در خارج کار داریم. و لذا ،عناوینی که ما برای حکومت ها تعیین میکنیم ،غالباً از هر جهت ، با نام رسمی بعضی از آنها،تفاوت دارد).

1-"استبداد فردی" مراد از این نوع حکومت ،آن است که یک فرد ،هرچه آرزو میکند ،یا – اگر مقداری امتیاز مفروض برای بعضی قائل شویم – هرطور که شخصاً مصلحت میداند ،بجامعه تحمیل میکند،بدون اینکه به آراء و نظرات مردم جامعه،توجهی داشته باشد،مانند حکومت ایران . در طول تاریخ 2500 ساله ، همیشه شاهان ایران،با روش استبدادی فردی ، حکومت کرده اند ،هرچند برای مدتی ،شبحی سایه روشن از "مشروطه" بچشم میخورد.واقعیت این است که عنوان مشروطه نیز،مانند بسیاری از عنوانهای رسمی است که ماصدق خارجی ندارند.کلمه شاهنشاه ،خود شاهد این مطلب است .زیرا آن مقامی که مشروطه برسمیت شناخته ،و مقداری اختیارات به او داده – یا بگوییم : مقداری از اختیارات او را به عنوان پارلمان داده – شاه است نه شاهنشاه ،و رسمیت یافتن این عنوان ،نشانه نقض موازین مشروطه،و استقرار مجدد نظام دیکتاتوری فردی است،زیرا ،شاهنشاه یعنی شاه شاهان و مدلول این کلمه آن است که در هرجزئی از کشور،فردی فرمانروائی دارد،و مجموع فرمانروایان از مافوق خودشان یعنی شاهنشاه ،دستور میگیرند،نه از جائی دیگر – مثلا پارلمان – پس بخاطر این واقعیت ،ما این حکومت را استبدادی فردی مینامیم،هرچند عنوان رسمی آن، "مشروطه سلطنتی" است.

بعلاوه ،همه میدانیم که آنچه از قدرت مطلقه فردی شاه میکاهد،پارلمان است ،در حالیکه ،از جهات مختلف ،پارلمان نیز در زیر سلطه شاه قرار گرفته.مثلا مساوات نمایندگان مردم و شاه در سنا.که معلوم است هیچیک از نمایندگان انتصابی،طرف ملت را نمی گیرند،اما این احتمال که در بین "انتخاب ها "،یک نفر وابسته شاه شود،قریب به یقین است .بنابراین ،نمایندگان شاه در سنا همیشه اکثریت دارند.بعلاوه ،همه خبر داریم که نمایندگان شورای ملی نیز در واقع ،همه "انتصابی" هستند . . . و می بینید که حق داریم در تقسیمات حکومتها،کاری به عنوانهای رسمی نداشته باشیم.

2-استبدادی گروهی یا حزبی مراد از این نوع حکومت آن است که با زور و تحکم جامعه اداره میشود نه با تکیه بر رأی مردم و شرکت دادن إراده آنان در اداره جامعه.اما در این نوع حکومت ،یک نفر نیست که هر چه اراده کند ،تحمیل میکند،بلکه یک گروه یا حزب است که بدون توجه به خواست ملت ،جامعه را اداره میکند،در حکومت هائی که از طریق کودتا قدرت را بدست میگیرند مانند "شورای رهبری" یا "شورای انقلاب" یا "کمیته سیاسی حزب" و امثال آن ، قدرت را تصاحب میکنند،اعم از اینکه ،گروهی بودن،بخاطر فریب دادن مردم باشد،یا بخاطر اینکه عملا این گروه ،کودتا را رهبری کرده اند،یا بهر دلیل دیگر،مانند حکومت عراق و مصر پس از کودتا (هرچند،این دو کودتا،در آغاز ،یعنی در زمان مرحوم عبدالکریم قاسم و ژنرال نجیب،رنگی از انقلاب را داشتند.زیرا در مخالفت با رژیم شاهنشاهی و مبارزه پراکنده علیه آن ، مردم ،همراه کودتاچیها بودند،گرچه در عمل ،شرکت با آنان در برانداختن رژیم نداشتند.). در مصر در دوران نجیب و مدتی از اوائل دوران عبدالناصر ،گروهی که در کودتا با هم بودند،اداره جامعه را در دست داشتند. اما پس از مدتی ،یعنی از زمانیکه شوروی بر مصر تسلط یافت،بتدریج ،استبداد گروهی ،به استبداد فردی (از نظر داخلی) تبدیل شد.زیرا شوروی میدانست که حکومت گروهی نمیتواند خواسته هایش را تأمین کند،و به این دلیل ،تدریجاً، همه قدرت ها در دست عبدالناصر جمع میشد ،و افراد گروه کودتا از قدرت ،کنار زده میشدند . . . و پس از مدتی عبدالناصر،حکومت را به استبدادی فردی تبدیل کرد،درست مانند حکومت ایران ،و یک سازمان جاسوسی،بدستور شوروی بوجود آورد،تمام نظیر سازمان امنیت ایران.معمولا حکومت های استیلاگر و استعمارگر – چه شرقی و چه غربی – وقتی در کشوری تسلط می یابند،تشکیلاتی برای جاسوسی در آن کشور دائر میکنند،که بقای رژیم دست نشانده را تضمین کند،وهرجا خطری ،موجودیت یا قدرت آن رژیم وابسته را تهدید کرد ،آن را بوسیه همان دستگاه جاسوسی ،درهم میکوبند،در واقع دستگاه جاسوسی در کشور تحت نفوذ فعالیت دارد،شعبه ای از سازمان جاسوسی کشور استیلاگر میباشد،که کارش ،فقط حفظ منافع کشور حاکم و جلوگیری از رشد هر حرکت ضد استعماری در کشور محکوم است.چنانکه دیدیم که عبدالناصر پس از چند سالی ،چگونه مجری صدرصد مقام شوروی شد،و یا اینکه خود قبلا مسلمان بود،چگونه بفرمان سازمان جاسوسی ظاهراً "ناصری "ولی باطناً کرملینی "،کشتار مسلمانان انقلابی و رهبران دینی مبارز و آزادیخواه را شروع کرد،در حالیکه در حقیقت ،اکثر همین افراد بودند که زودتر فکر انقلابی را در مسلمانان مصری،و از جمله در عبدالناصر و یارانش ،بوجود آورده و پرورش کرده بودند.دستگاه جاسوسی مصر در زمان عبدالناصر،درست نظیر دستگاه ساواک پس از مرداد 32 است.در آن سال،پس از تلاش آمریکا برای کودتا و بقدرت بازگردانیدن شاه،حکومت استیلاگر متوجه شد که بطور عادی ،حکومت شاه هم نمی تواند منافع و مقاصد او را تأمین کند.زیرا حکومت قانونی ایران،بطور رسمی مشروطه است ،و بالاخره ،کم یا زیاد اراده ای غیر از اراده شاه در کشور وجود خواهد داشت،و به این ترتیب منافع ارباب بمخاطره خواهد افتاد.چون آمریکا بهیچ فرد یا افرادی اطمینان ندارد که مانند شاه فقط در جهت تأمین مقاصد او کار کنند .بنابراین چه پس از سقوط مرحوم مصدق و بقدرت رسانیدن شاه،همان کاری را که شوروی در مصر کرد،آمریکا نیز در ایران همین کار را کرد.کار این دستگاه آن است که هر برنامه ای که سازمان C.I.A برای ایران طرح ریزی میکند،این دستگاه مراقبت کند که بطور دقیق انجام شود،و هر مخالفی را خفه کند.آنها به شاه اطمینان دارند که خیانت نمی کند – البته آنها – اما بالاخره به خاطر حفظ ظاهر قانون ،باید در این کشور،دولتی و پارلمانی وجود داشته باشد ،و آمریکا اطمینان ندارد که در پارلمان ،یا در دولت ،که گویا مجری اراده پارلمان است ،اراده ای مخالف اراده شاه پیدا نشود ،و به ارباب خیانت نکند.مانند بنی احمد ،که در این ایام ،وجهه ای ملی کسب کرده،و به بعضی کارها اعتراض میکند.یا مانند اینکه دیروز یکی از سناتورها،به ازهاری ایراد وارد کرد (صرف نظر از اینکه باطن این قضایا چیست)بنابراین،باید دستگاهی باشد،که بخاطر ارباب، شهر را در" أمن و أمان" نگاه دارد .

در عراق نیز در زمان عبدالکریم قاسم ،حکومت استبدادی گروهی بود (هرچند در واقع برخلاف گفته های آنزمان ایران ، قاسم،با همه گرفتاریها که امپریالیستهای بزرگ سیاه و سرخ ،بخاطر واداشتن به تسلیم،برایش ایجاد میکردند،کوشش داشت که هر چه زودتر قانون اساسی موقت تهیه ،و نظام پارلمانی ایجاد شود.اما بالاخره مجال به او ندادند.)،و قاسم و همراهانش ،جامعه را اداره میکردند.بعد هم حزب بعث ،قدرت را در دست گرفت و ظاهراً شکل استبدادی گروهی،به استبدادی حزبی تبدیل یافت ،و از آن زمان تاکنون تحولات سیاسی زیاد در عراق پیش آمده و واقیت این است که از حزب بعث ،فقط نام مطرح است و اکنون ،تنهادو سه نفراند که حکومت را در دست دارند،و تقریباً همان صورت استبداد گروهی است که قدرت را تصاحب کرده است.میدانید که پس از سقوط سلطنت،نام رسمی رژیم عراق ،"جمهوری" است .اما در عمل تا کنون کوچکترین خبری از نظام جمهوری در آن کشور وجود نداشته ،و اگر دقیق،اوضاع عراق و مصر را بررسی کنیم ، می بینیم که با وجود نام جمهوری،گاهی حکومت،حتی از صورت استبداد گروهی نیز خارج شده،و به صورت استبداد فردی درآمده است.

استبداد حزبی نیز در واقع مانند استبداد گروهی است و در اینجا نیز فقط عده ای درای قدرت هستند،و ملت دخالتی در کار حکومت ندارد،با این تفاوت که یک حزب ،دارای اساسنامه و مرامنامه و اهدافی رسمی است که طبق آن ضوابط،گروه حاکم تعیین و یا تغییر می یابند.در حکومت های مارکسیستی،این نوع حکومت ،قدرت را در دست دارد،و این حکومت ها نیز،خود را استبدادی حزبی مینامند.اما می بینیم که گاهی ،اصولا دخالت حزب در زمامداری ،تا حد صفر پایین میآید،و این حکومت ،به دیکتاتوری فردی،تبدیل میشود،مانند دوران اقتدار استالین ،که اکنون ،سیاستمدران و زمامداران خود شوروی نیز به این امر،اقرار میکنند،گرچه در زمان استالین ،کسی جرأت بر زبان آوردن چنین مطلبی را نداشت.

1-حکومت دمکراتیک جمهوری،مراد از این نوع حکومت آن است که جامعه با نظام سیاسی و اداری جمهوریت اداره شود،و مقامی ثابت در کشور وجود نداشته باشد،و رئس یا بالاترین مقام در قوه مجریه نیز از طرف مردم انتخاب شود.بعلاوه ،اراده مردم ،در چگونگی قوانین و شکل اداره جامعه نیز – کم یا زیاد – دخالت داشته باشد ،مانند حکومت فرانسه.

2-حکومت دمکراتیک سلطنتی. در این نوع حکومت نیز مانند نوع سوم،اراده مردم در قوانین و شکل اداره جامعه دخالت دارد.منتهی در کشور ،مقامی وجود دارد که رأی ملت در روی کار آمدن او دخالتی ندارد ،بلکه مقام خود را از طریق ارث بدست آورده است ،مانند حکومت سوئد. تفاوت این دو نوع حکومت که در هر دو إراده مردم در اداره جامعه تاثیر دارد ،در آن است که در این یکی ،رکنی از قوه مجریه یا هر چند درصد از اختیارات،بدون اراده مردم ،حاکمیت دارد،ولی در نوع سوم،این مقام وجود ندارد،اما بواسطه اینکه مفهوم دمکراسی ،در جامعه مطرح شده است،شاه نمیتواند مانند شاه نظام دیکتاتوری فردی،هرچه میخواهد انجام دهد،و پارلمان و دادگستری و دولتی با اختیاراتی کم یا زیاد هستند که اراده شاه نمی تواند برآنان تحکم کند.معنی جمله مشهور مرحوم دکتر مصدق که می گفت : "شاه باید سلطنت کند نه حکومت "، همین نکته بود زیرا ،حکومت قانونی ایران ،"مشروطه سلطنتی "است ،که در این حکومت ،شاه فقط قسمتی از اختیارات حکومت را در دست دارد ،و بقیه در اختیار سایر قوای رسمی است ،یعنی : مشروطه سلطنتی،در عمل باید از نوع " سلطنتی دمکراتیک " باشد در حالیکه عملاً خبری از این مفهوم در ایران نیست.

یادم هست که چند سال قبل ،جوانی از سوئد،نامه ای به پدرش نوشته بود،و در جواب اصرار پدرش در مورد برگشتن او به ایران ماجرایی را از سوئد تعریف کرده بود.نوشته بود که روزی گروهی از مردم در برابر خانه شاه جمع شدند،و شعرهائی نوشته در دست داشتند.با مضمون" مرگ بر شاه" . چند دقیقه ای این شعار را بر زبان آوردند،ناگاه شاه سوئد از خانه بیرون آمد ،در حالیکه شعاری با عبارت "مرگ بر شاه" در دست داشت بمردم پیوست . . . . در آخر نوشته بود که : اگر در ایران نیز جواب مرگ بر شاهی که مردم میگویند چنین است ،برمیگردم . . .

این بود تقسیم بندی خلاصه ای درباره انواع حکومت ها ، و ماصدق واقعی آنها ،صرف نظر از عنوانهای رسمی که فراوان اندو غالباً با واقع مطابقت ندارد.با این شناسایی مختصر درباره حکومت های غیر اسلامی ،می توانید تفاوت حکومت اسلامی را با آنها ،دقیقا درک کنید.

اکنون از آن زمان پر برکتی که درگیری با دشمن،همه را دوستی،برادری،و وحدت می بخشید ،از آن زمان که اندیشه ها ،راه و رسم مطلوب آینده را ترسیم میکرد،و از آن زمان که ما نیز در سنندج با القای درسهای" حکومت اسلامی "، هم به سوالهای مردم درباره سرنوشتشان جواب می دادیم،و هم می خواستیم بهترین راهی را که برای اداره اسلامی ایران امروز تصور می کردیم،بمسئولان آینده ایران بنمائیم.چیزی کمتر از یکسال می گذرد . . . چیزی کمتر از یکسال می گذرد ،اما با مقیاس عواطف و جوش و خروش انقلابی ده ها سال می گذرد . . . یکسال پیش ،بیگانه ها برادر می شدند،و نگاه ها آشنا،و امسال،برادران بیگانه می شوند و نگاهها تنفر آمیز.یکسال پیش هر دشواری و حتی گلوله را ،با گشاهد روئی و تکبیر – گویان استقبال میگردند،و إمسال ،حتی در برابر سلام و احترام چهره ها درهم میشود،و نفرینها جریان می یابد . . . راستی چرا ؟چون آن وقت ،همه شعار بود و وعده و – طبیعی است – که همیشه شعارها و عده ها مطلوب اند و امید بخش .اما امروز،زمان عمل است و وقت تحقق مفاد شعارها و وعده ها . . . آن وقت شعار و وعده مسلمانان با عواطف و احساسات موروثی اسلامی سازگار بود،و لذا شعار و وعده دشمنان قدیمی و تازه نفس را ،خریداری نبود.اما امروز واقعیت ها تمام گفته ها را تکذیب میکنند، و لذا عواطف را آزرده می سازند،و بسوی إرضا و تسکین از سویی یا جهاتی دیگر میرانند . . . آن روز امید بود و امروز هراس،آنروز اعتماد بود و امروز اتهام ،آنروز انتظار بود و امروز نومیدی ،آنروز پیشواز از بیگانگان اجباری بود و امروز رم از برادران اختیاری . . . و افسوس .افسوس که اینهمه معلول افتادن بعضی از کارها بدست ناگاهان دلسوز و یا خود خواهان است که آن دسته اسیر دامهای معلومات محدود و این گروه مطیع آرزوهای نامشروع خود هستند . . . و چون آنچه میکنند ،با اسلام مطلبقت ندارد – و نیز نمیخواهد انتقادات را بپذیرند و براه اسلام برگردند – بناچار رژیم فشار و سانسور را پشتوانه پیشبرد خطاهای خویش میشمارند . . . و آزموده ایم سرنوشت چنین رژیمی را.

بهرحال ،تا هنوز روزنه أمیدهای باقیمانده بسته نشده،آخرین امکان خود را بخاطر ادای دینی که در برابر ملت ستمکشیده از هیچ تلاشی دریغ نکرده ایران ،و در برابر انقلاب که خونبهای ده ها هزار شهید چند سال اخیر ،و صدها هزار شهید تاریخ شاهنشاهی ایران و میلیونها شهید تاریخ چهارده قرنه اسلام (که هر حرکتی اسلامی در هر جا با همه ،پیوند دارد) ،و در برابر امیدی که همه مسلمانان تحت ستم جهان به این انقلاب دارند ،و در برابر أثری که این انقلاب – در صورت پیروزی – در رستگاری مستضعفان جهان میتواد داشته باشد،آخرین امکان خود را بخاطر أدای دینی که در برابر اینهمه بعهده دارم،بکار میگیرم – همچنانکه خدا میداند تا کنون بکار گرفته ام – و تنها دو راه چاره را که سراغ دارم پیشنهاد میکنم (قبلا ًیکی را در بحثی تحت عنوان هشدار و پیشنهاد مطرح کرده ام که روزنامه ها چاپ کرده اند ،و دیگری را ،وسیله نامه برای امام فرستاده ام).مگر در گذشته مسئولان پیشنهاد ها و چاره جوئی ها را نمی شنیدند ،فقط خطر آشفته شدن اوضاع – بالفعل – مطرح بود،اما اکنون مسأله فرق میکند.اکنون اگر همچون گذشته به راه های چاره بی توجه باشند ،خطر ،خطر درست شدن جامعه ای است که اخبار لبنان را ،کهنه و :از مد افتاده" میسازد . . . و لذا عدم توجه به این دو پیشنهاد را ،تسلیم در برابر شکست انقلاب می پنداریم . . . و اکنون تنها نور امیدی که هست ودر پرتو آن راههای حل،میتوانند قابل اجرا باشند،نفوذ شخص امام خمینی است ، و خدا کند که تا این روشنائی باقی است ،قاطعانه از پرتو آن استفاده شود.تنها راه های چاره ای که اکنون میتوانند نجات دهنده باشند عبارتند از:

1-تشکیل هیأتی قوی و نیرومند از چهره های مختلف و آگاه و وارد در أنواع رشته های معارف اسلامی اعم از سیاسی و اقتصادی و اجتماعی و فقهی و غیره بخاطر: الف – تلاش برای تفاهم و همکاری جدّی و همه جانبه همه گروه ها و شخصیتهای اسلامی. ب- نظارت دائم بر همه کارهای دولت و دیگر مسئولان ،در مرکز و همه جای ایران بخصوص در کردستان.ج- همکاری جدی با شورای انقلاب بمنظور تصویب قوانین انقلابی اسلامی. این هیأت ،مستقیما زیر نظر امام فعالیت می کند.

2-دعوت از همه صاحب نظرانی که درباره قانون اساسی ،نظراتی ارائه کرده اند تا در یک جلسه عمومی ، عده ای مساوی اعضای فعلی مجلس خبرگان،از بین خود انتخاب کنند، و آنگاه هر دو گروه با هم روی قانون اساسی کار کنند.این عده جدید از غیر اعضای حزب جمهوری می باشند.زیرا گروهی که هم اکنون در فعالیت هستند ، منعکس کننده آراء و نظرات این حزب می باشند.(باید متوجه باشیم که قانون اساسی اسلام ، قرآن است،و قانونی که تدوین می کنیم ،استنباط امروز ما از قرآن به تناسب شرایط جامعه است.پس نباید آنرا أبدیت بخشیم).

اگر این دو اقدام مهم صورت گرفت،آن وقت امید به برطرف شدن همه نگرانیها،و تحقق آمال مشروع و اسلامی همه اجزای ملت ایران،وجود خواهد داشت ،و ما نیز بار دیگر ،نظرات و پیشنهادهائی را – اعم از آنچه گفته شده ،و آنچه تا کنون مطرح کردنش را بیفائده می پنداشتیم – که آماده مدفون شدن در گورستان نسیان شده بودند.زنده میسازیم که امید حل مشکلهای کردستان و خوزستان و . . . با روشن بینی هیات مسئول نظارت و گروه مسئول تدوین قانون اساسی ،پیدا خواهد شد.

خدایا ،تو گواه باش تا آنجا که میدانستم و میتوانستم کوشیدم که با نامه ها و مذاکرات خصوصی،و گاهی نیز در مصاحبه و بحثهای علنی – تا آنجا که علنی شدن را بصلاح ملت میدانستم – انحرافات و اشتباهات و قصورها و تقصیرها را گوشزد کنم ،و بخاطر راه تو و بخاطر بندگان تو از هیچ کوششی دریغ نورزیدم . . . و حَسبی الله ُلا إلهَ إلا هو،عَلَیهِ تَوَکَلتُ و هُوَ رَبُّ العَرشِ العَظیم.والسلام علینا و علی عباد الله الصالحین.

چۆن بوو ئێمه‌ تێکه‌ڵ به‌ جه‌ره‌یانی شۆڕشی گه‌لانی ئێران بووین؟

2011-09-26T13:42:00.002+03:30

چۆن بوو ئێمه‌ تێکه‌ڵ به‌ جه‌ره‌یانی شۆڕشی گه‌لانی ئێران بووین؟

کاک‌ ئه‌حمه‌د موفتی‌زاده‌

ئاماژه‌: ئه‌م نووسینه‌ی که‌ له‌‌به‌ر ده‌ستی ئێوه‌ی به‌ڕێز دایه‌، له‌راستیدا نووسینه‌وه‌ی نه‌ختێک له‌ نه‌واری ژماره243‌یه ‌(ملاقات عمومی؛ 8 نوار) ‌که‌ له‌ یه‌که‌م مولاقاتی گشتی کاکه‌ ئه‌حمه‌د له‌گه‌ڵ به‌رپرسانی شۆڕای ئه‌و کاتی مه‌کته‌بی قورئان، دوای تێپه‌ڕبوونی زیاتر له‌ 8ساڵ له‌ زیندانی‌بوونی کاک ئه‌حمه‌د، له مانگی به‌فرانباری1369ی هه‌تاوی له‌‌ تاران، ئه‌نجامدراوه‌. له‌م دیداره‌دا کاک ئه‌حمه‌د دوای باسێک له‌سه‌ر ئامانجی سه‌ره‌کی‌و گشتی درو‌ستکردنی حه‌ره‌که‌تی مه‌کته‌ب قورئان که‌ بریتی بوو له ده‌عوه‌ت‌و ته‌زکیه‌ی خه‌ڵک‌و په‌روه‌رده‌کردنی نه‌وه‌یه‌کی نوێ‌و به‌ ئیلهاموه‌رگرتن‌و شوێنوه‌رگرتن له‌ نوسخه‌ی یه‌که‌می حه‌ره‌که‌تی ئینقلابیی پێغه‌مبه‌ری ئیسلام(س.د)، له‌ کوردستاندا له‌ پێش ڕووخانی رژێمی پاشایه‌تی ده‌کاو‌ پاشان باسیی هۆکاره‌کانی تێکه‌ڵبوون بزاڤه‌که‌ی له‌گه‌ڵ شۆڕش‌و هاوکاریی ئینقلاب ده‌کا. پێویسته‌ بگووترێ ئه‌م نووسینه‌ هه‌نده‌ک ده‌سکاریی ساکاری زمانه‌وانی کراوه‌؛ به‌ڵام له‌باری ناوه‌رۆکه‌وه‌ ڕۆحی بابه‌ته‌که‌ پارێزراوه‌. بۆ گوێگرتن له‌ ئه‌سڵی ئه‌م گفتوگۆیه‌ ده‌توانن سه‌ردانی ماڵپه‌ره‌کانی هه‌ردووک باڵیی مه‌کته‌‌ب قورئان بکه‌ن. هیوادارم ئه‌م به‌شه‌ له‌ مێژووی زاره‌کی ڕۆژهه‌ڵاتی کوردستان له‌ کۆتایی سه‌ده‌ی رابردوو، جێگه‌ی سرنج‌و به‌هره‌ بێ.

ئه‌و وه‌خته‌، ئیسه‌ جا ئه‌و مه‌تاڵبه‌ وا له‌ موقه‌ددیمه‌وه‌ گه‌ره‌کمه‌ بێژمی‌، له‌ناو ئه‌و جه‌ماعه‌تا وا له‌و جه‌له‌سه‌ی‌ به‌ر له‌ ئینقیلابا شیرکه‌تیان‌ بوو، که‌ به‌ڵێ‌ ـ به‌هار په‌نجاو حه‌فت‌ بوو، جه‌ره‌یانه‌که‌ی‌ ته‌بریزیش‌ پێش‌ هاتبوو، به‌ڵێ‌، کرمان‌و ته‌بریزو قوم‌و ئه‌مانه‌، که‌ تماشام‌ کرد ئه‌مه‌ واقیعه‌ن‌ ئیتر بۆته‌‌ حه‌ره‌که‌تێکی‌ مه‌ردمی‌. به‌هار بوو. به‌هار په‌نجاو حه‌فت‌. له‌ ناو ئه‌ جه‌ماعه‌تا فه‌قه‌ت‌ کاکه‌ حه‌سه‌ن‌یان‌ ئه‌لئانه‌ حازره‌، سه‌عدیش‌ بوو، به‌ڵێ‌. کاکه‌ عه‌زیز نه‌بوو. نایته‌ بیرم‌. نه‌بوو ئه‌و شه‌وه‌، کوا کاکه‌ عه‌زیز؟ به‌ڵێ‌. نه‌، وا بزانم‌ ئه‌و شه‌وه‌، شایه‌تیش‌ ببێ‌، له‌ بیرم‌ نیه‌. وه‌لێ‌ موخاته‌بم‌ له‌ بیرمه‌، که‌ تۆ بووی‌. ئه‌گه‌ریش‌ کاکه‌ عه‌زیز بووێ‌، مومکینه‌ له‌لای‌ ده‌سمه‌وه‌ بووبێ‌. ئه‌و وه‌خته‌ ئیتر به‌ته‌ورێ عادی‌، ئینسان‌ مه‌نزه‌ره‌یه‌ک‌ که‌ له‌ به‌رابه‌ره‌و ئه‌یوینێ‌، خاستر له‌ زیهنیا ئه‌مێنێ‌.

وه‌لێ‌ وا ئه‌زانم‌ نه‌و به‌هه‌ر حاڵ‌، مه‌سائیلی‌ ئه‌و زه‌مانه‌، وتم‌ ئه‌و شه‌وه‌ تا به‌ره‌به‌یانی توولی‌ کێشا.

ئێستا‌ ته‌بعه‌ن‌ ناکرێی‌ ئه‌و گشته‌ بگه‌ڕنمه‌وه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر بمگه‌رانایته‌و بۆتان‌، موفید بوو ته‌بعه‌ن‌. چونکه‌ ئه‌و زه‌مانه‌ وه‌ختێ‌ دانیشتین‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ لازم‌ بوو وه‌ موفید بوو ئه‌ونه‌ ئه‌م‌ حه‌فت‌ هه‌شت‌ سه‌عاته‌ قسه‌مان‌ کرد تا سوبحا، وه‌لێ‌ وه‌خت‌ به‌ش‌ناکا. ئیسه‌ خولاسه‌ییک‌ ئه‌یژمێ‌. ئه‌سڵی‌ مه‌تڵه‌ب‌ گشتی‌ دێته‌وه‌ سه‌ریه‌ک‌ مه‌سئه‌له‌، که‌ ئه‌ووه‌خته‌ پێش‌هات‌. وه‌ئیللا ئه‌گه‌ر ئه‌و جه‌له‌سه‌ پێش‌ نه‌هاتایت‌و ئه‌و مه‌سائیله‌ پیش‌ نه‌هاتایه‌‌، ره‌والی‌ عادی‌و مه‌عموولی‌ له‌ مه‌سیر ئه‌سڵی‌و ته‌بیعی‌ خۆ‌مانا ئه‌هاتینه‌ به‌ره‌وه‌، ئه‌م‌ گشته مه‌سائیله‌ جۆر جۆره‌ هیچکامێکی‌ مه‌تره‌ح‌ نه‌بوو. له‌ به‌ر ئه‌وه‌ با بزانن‌ یه‌ک‌ زه‌مان ته‌حه‌وولێک‌ په‌یا بوو له‌ مه‌سیر ئێمه‌دا، له‌ مه‌سیر ئه‌سڵی‌ بۆمان‌، به‌ حوکم‌ یه‌ک‌ ته‌کلیف سانه‌ویی‌و زه‌روره‌تێک‌، لامان‌دا، تیبقی‌ ئه‌وه‌ وا ته‌شخیسمان‌ دا، وه‌ ته‌بعه‌ن‌ ئه‌وانیشه‌ وا ئه‌و ئه‌ییامه‌ ساحیب‌نه‌زه‌ر بوون‌، ئاوا ده‌ور حه‌فت‌ هه‌شت‌ نه‌فه‌رێ‌ بوون‌. که‌ زیسه‌لاح‌ بوون‌ بۆ مه‌تڵه‌ب‌.

ئه‌م‌ حه‌فت‌ هه‌شت‌ نه‌فه‌ره‌شم‌ بانگ‌ کردوه‌‌، ته‌بادول‌ نه‌زه‌رم‌ کردوه‌‌، ئه‌وانیش‌ گشتیان‌ له‌ ئاخره‌و ره‌ئیه‌که‌میان‌ ته‌ئید کرد، که‌ به‌ڵێ‌ دروسته‌. ئه‌و وه‌خته‌ چه‌ بکه‌ن‌، حه‌تتا ئه‌گه‌ر نادروسیش‌ ببێ‌، ئیتر حه‌ددئه‌کسه‌ر ئیمکان‌ گه‌یین‌ به‌ عیلم‌ ئه‌مه بووه‌، تا توانیمه‌ زیهن‌ خۆ‌م‌ چه‌نین‌ ڕۆژ خسته‌گه‌سه‌ کار، له‌ ئاخره‌و ئه‌وانیچه‌ وا له‌و زه‌مانا ساحیب‌نه‌زه‌رگه‌لی‌ هاومه‌سیر بوون‌، وه‌ئیللا مومکینه‌ فره‌ بوون‌ له‌ من‌ به‌ڵه‌دتر، وه‌لێ‌ هاومه‌سیر من‌ نین‌. ناتوانم‌ من‌ بیانکه‌مه‌ ته‌ره‌ف‌ شه‌ور، بو چتێ که‌ به‌ مه‌سیره‌که‌ی خۆ‌م‌ مه‌ربووته‌، که‌ ئه‌و موخالیفی‌ بێ‌، خۆ‌شی‌ لێ‌ نه‌ی‌. ئه‌وانه‌ وا هاومه‌سیر بوون‌، ته‌بادول‌ نه‌زه‌رمان‌ کرد، ئه‌م‌ حه‌فت‌ هه‌شت‌ سه‌عاته‌ ره‌ئیان‌ له‌ سه‌ر دا.

ئه‌مما واقعیه‌ت‌ مه‌تڵه‌به‌که‌ ئه‌وه‌سه‌،ـ ئه‌وه‌ ئینحراف‌ بوو له‌ ڕێگه‌ی‌ ئه‌سڵی‌. به‌ حوکم‌ یه‌ک‌ زه‌روره‌ت‌.ـ خولاسه‌ی‌ مه‌تڵه‌بکه‌ ئه‌مه‌ بوو که‌:

ته‌فاهوممان‌ کرد له‌ سه‌ر ئه‌مه‌ که‌ ئه‌گه‌ر بێتو ئێمه‌، نه‌کۆشین‌ ئه‌هل‌ سوننه‌ت‌ هاومه‌سیر بکه‌ین‌ له‌ته‌ک‌ ئه‌م‌ نه‌هزه‌تا، له‌ ته‌ک‌ ئه‌م‌ موبارزا، نه‌هزه‌ته‌که‌ ـ ئیتر ته‌قریبه‌ن ئه‌وایل‌ جوانی‌ بوو، به‌هار په‌نجاو حه‌فت‌، ئه‌ووه‌ڵ‌ جوانی‌ بووـ، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ کۆشش‌ نه‌که‌ین که‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌تیش‌ هه‌ماهه‌نگ‌ بکه‌ین‌، ئه‌م‌ نه‌هزه‌ته‌ ئه‌لئان‌ ها له‌ ناو ته‌شه‌ییوعا، ئه‌گه‌ر ئه‌هل‌ سوننه‌تیش‌ هه‌ماهه‌هگ‌ نه‌که‌ین‌ له‌ته‌ک‌ ئه‌م‌ نه‌هه‌زه‌تا، چه‌ن‌ دانه‌... خاستری هه‌س‌. فره‌ بوو ئیسه‌ موهیممه‌کانی‌ ئه‌یژمی‌. به‌عزێکیشی‌ هه‌ر مێقدارێ‌ مه‌نتیقی‌ نیه‌، ئاوا جه‌معی‌، ئه‌وانه‌ وا ئه‌و شه‌وه‌ وتوومانه‌، گشتی‌ به‌ کار نایه‌‌، جه‌معی‌ ئه‌کرێی‌. له‌وه‌ودوا چونکه‌ من‌ وه‌ختی‌ ئیسه‌ قسه‌ ئه‌که‌م‌ زه‌بت‌ ئه‌کرێ‌ ئیتر وه‌سه‌ جه‌معی‌ بێ‌. وه‌سه‌ له‌ناو رۆزناما، ئه‌یژی‌ قسه‌ی‌ خۆ‌مان‌ بێ‌، با که‌س‌ نه‌ژنه‌وێ‌. ئیسه‌یچه‌ ئه‌گه‌ر من‌ گه‌ره‌کم بێ‌ بێژم‌: قسه‌ی‌ خۆ‌مان‌ بێ‌، هه‌ر وه‌سه‌ ئه‌و مه‌حره‌مانه‌ وتن‌ ناو رۆزنامه‌گه‌له‌، گشت‌ که‌س ئه‌یژنه‌وێ‌.

بنابه‌رئین‌ به‌عزێکی‌ ئاوا جه‌معی‌، گشت‌ که‌س‌ بیژنه‌وێ‌، مه‌سڵه‌حه‌ت‌ ئه‌هل‌ سوننه‌ت نیه‌. ئیسه‌ کاکه‌ حه‌سه‌ن‌ موته‌وه‌ججه‌ ئه‌وێ‌ چه‌ ئه‌یژم‌. خاس‌ نیه‌ بۆ ئه‌هل‌ سوننه‌ت‌ گشت‌ که‌س بژنه‌وێ‌. وه‌لێ‌ ئه‌وانیه‌، ئه‌و چه‌ن‌ ده‌لیلیه‌ وا بۆ گشت‌ که‌س‌ مه‌تره‌حه‌ بیزانێ‌، بیژنه‌ون‌، وه‌ هیچ‌ ئه‌شکالی‌ نیه‌ ئه‌وانیه‌ بژنه‌ون‌. حکومه‌ت‌ زه‌مان‌ له‌ سه‌دها ساڵ‌ ئیختلافی که‌ له‌ به‌ین‌ سوننی‌و شیعه‌دا بووه‌، ئیستفاده‌ ئه‌کا، سوننی‌ هه‌ڵئه‌خرێنێ‌ به‌ عونوان ته‌عه‌سسوب‌ مه‌زهه‌بی‌، عه‌له‌یهی‌ ئه‌م‌ نه‌هزه‌ته‌ که‌ ره‌هبه‌ریه‌تی‌ به‌ ته‌شه‌ییوعه‌. وه‌ختی‌ هه‌ڵی‌خڕان‌، له‌ مه‌راحلیکا که‌ ئائیسه‌سه‌ فه‌قه‌ت‌ جیداله‌، به‌رخوردو به‌حسی‌ سیاسیه‌. له‌وه‌ زیاتر خه‌ته‌رێ‌ پێش‌ نه‌یه‌‌. ئیحتمالی‌ هه‌س‌ کونتڕۆڵ‌ نه‌کرییته‌و، نه‌ حوکومه‌ت‌ حه‌ز بکا کونتڕۆڵی‌ بکا، نه‌ قودره‌تگه‌ل‌ مۆئمین‌ له‌ ته‌سه‌ننون‌و ته‌شه‌ییوع‌ ته‌وانایان‌ بوێ کونتڕۆڵی‌ بکه‌ن‌، تا بگه‌یته‌ جه‌نگ‌و کوشت‌و کوشتار، به‌ینی‌ سوننی‌و شیعا، له‌ حه‌ددی ئیختلافا نه‌مێنێ‌، ئه‌مه‌ دوو.

سێ‌: ئه‌گه‌ر ئاله‌م‌ زه‌مانا، که‌ ئه‌ونه‌ ئاسان‌ مه‌سائیل‌ مونته‌قیل‌ ئه‌وێ‌ به‌ دونیا، به بوونی‌ ئه‌م‌ وه‌سایل‌ ئیرتیبات‌ جه‌معیه‌و که‌ وجودی‌ هه‌س‌و گش‌ که‌سی‌ ئه‌زانێ‌، جه‌نگێک‌ له‌ ئه‌م شه‌رایه‌تا پێش‌ بێ‌، له‌ به‌ین‌ سونی‌و شیعا، له‌ما که‌ شیعه‌ خه‌ریکه‌ عه‌له‌یهی‌ ئه‌م‌ نیزامه‌ زاڵمه‌ چه‌ندین‌ قه‌ڕنه‌ موبارزه‌ ئه‌کا. سووننی‌ خه‌ریکه‌ موقابیله‌ ئه‌کا له‌ ته‌ک‌ شیعا. یانی‌ له‌م‌ نیزامه‌ دیفاع‌ ئه‌کاـ له‌ ئاخره‌که‌یه‌وه‌ له‌ داخل‌ ئێرانا، سووننی‌ شکه‌ست‌ ئه‌خوا.

چونکه‌ ئه‌وان‌ له‌ به‌رابه‌ر زاڵمدا قیامیان‌ کردوه‌. ئێمه‌ له‌ حه‌قیقه‌تا وه‌ختێ‌ له‌به‌رابه‌ر ئه‌وانه‌و بین‌، دروس‌ وه‌سه‌ ته‌ئید زاڵم‌ بکه‌ین‌. ده‌ی‌ وه‌ختێ‌ حه‌ق‌ موقاوه‌مه‌تی‌ کردو ئیستمراری‌ دا به‌ موباریزه‌ی‌ خۆ‌ی‌، ناحه‌ق‌ ته‌بیعه‌ته‌ن‌ ئه‌شێ‌ شکه‌ست‌ بخوا.ـ حه‌ق موتڵه‌ق‌و باتڵ‌ موتڵه‌ق‌ نایژم‌ـ. له‌ موقه‌ددیمه‌ی‌ دوم‌ در باره‌ کردستان‌دا، که‌ هه‌ر چاپ‌ نه‌کریا. چاپ‌ دومه‌که‌ی‌ ـ له‌ موقه‌ددیمه‌ی‌ دووه‌میا، توزیح‌ ئه‌مه‌مه‌ داوه‌، جه‌نگ‌ دینی‌ به‌ چ‌ ئه‌یژن‌. جه‌نگ‌ دینی‌ یه‌کیکی‌ ئه‌وه‌سه‌ که‌ له‌ سه‌ر دین‌، له‌ به‌رابه‌ر ئه‌وه‌وه‌ وا دوشمه‌ن‌ دینه‌و کافره‌، شه‌ڕ بکه‌ی‌. جۆرگه‌لی‌تری‌ ئه‌وه‌سه‌ ئه‌مه‌ یانی‌ سه‌د ده‌ر سه‌د حه‌ق‌ له‌ به‌رابه‌ر سه‌د ده‌ر سه‌د باتڵه‌و. جۆرێ‌ تری‌ هه‌س‌ چه‌ن ده‌ر سه‌د حه‌قه‌ له‌ به‌رابه‌ر چه‌ن‌ ده‌ر سه‌د باتڵه‌و. وه‌ک‌ ئه‌مه‌ میسالی‌ فیقهـ‌ هاوردیه‌سه‌و، موته‌عه‌ددید له‌ حه‌دیسیش‌ حوججه‌تیان‌ هه‌س،‌ مه‌دره‌کیان‌ هه‌س‌، وه‌ک‌ ئه‌مه‌ حه‌تتا ئینسان‌ دیفاع‌ ئه‌کا له‌ ناموسه‌که‌ی‌ شه‌خسی‌ خۆ‌ی‌، دیفاع‌ ئه‌کا له‌ ماڵه‌که‌ی‌. ماڵ‌، ئینسانیکیش‌ ئه‌کوژی‌ له‌ به‌ر فه‌رشه‌که‌ی‌و ماڵه‌که‌ی‌... ئه‌مه‌یچه‌ هه‌ر شه‌ڕ دینیه‌. له‌و دوا وه‌ته‌نی‌و جا لینه‌یچه‌ ته‌وزیح‌ ئه‌مه‌مه‌ داگه،‌ چه‌نێ‌ ئه‌حمه‌قانه‌و سه‌تحیانه‌ به‌رخورد ئه‌که‌ن‌ ئه‌یژن جه‌نگ‌ ناسیۆنالیستی‌و چه‌و چه‌و ئه‌م‌ جۆره‌ چتگه‌له‌ هه‌ر وا موتڵه‌ق‌ مه‌حکووم‌ ئه‌که‌ن‌ که کابرا ئیستعمارگه‌ر هاتووه‌ وڵاته‌که‌ی‌ داگیر کردوه‌، ئه‌گه‌ر موقابله‌ بکا له‌ ته‌کیا، ئه‌مه‌ به‌ عونوان‌ شه‌ر غه‌یر دینی‌ ته‌له‌ققی‌ ئه‌که‌ن‌. نه‌، هه‌ر شه‌ر دینیه‌، یانی‌ هه‌ر نه‌وعێ‌، یه‌ک‌ ده‌رسه‌د حه‌قێکیش‌ بێ‌، مه‌تره‌ح‌ بێ‌، یانی‌ مه‌جموعه‌ی‌ ئیسلام‌ بیژین‌ سه‌د مه‌سئه‌له‌س‌، یه‌ک‌ مه‌سئه‌له‌یشی‌ مه‌تره‌ح‌ بێ‌. که‌ چه‌س‌؟ که‌ دیفاعه‌ له‌ حه‌ققه‌که‌.

ئه‌مه‌ یه‌ک‌ مه‌سئه‌له‌ له‌ مه‌سائیل‌ ئینسانی‌، هه‌ر شه‌ڕ دینییه‌.

خولاسه‌ی‌ مه‌تڵه‌ب‌، ئه‌گه‌ر گه‌ره‌کم‌ بێ‌ بچمه‌و ناو به‌حسی‌ هه‌ر کام‌ له‌م‌ مه‌سئه‌له‌گه‌له‌، هه‌ر ته‌واو ناوێ‌. گشتی‌ هه‌ر وا، ئیتر وا عوبور ئه‌که‌م‌. ته‌وزیحم‌ دا که‌ شه‌ڕ ئه‌وان‌ حه‌ققه‌ له‌ ته‌ک‌ ناحه‌قا. نه‌ به‌ عونوان‌ ئه‌مه‌ که‌ سه‌د ده‌ر سه‌د حه‌ق‌ له‌ به‌رابه‌ر سه‌د ده‌ر سه‌د ناحه‌قه‌و، نه‌، چه‌ن‌ ده‌رسه‌د حه‌ق‌، که‌ له‌ به‌رابه‌ریه‌وه‌ ناحه‌ق‌ وێستاوه‌. ئێمه‌ له‌ به‌رابه‌ر ئه‌م‌ نه‌هزه‌ته‌و بویسین‌ ئه‌چینه‌ لای ناحه‌قه‌که‌. ته‌بیعه‌ته‌ن‌ ئێمه‌ شکه‌ستمان‌ خواردوه‌. ئه‌مه‌ سێ‌.

چوار: ئه‌سڵه‌ن‌ ته‌شه‌ییوع‌و ته‌سه‌ننون‌ نه‌بێ‌. میلله‌تێک‌ مه‌زلومه‌، له‌ به‌رابه‌ر زاڵمه‌وه‌ وێستاوه‌. مه‌سه‌له‌ی‌ مه‌زهه‌بیش‌ نه‌بێ‌، کارم‌ به‌ مه‌زهه‌به‌وه‌ نییه‌ ئه‌سڵه‌ن‌، فه‌رز بکه موسولمانیش‌ نین‌. مه‌زلومن‌ له‌ به‌رابه‌ر زاڵمه‌وه‌ راوه‌ستاون‌.

پێنج‌: ئه‌گه‌ر ئێمه‌‌، شایه‌ت‌ ئه‌مه‌یان‌ ئیتر خاس‌ نه‌بێ‌ بێژمی‌. هه‌ر ئه‌م‌ چواره‌ کافیه‌.

فره‌ بوو ده‌لیله‌کان‌. نه‌تیجه‌ی‌ ئه‌م‌ به‌رره‌سیه‌ ئه‌مه‌ بوو، حه‌تتا میقدارێکیشم‌ وت‌ له‌ خه‌ته‌راتی‌ که‌ پێش‌ تێ‌ بۆمان‌ گشتم‌ نه‌وت‌. فره‌ شت‌ له‌ دڵ‌ خۆ‌ما بوو، وه‌لێ‌ به‌ئومید خوا، به‌شکه‌ پێش‌ نه‌یه‌‌، وه‌ شوکور پێشیش نه‌هات‌ مه‌گه‌ر له‌وه‌و دوا دوای‌ ئینقلاب ده‌وره‌ی‌ ئه‌و گروهه‌کگه‌له‌، فره‌یه‌ک‌ له‌ ئه‌فرادیان‌ به‌و جۆره‌... ئه‌و ئیسه‌ شتی‌تریش‌، ته‌وزیحم‌ دا بۆیان‌، که‌ تا ئیسه‌ له‌ حوکومه‌تگه‌ل‌ مارکسیستیه‌کدا، که‌ له‌ دونیا هه‌سیان‌، یه‌ک‌ دانه‌ی‌ وا نه‌بووه‌، حه‌ره‌که‌ت‌ هه‌ر له‌ ئه‌ووه‌ڵه‌وه‌ مارکسیستی‌ شڕوع‌ بوێت‌و موبارزات‌ مارکسیستی‌ ببێ‌، گه‌یویته‌ ئینقلاب‌ مارکسیستی‌و حوکومه‌تی‌ گرتۆته‌ ده‌س‌. یه‌ک‌ دانه‌ی‌ وا نه‌بووه‌ گشتی‌. ئه‌نواع‌ موبارزات‌ به‌ ئیحساسات‌ جۆر جۆره‌و، به‌ ئیده‌گه‌ل‌ جۆر جۆره‌وه‌، به‌رنامه‌گه‌ل‌ جۆر جۆره‌وه‌ وجودی‌ بووه‌‌ له‌ مه‌مله‌که‌تگه‌لا. وه‌لێکن ئه‌مان‌ به‌ بۆنه‌ی‌ مارکسیستگه‌ل‌ له‌ فڵانه‌ وڵاتا، له‌ فڵانه‌ وڵاتا، میسال‌ فره‌یه‌ک‌ هاورده‌وله‌ هه‌ر له‌ ئه‌ووه‌لێنیانه‌وه‌ که‌ شۆره‌وی‌ بوو، تا ئه‌و وه‌خته‌ ویتنام‌ بوو، تازه‌.... هیچ‌ کام‌ له‌مانه‌ وا نه‌ووه‌، به‌ڵکه‌ موسابه‌قه‌که‌ی‌ ئاوا بووه‌ دیگه‌ران‌ موبارزه‌یان کردوه‌‌، ئه‌مانیش‌ هاتونه‌ته‌ ناو موبارزه‌، چونکه‌ ساحبی‌ ته‌شکیلات‌و به‌رنامه‌ بوون‌و له‌وه‌ودوا، مه‌سئه‌له‌یکیش‌ جه‌هانی‌ له‌ ته‌کیانا بووه‌، بۆ ته‌وجیهیان‌و چه‌و چه‌و ئه‌مانه‌و، خولاسه‌ تولانی‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ موسه‌لله‌ت‌ بوون‌ به‌ سه‌ر ئینقلاب‌گه‌لا. ئه‌مه‌ په‌نج‌.

شه‌ش‌: مێقدارێک‌ له‌ نه‌قشه‌گه‌ل‌ ئیستعمار بۆ کوردستانم‌ به‌یانکرد که‌ ئیستعمار له‌شه‌ڕ ئه‌ووه‌ڵی‌ جه‌هانیه‌و له‌ جه‌ره‌یان‌ سایس‌و پیکواردر ـ ئه‌و دو کومه‌یسرا عالیه‌، که‌ ئینگلستان‌و فه‌رانسه‌و،ـ که‌ به‌ خه‌یاڵ‌ خۆ‌یان‌، به‌ ئیستلاح‌ خۆ‌یان‌، به‌ خه‌یاڵ خۆ‌یان‌ ئه‌یانوت‌: موسته‌مله‌کاتی‌ عوسمانی‌، که‌ ئه‌گه‌ر زاڵ‌ بوون‌و حکومه‌تی‌ عوسمانی‌ شکست بخوا، چۆن‌ بێرن‌ ئه‌م‌ سه‌رزه‌مینی‌ مه‌شرقه‌، ته‌قسیم‌ بکه‌ن‌و له‌ت‌ له‌تی‌ بکه‌ن‌، له‌و دوا چ به‌رنامه‌گه‌لی‌ بو ئایه‌نده‌ی‌ دانێن‌، ئه‌نواع‌ به‌رنامه‌گه‌ل‌ بۆ ئایه‌نده‌ی‌ دایان‌ نیا. ئه‌ووه‌خته‌ ئستعمارگه‌ل‌ موقته‌دری‌ زه‌مان‌ ئینگلستان‌و فه‌رانسه‌ بوون‌، دو دانه‌ کومه‌یسری‌ عالی‌ ئه‌مان‌ بوون‌: سایس‌و پیکواردر، ئه‌و دو نه‌فه‌ره‌ بوون‌، هه‌ر له‌ به‌ر ئه‌وه‌ مه‌شهوره‌ به‌ قه‌رارداد سایس‌ پیکواردر. به‌ڵێ‌.

مین‌جومله‌، بۆ کوردستان‌، چ‌ ته‌رح‌و به‌رنامه‌گه‌لێکیان‌ بوو. مێقدارێ‌ له‌مانیشه‌ بۆیان‌ ته‌وزیح‌ دا.

ئه‌سڵه‌ن‌ به‌ ته‌وری‌ کوللی‌، بۆچه‌ هاتن‌ وا ته‌جزیه‌یان‌ کرد ئه‌م‌ وڵات‌گه‌له‌ له‌باتی‌ ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌ن‌: ئه‌مه‌ مه‌جموعه‌یه‌ک فارس‌، ئه‌وه‌ مه‌جموعه‌یه‌ک‌ به‌لوچ‌، ئه‌وه‌ مه‌جموعه‌یه‌ک‌ کورد، ئه‌وه‌ مه‌جموعه‌یه‌ک‌ تورک‌، ئه‌وانیشه‌ وا موتته‌سله‌ به‌ یه‌که‌و دروس‌ت کرد. ئه‌مه‌یانه‌ نه‌کرد به‌ڵکو وای‌ دروس‌ که‌ن‌،ته‌رکیبی‌ چکێ‌ له‌م‌، چکێ‌ له‌و، چکێ‌ له‌و، به‌و جۆره‌ به‌ یه‌که‌و بێ‌، ته‌وزیح‌ ئه‌مانیشمانه‌ مێقدارێ‌ وت‌، که‌ ئه‌مه‌ خوب‌، فه‌لسه‌فه‌که‌ی‌ ئه‌وه‌سه‌ هه‌میشه‌ ئیمکانات‌و شه‌رایه‌ت‌ فه‌راهه‌م‌ بێ، بۆ شه‌ڕ هه‌ڵ‌ خراندن‌، که‌ ئه‌گه‌ر له‌ جێیه‌کا قودره‌تێ‌ په‌یا بێ‌، گه‌ره‌کی‌ بێ‌، له‌ ژێر فه‌رمانیان‌ ده‌ر بچێ‌، بتوانن‌ هه‌ر به‌ شه‌رایه‌ته‌ داخلیه‌که‌، که‌ وجودی‌ هه‌س‌، خۆ‌یان بده‌نه‌ ته‌وق‌ سه‌ر خۆ‌یانا، خۆ‌یان‌ سه‌رکوب‌ بکه‌ن‌. مێقدارێ‌ له‌م‌ مه‌سائلیچه‌ له‌باره‌ی‌ کوردستانه‌وه‌ به‌حسمان‌ کرد، نه‌قشه‌گه‌لێ‌ که‌ هه‌سیان‌ بۆ کوردستان‌.

بنابه‌رئین‌ له‌میچه‌ وا نه‌تیجه‌گیریمان‌ کرد، که‌ ئه‌گه‌ر ئیسه‌ ئێمه‌‌ هه‌ماهه‌نگ‌ نه‌وین‌ له‌ ته‌ک‌ ئه‌م‌ موبارزه‌، هیچ‌ کام‌ له‌مانیشه‌ نه‌بێ‌، حوکومه‌تی‌ وه‌ختیش‌ نه‌یه‌ت‌، سووننی‌ هه‌ڵ‌ نه‌خڕێنێ‌ له‌ شیعه‌، ئه‌م‌ نوکات‌تریشه‌ له‌ شوێنیا هیچکامی ته‌حه‌ققوق‌ په‌یا نه‌کا، ئه‌مما به‌مه‌ که‌ ئێمه‌‌ نین‌ له‌ ناو موبارزا کافیه بتوانن‌ نه‌قشه‌گه‌ل‌ خۆ‌یان‌ پیاده‌ بکه‌ن‌و زاڵ‌ ببن‌ به‌ سه‌رمانا، ئه‌حزاب‌و گروهگه‌لی وابه‌سته‌ی‌ خۆ‌یان‌،ـ شه‌رق‌ یا غه‌رب‌ ـ هه‌ر کامی‌ خۆ‌ی‌و به‌ختی‌ موسه‌لله‌ت‌ بوو به‌سه‌ر ئینقلابا، ئه‌گه‌ر نه‌یانتوانی‌ به‌ سه‌ر کوللی‌ ئینقلابا موسه‌لله‌ت‌ بن‌، وه‌لێ‌ به‌سه‌ر کوردستانی‌ به‌دبه‌ختا موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌، تیبقی ئه‌و نه‌قشه‌گه‌له‌ که‌ هه‌یانه‌‌. ئه‌گه‌ر وایه‌، زیاد له‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌ت‌، خاسسه‌ته‌ن‌ کوردستان‌ وه‌زیفه‌یه‌ موبارزه‌ کردن‌، ئه‌شێ‌ داخڵ موبارزه‌ ببی‌.

ئه‌م‌ مه‌جموعه‌، ته‌کلیف‌ سانه‌وییه‌یک‌ دورس‌ ئه‌کا بو ئێمه‌‌. ئایا هیچکه‌س‌تر ئه‌وینین‌؟ـ له‌به‌را کوللی‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌ت‌ بیژین‌ـ بیخاته‌ حه‌ره‌که‌ت‌؟ بیخاته‌ موبارزه‌؟ هه‌ماهه‌نگی‌ بکا له‌‌ ته‌ک‌ نه‌هزه‌تا؟ تماشا ئه‌که‌ین‌ نه‌وه‌ڵڵا، هیچکه‌س‌ نیه‌. هیچکه‌س‌تر ئه‌وینین‌ ته‌نها کوردستان‌ بخاته‌ موبارزه‌، هه‌ماهه‌نگی‌ بکا له‌ ته‌ک‌ نه‌هزه‌تا؟ تماشا ئه‌که‌ی‌ نه‌وه‌ڵڵا نیه‌، هه‌ر بۆ ته‌نها کوردستان‌ هه‌ماهه‌نگ‌ کردن‌ که‌سی‌تر هه‌س‌؟ نه‌! ئه‌مه‌یچه‌ چتگه‌لێکن حه‌رام‌، ئه‌گه‌ر ئیجازه‌ به‌ین‌ ئه‌مانه‌ پێش‌ بێ‌، په‌س‌ بو ئه‌وه‌ ئه‌م‌ حه‌رام‌گه‌له‌ پێش‌ نه‌یه‌‌، ئه‌گه‌ر ڕێگه‌یه‌ک‌ بێ، ئه‌و ڕێگه‌ واجبه‌ له‌سه‌رمان‌، ئه‌شێ‌ ئه‌نجامی‌ به‌ین‌.

ته‌کلیف‌ سانه‌وییه هه‌ر وا چتێ‌ نییه‌، هه‌ر وا له‌ خۆ‌ته‌وه‌ بۆ هه‌ر چتێ‌ بێژی‌ ئه‌مه‌ ته‌کلیف‌ سانه‌وییه‌، بۆ فه‌رار له‌ ته‌کالیف‌ ئه‌ووه‌ڵیه‌.

غالبه‌ن‌ ئه‌بینم ئه‌مجۆره‌ مه‌لاگه‌له‌ له‌ ڕۆزنامه‌گه‌لا له‌ رادیوا، له‌ تلویزیونا قسه‌ ئه‌که‌ن‌ به‌ بێ مایه‌وه‌ به‌ بێ‌ مه‌علوماته‌وه‌، یاڵڵا ده‌س‌ ئه‌که‌نه‌ ئیجته‌هاد، ئه‌ویش‌ له‌ چ دا؟ له‌ مه‌سائیلی‌ سیاسییدا، که‌ خوا شاهده‌ ئه‌ونه‌ پیچیده‌و زه‌ریفه‌، به‌ڕاسی‌ یه‌ک‌جار که‌م‌ به‌ خۆ‌ما ئه‌په‌رمم‌، له‌ یه‌ک‌ مه‌سئه‌له‌ی‌ سیاسییدا ئیجتهاد بکه‌م‌، یه‌ک‌ جار پیچیده‌س‌، خۆ ته‌جروبه‌یکیشم‌ هه‌س‌و عومرێکیشم‌ هه‌س‌و عومرو ته‌جروبه‌ گشتی‌ ده‌سی‌ داوه‌ته‌ ده‌س‌ یه‌که‌وه‌، ناپه‌رممه‌ خۆ‌ما له‌ مه‌سایل‌ سیاسییدا ئازادو ره‌حه‌ت‌ ئیجتهاد بکه‌م‌. تواشا ئه‌که‌ی‌ هه‌ر نه‌وچه‌ مه‌لایک‌ به‌ موخته‌سه‌ر سه‌وادێکه‌وه‌ دێ‌ ده‌س‌ ئه‌کاته‌ ئیجتهاد کردن‌ له‌ مه‌سایل سیاسیدا. نه‌! ئه‌مه‌ بۆ ئه‌وه‌ ئێژم‌، ئامان‌ وایشی‌ لێ‌ نه‌یێ‌ له‌ نه‌زه‌رتانا ته‌کالیف‌ سانه‌ویه‌ وه‌ها بێ‌ که‌ له‌به‌ر خاتر ئه‌و، هه‌ر چی ته‌کالیف‌ ئه‌ووڵیه‌س‌، یانی‌ خوتوتی‌ ئه‌سڵی دین‌ گشتی‌ ژێر پا بکه‌ن‌.

هه‌ر وه‌ک‌ ئه‌م‌ مه‌سئه‌له‌ که‌ وتم‌، شورا ئه‌شێ‌ له اولی‌ الأمر بێ‌، وه‌لێ‌ یه‌ک‌ وه‌خت‌ تماشا بکه‌ی‌ وه‌زیفه‌ت‌ ئیقتزا بکا، حه‌تتا به‌ مێقدارێ سه‌ده‌مات‌و زه‌ره‌رگه‌لیشه‌وه‌ له‌ غه‌یری‌ اولی‌الأمر بکه‌یته‌، کار ئه‌مه‌ نه‌ویته‌ ئه‌سڵ بوتان‌ سانه‌ویه‌گه‌ل‌ بێت‌، ئه‌و ئوسوڵ‌ ئه‌ووه‌ڵیه‌ پاماڵ بکات‌، نه‌ هه‌میشه‌ ئوسوڵی‌ ئه‌ووه‌ڵیه‌س‌ سانه‌ویه‌کان‌ ده‌رهه‌ق‌ وه‌خت‌ تێن‌ به‌ حه‌سه‌بی‌ شه‌رایتیکه‌ ته‌کلیفی‌ سانه‌ویه‌که‌مان‌ ئیحساس‌ کرد بو خۆ‌مان‌و وتمان‌ ئه‌گه‌ر وا بێ‌، تیبق‌ قه‌واعیدی دین‌ ئه‌مه‌ بووه واجب‌ بو ئێمه‌‌.

مێقدارێ‌ له‌ شه‌ره‌کانیشم‌ وت‌، وتم‌: ئیحتمالی‌ هه‌س‌ مه‌کته‌ب‌ بخه‌فێ‌، مه‌دره‌سه‌ ئه‌و وه‌خته‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ قورئانمان‌ ئه‌وت‌ ـ. وتم‌ پیشیان‌ بۆچه‌ مه‌دره‌سه‌ی قورئان‌؟ وتم‌ گه‌وره‌س‌ ئیددعای‌ مه‌کته‌ب‌، ئێمه‌‌ هێشتا له‌وا نین‌، له‌و حه‌ددا نین‌، قورئان‌ به‌ عنوان‌ یه‌ک‌ مه‌کته‌بی‌ جامع‌ بو ئینسانیه‌ت‌ مه‌تره‌ح‌ بکه‌ین‌، که‌ ئینسان‌ خۆ‌شبه‌خت ئه‌کا. به‌ڵکه‌ فه‌قه‌ت‌ ئه‌ونه‌ ته‌وانایی‌مان‌ هه‌س‌، قورئان‌ ده‌رس‌ بیژینه‌و، مه‌ردم حاڵی‌ بکه‌ین‌ له‌ قورئان‌، له‌م‌ حه‌ددا سه‌لاحییه‌ت‌مان‌ هه‌س‌ ناو مه‌رکه‌زه‌که‌ی‌ خۆ‌مان‌ بنین‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ قورئان‌. له‌ به‌عزێ‌ جێیه‌‌کا زاتیان‌ نه‌بوو ناوی‌ بنێنه‌ مه‌درسه‌ی‌ قورئان‌، له‌ به‌ر ئه‌وه‌ ئیجازه‌یان‌ خواست‌ له‌ من‌ با نه‌زانن‌ که‌ به‌ ئێوه‌ مه‌ربوت‌ نین‌، نه‌ بۆ ئه‌وه ئیددیعا بکه‌ین‌ که‌ مه‌کته‌ب‌ قورئانه‌، با ناوی‌ بنینه‌ مه‌کته‌ب‌ قورئان‌، وتم‌: باشه‌، ئه‌گه‌ر مه‌سئه‌له‌ ئه‌وه‌ بێ‌ که‌ مه‌سڵه‌حه‌تێ‌ ئیقتزا بکا، قه‌ی‌ ناکا پێی‌ بێژن‌ مه‌کته‌ب‌، وه‌لێ حه‌قیقه‌ته‌ن‌ ئه‌ونه‌ پڕ مودده‌عا نه‌بن‌، وا بزانن‌ ته‌وانایی‌ ئه‌وه‌تانه‌ هه‌س‌، مه‌کته‌بێک که‌ له‌ قورئانا هه‌س‌ مه‌تره‌حی‌ بکه‌ن‌، ئه‌ونه‌ ته‌وانایی‌تان‌ نییه‌.

الغرض‌ له‌به‌ر ئه‌وه‌ ئه‌و وه‌خته‌ هه‌ر ناوی‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ قورئان‌ بوو. ئه‌مه‌ ئیحتمالی‌ هه‌س‌ بوێته‌ باعس‌ ته‌عتیل‌ مه‌دره‌سه‌ی‌ قورئانیش‌مان‌، تا ئه‌و حه‌ددیشه‌ به‌ ته‌وری‌ کوللی‌ زه‌مانێ‌ موشکلاتێ‌ بێ‌، ده‌ی‌ ئاخری‌ مونته‌هی‌ ببێته‌ ئه‌وه‌ش‌، ئایا تا ئه‌و حه‌ددیشه‌ زه‌‌ره‌ری‌ بۆ قه‌بوڵ‌ که‌ین‌ خاسه‌؟ دوای‌ ئه‌رزیابی‌ گه‌ینه‌ ئه‌وه‌، به‌ڵێ‌، تا ئه‌و حه‌ددیشه‌ هه‌ر قه‌بوڵی‌ بکه‌ین‌ خاسه‌، وه‌له‌و ته‌عتیلیش‌ بێ‌. له‌و دوا وتم‌: ئیحتمال‌ گیرو گرفتگه‌لێکیشی‌ هه‌س‌، ساواک‌ ئه‌شخاس‌ بگرێ، ئه‌زیه‌ت‌ بکا، ئازار بکا، ناراحه‌تی‌گه‌لێ‌، ته‌بعید، موشکلات‌، ئه‌م‌ جۆرگه‌له‌، ئایا مه‌جموعه‌ی‌ شه‌رایت‌ میلله‌ت‌و ئه‌رزش‌ ئه‌م‌ ته‌کلیفه‌ سانه‌وییه‌، له‌و حه‌ددا هه‌س‌، ئه‌م‌ سه‌ختیگه‌لیشیه‌ بۆ قه‌بوڵ‌ بکه‌ین‌؟ وتیان‌ به‌ڵێ‌.

خه‌ته‌رات‌تریش‌ به‌ دڵما ئه‌هات‌، وه‌لێکن‌ نه‌ ئه‌ونه‌ قه‌ویی‌ که‌ ئه‌مه‌ بێ‌، نه‌وا خوا نه‌که‌رده زه‌مانێ‌ گروهگه‌لی‌ وابه‌سته‌ به‌ شه‌رق‌و غه‌رب‌، موسه‌لله‌ت‌ بوون‌ به‌ سه‌ر کوردستانا، نابودمان‌ که‌ن‌. ته‌سه‌وورم‌ ئه‌کرد ئه‌گه‌ر موبارزه‌ نه‌که‌ین‌، ئه‌گه‌ر نه‌یکه‌ین‌، وابه‌سته‌گه‌لی شه‌رق‌و غه‌رب‌ به‌ سه‌ر کولل‌ ئینقلابا موسه‌لله‌ت‌ نه‌بن‌، به‌ سه‌ر کوردستانا موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌. به‌ سه‌ر کولل‌ ئه‌هلی‌ سوننه‌تا موسه‌لله‌ت‌ نه‌بن‌، به‌سه‌ر کوردستانا موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌. نه‌قشه‌گه‌ل‌ ئیستعماری‌ قه‌د‌یمیان‌ فره‌ هه‌س‌ بۆ کوردستان، هه‌ر وا حه‌ز ناکه‌ن‌ ئاسان‌ فرسه‌تیکیان‌ ده‌س‌ که‌وێ‌ بۆ موسه‌لله‌ت‌ بوون‌ به‌ سه‌ر کوردستان‌و له‌ده‌سی‌ به‌ن‌. ئه‌وه‌مه‌ ئه‌زانی‌ که‌ ئه‌گه‌ر موسه‌لله‌ت‌ بن‌، ئێمه‌‌ قه‌تڵ‌ عام‌ ئه‌که‌ن‌، نابوود ئه‌که‌ن‌، ئه‌مه‌مه‌ وت‌. وه‌لێ‌ ئه‌وه‌مه‌ نه‌وت‌ که‌ ئه‌گه‌ر ئێمه‌‌ بوینه‌ ته‌ره‌فداری‌، ـ چونکه‌ قه‌‌وی‌ نه‌بو‌و له‌ زیهنماـ، ئه‌گه‌ر بوینه‌ ته‌ره‌فدار ئه‌م‌ ئینقلابه‌، له‌وه‌و دوا گروهگه‌ل‌ زیددی ئیسلام‌ غاڵب‌ بن‌، چه‌ ئه‌که‌ن‌ نیسبه‌ت‌ به‌ ئێمه‌‌! وتم‌: ئه‌گه‌ر نه‌بین‌، ئه‌یکه‌ن‌، موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌. وه‌لێ‌ ئه‌گه‌ر ببینه‌ هه‌م‌ مه‌سیر ئینقلاب‌، ئایا موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌ به‌ مل ئێمه‌‌؟ ئه‌مه‌ چتێ‌ نه‌بوو ئه‌ونه‌ ئه‌رزش‌دار بێ‌، ئه‌ونه‌ قه‌وی‌ بێ‌، ئیحتماله‌که‌ی‌ له‌ زیهنما.

چون‌ ئه‌و باره‌که‌ی‌ قه‌تعی‌ بوو، که‌ ئه‌گه‌ر موبارزه‌مان‌ نه‌کردای‌، موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بوون‌و قه‌تڵ عام ئێمه‌‌یان‌ ئه‌کرد. چونکه‌ ئه‌و باره‌که‌ی‌ قه‌تعی‌ بوو، ئه‌م‌ باره‌که‌ی‌تری‌ زه‌عیف‌ بوو له‌ زیهنما، ئه‌م‌ باره‌که‌یم‌ هه‌ر نه‌وت‌. وه‌لێ هه‌ر له‌ دڵما بوو هێشتا، ئیحتمال‌ هه‌س‌ ئه‌گه‌ر موبارزه‌یش‌ بکه‌ین‌، حه‌تتا بو کوللی‌ ئینقلابیش‌، کوللی‌ ئینقلابی‌ ئیرانیش‌، ئه‌م‌ گوروهگه‌له‌ موسه‌لله‌ت‌ بوون‌ به‌ سه‌ریا، گشتی‌ داگیر بکه‌ن‌، قه‌تڵ‌ عام‌ موسلمانگه‌ل‌ بکه‌ن‌، په‌س‌ بۆ کوردستانیش‌ هه‌ر مه‌تره‌ح‌ بوو له‌ زیهنما. وه‌لێ‌ ئه‌مه‌ وا نه‌و ئه‌ونه‌ جیددی‌و موهیم‌ بێ‌ له‌ زیهنما، وه‌ک‌ ئه‌و ئیحتماله‌که‌ی‌تر، که‌ که‌ قه‌تعی‌ بوو، یه‌قینی‌ بوو که‌ ئه‌گه‌ر موبارزه‌ نه‌که‌ین‌، وا موسه‌لله‌ت‌ ئه‌بن‌ به‌ سه‌ر کوردستانا. وه‌ سانیه‌ن‌ وه‌ختی‌ ته‌کلیف‌ بوو بۆمان‌، یه‌قینی‌ بوو که‌ ئه‌شێ‌ هه‌مراه‌ بین‌ له‌ ته‌ک‌ موبارزا، له‌ ته‌ک‌ به‌عزێ ده‌لیل‌گه‌ل‌تریشا که‌ وتم‌ ئیسه‌ حه‌ز ناکه‌م‌ بێژمی‌، له‌وه‌و دوا کاکه‌ حسن‌ ئه‌زانم‌ بووه‌ له‌ جه‌له‌سه‌کا، مه‌یلی‌ بوێ‌، بۆ که‌سگه‌لێ‌ وا به‌ مه‌سله‌حه‌ت‌ بزانێ‌ راجع‌ به‌ زه‌ره‌رگه‌لی‌ که‌ ئه‌هل‌ سوننه‌ت‌ ئه‌یکا، ئه‌گه‌ر موبارزه‌ نه‌کا له‌ گه‌ڵیانا، ئه‌گه‌ر مه‌سڵه‌حه‌ت‌ بوو ئیسه‌ گه‌ره‌کمان‌ نیه‌، مه‌جموعه‌ن‌ نه‌بوونه‌که‌ زه‌ره‌ری‌ یه‌قینی‌ بوو. ـ هه‌مراه‌ نه‌بوونه‌که‌ـ، وه‌لێ‌ هه‌مراه‌ بوونه‌که ئیحتمالی‌ بوو.

بنابه‌رئین‌ ته‌کیه‌ له‌ سه‌ر یه‌قینه‌که‌ ئه‌شێ‌ بکرێ‌، نه‌ ئیحتمالیه‌که‌، له‌به‌‌ر ئه‌وه‌ ته‌سویب‌ کرا ده‌سه‌ جه‌معی‌، که‌ به‌ڵێ‌ واجبه‌ له‌ سه‌ر ئێمه‌‌ ئه‌شێ‌ هه‌مراه‌ بین له‌ته‌ک‌ ئه‌م‌ موبارزاتاو، ئه‌هلی‌ سوننه‌تی‌ ئیران‌ گشتی‌ هه‌مراه‌ بکه‌ین‌. ئه‌مه‌ یه‌ک‌ مه‌سئه‌له‌.

له‌وه‌و دوا، ئه‌مه‌ ته‌کلیف‌ سانه‌وی‌ بو، لا دان‌ بو له‌ مه‌سیری‌ ئه‌سڵی خۆ‌مانه‌، ئه‌وه‌ وا به‌ ئیستلاح‌ ئیمڕۆ پێی‌ ئه‌یژین‌: ئیستراتژی‌، حه‌تتا شایه‌د بانتریش بێ، پله‌ی‌ ئه‌ساسی‌ترو ئوسولی‌تر له‌ ئیستراتژی.‌ خولاسه‌ خه‌تی‌ ئه‌سڵی‌، ئه‌سڵی‌ عنوانه‌که‌ی‌ خۆ‌مان‌ ئه‌وه‌سه‌، خه‌ت‌و مه‌سیری‌ ئه‌سڵی‌ ویل‌ کراوه‌. کار بوو به‌‌ شتێ‌تر. له‌ناو نامه‌ی‌ ئه‌ووه‌ڵیشا ته‌وزێحکم بۆتان‌ داوه‌. خه‌تای‌ من‌ بووه‌، که‌ ئێوه‌ ئه‌م‌ گشته‌ گرفتاریتانه‌ بۆ پێش‌ هاتووه‌.

خه‌تاکه‌ی‌ من‌ مه‌راحلیکی‌ هه‌یه‌‌، مه‌رحه‌له‌ی‌ ئه‌ووه‌ڵی‌ ئه‌مه‌ بوو، که‌ که‌وتینه‌ ناو ئه‌م ته‌کلیفه‌ سانه‌ویه‌، نه‌ به‌ عونوانی‌ ئه‌م‌ خه‌تا، یانی‌: خه‌لاف‌، نه‌، یانی‌ دێته‌وه‌ سه‌ر من‌،ـ خه‌تای‌ کوردی‌ خۆ‌مان‌ـ، من‌ عاملی‌ بووم‌ که‌ که‌وتینه‌ ناو موبارزه‌و هه‌ماهه‌نگ‌ موبارزه‌ بووین‌. له‌ ئێر‌ه‌وه‌ موشکلات‌ دروس‌ بوو، بۆ هاوڕێگه‌ل‌. چونکه‌ ئه‌مه‌ نییه‌ ته‌کلیفی ئێمه‌‌ چتێ‌تر بوو. ئه‌و وه‌خته‌ هه‌ر ئیسه‌ که‌ ئێژم‌، ئه‌و وه‌خته‌ کارمان‌، وه‌زیفه‌مان فه‌قه‌ت‌ ده‌عوه‌ت‌و ته‌زکیه‌ بوو، هیچی‌تر، چه‌ هاتینه‌ ناو موبارزه‌.

ئه‌مه‌ له‌ منه‌و بوو، خه‌تای‌ که‌س‌ نه‌بوو، هیچکه‌س‌. ته‌سویبیان‌ کرد، به‌ڵێ‌، وه‌لێ‌ هیچکه‌س‌ له‌م‌ ته‌سمیم‌گیریه‌دا ده‌خاڵه‌ت‌ ئه‌ووه‌ڵیه‌ی‌ نه‌بو‌و، ئه‌مه‌ یه‌ک‌.

دوو: له‌و دوا، وه‌ختی‌ هاتینه‌ ناو موبارزه‌، دووباره‌ هه‌ر به‌ نه‌زه‌ر من‌ بوو، ئه‌و که‌یفیه‌ت‌ گورانن‌گه‌له‌، زه‌عیف‌ کردن‌، قه‌ویکردن‌، جه‌هه‌ت‌ گورانن‌ له‌ موبارزا، به‌ هیچکامتان‌ مه‌ربووت‌ نه‌بوو، هیچ‌ کامتان‌ مه‌سئول‌و موقه‌سسر نین‌ تێیدا. ئه‌گه‌ر پێی‌ بێژین‌ قوسور، دووباره‌ هه‌ر به‌ من‌ مه‌ربووت‌ بوو. له‌و دوا، ئه‌و ئه‌ننازه‌ موقاومه‌ته‌ سه‌رسه‌ختانه‌ له‌به‌رابه‌ر گروهگه‌له‌وه‌، ته‌سلیم‌ نه‌بوونه‌. سازش‌ نه‌کردنه‌ له‌ به‌رابه‌ریانه‌وه‌. قوسوری‌نییه‌‌، ئه‌گه‌ر پێی‌ بێژین‌ قوسور، وتم‌ عورفی‌ ئێژ‌م‌، وه‌ڵڵا وام‌ ته‌سه‌وور کردوه‌‌، ته‌کلیف‌ شه‌رعی‌ خۆ‌م‌ بووه‌، دوباره‌ هیچ‌ کامی‌ نایته‌و، که‌ ئه‌و گشته‌ له‌ عه‌زیزگه‌لمان- مه‌گه‌ر خوا بزانێ‌ چه‌نێ‌، چون‌ وه‌ک‌ به‌عزێ‌ ئه‌حزاب‌و گروهگه‌ل‌ نه‌بین‌، حه‌ساوو شوماره به‌ ده‌سمانه‌وه‌ بێ‌ـ. خوا ئه‌زانێ‌ چه‌نێک‌ شکه‌نجه‌کوژ بوون‌، یه‌ک‌ دانه‌ له‌ گۆڕگه‌لی جه‌معی‌، ـ بروجێردی‌ بوو ئه‌و وه‌خته‌ فه‌رمانده‌ی‌، خۆ‌ی‌ وتی‌ که‌شفم‌ کردوه‌‌ له‌ ڕێگه‌ی سه‌ڵوات‌ئاوا له‌ سنه‌وه‌ـ چل‌ نه‌فه‌ر...

کاکه‌ محی‌ ئازه‌رپیرا ـ ده‌ره‌جه‌ی‌ عالی‌ بێ‌ـ چل نه‌فه‌ر یه‌ک‌ جێگه‌، دوای‌ ئه‌نواع‌ شکه‌نجه‌گه‌ل‌، زنده‌ به‌ گۆڕ کران‌و خاک‌ کێشرا به‌سه‌ریانا. که‌ ئه‌و کاکه‌ مه‌حیه‌ تیانا بوو... ئه‌وه‌ له‌ یه‌ک‌ جیا بوو، ئیتر نازانم‌، خوا ئه‌زانێ‌ چه‌نێک‌ کوژران‌ به‌ ئه‌نواعی‌ جۆرگه‌ل‌ موخته‌لف‌. ته‌سمیمی‌ به‌ هیچ‌ که‌س‌ مه‌ربووت نه‌بوو. هه‌ر به‌ من‌ مه‌ربووت‌ بوو.

له‌وه‌و دوا، وه‌ختێک‌ تماشا ئه‌که‌م‌، حوکومه‌ت‌ ئه‌و چت‌گه‌له‌ وا قه‌رار وایه یه‌ک‌ ئینقلابی‌ ئیسلامی‌ موته‌ناسبی‌ ئه‌م‌ زه‌مانه‌، ـ چونکه‌ ئیسلام‌ بۆ هه‌ر زه‌مانێ موته‌ناسب‌ ئه‌و زه‌مانه‌، به‌رنامه‌ی‌ هه‌یه‌‌ـ، موته‌ناسب‌ ئه‌م‌ زه‌مانه‌، ئه‌بێ‌ ئیجرای‌ بکه‌ن‌، چه‌ ئیجرای‌ ناکه‌ن‌، به‌ڵێ‌، خوب‌ گرفتار بوون‌، ده‌ردی‌ سه‌ریان‌ فره‌ بوو، وه‌لێ‌ به‌و جۆره وه‌ک‌ یه‌کێ‌ له‌ نامه‌گه‌لا نووسیومه‌، باشه‌، عه‌مه‌ل‌ نیه‌، قانونه‌که‌ی‌ ببێ‌ ئه‌قه‌ل‌.

قانوونه‌کانی‌ به‌راسی‌ به‌راسی‌ ئینقلابی‌ بێ‌، ئینقلابێک‌ ئیسلامی‌، وه‌ختی‌ تماشا ئه‌که‌م ئه‌مه‌ ناکه‌ن‌ ده‌سم‌ کرده‌ شیدده‌ت‌ به‌رخورد له‌ ته‌ک‌ ئه‌وانا. ئه‌ویش‌ وه‌ڵڵا هیچ‌ که‌س مه‌سئوولی‌ نییه‌.

حه‌تتا ئه‌گه‌ر مایه‌ی‌ شه‌رعیشی پێ‌ به‌ی‌، یانی‌ گوناهـ‌ بێت‌و قابل‌ عیتاب‌ بێ له‌به‌رابه‌ر خواوه‌ ئینسان‌، به‌ خوای‌ موته‌عال‌، هیچ‌ که‌س‌ مه‌سئوولی‌ نییه‌، فه‌قه‌ت‌ من مه‌‌سئوولم‌. من‌ بووم‌ که‌ گه‌یانمه‌ ئه‌وه‌، که‌ ببێته‌ به‌رخوردو موبارزه‌ی‌ توند‌و خه‌شن‌و ته‌حقیرئامیز نیسبه‌ت‌ به‌ حوکومه‌ت‌.

ئه‌م‌ مه‌جموعه‌ به‌رنامه‌گه‌له‌، که‌ گشتی‌ من‌ بووم‌ ته‌سمیمم‌ گرتووه‌‌، وه‌ ئه‌گه‌ر قوسور ببێ‌ موته‌وه‌ججه‌ من‌ ئه‌بێ‌، ته‌قسیر ببێ‌، گوناه‌و عوقوبه‌تی‌، ها به‌ مل‌ منه‌وه‌. ئه‌گه‌ریش‌ به‌‌ ئومید خوای‌ موته‌عال‌ ئیجرای‌ خه‌تی‌ دین‌ بێ‌ به‌ ئیخلاسه‌وه‌ انشاءالله‌ بۆ ئه‌وانه‌ که‌ عه‌زاویان‌ کێشاوه‌ به‌ ئیخلاسه‌وه‌ له ڕێی‌ خواوه‌ شه‌هید بوون‌، ئه‌و هیچ‌، ده‌ره‌جه‌یان فره‌ عالیه‌و به‌رزه‌، حه‌تتا ئه‌گه‌ر منیش‌ هیچێکم‌ نه‌کێشا له‌و ئه‌ییاما، له‌و زه‌جرو عه‌زاب‌گه‌له‌ وا عه‌زیزگه‌ل‌ کێشاویانه‌، من‌ به‌ ئیخلاسه‌وه‌ ئه‌و چت‌گه‌له‌ که‌ حاڵیم‌ بووه‌ وتبێتم‌، ئه‌م‌ گشته‌ عه‌زاب‌و ده‌دری‌ سه‌رو شکه‌نجه‌و زیندانمه‌ ته‌حمیل‌ کرد به‌ موئمین‌گه‌لی‌ خاس‌و به‌نده‌گه‌لی‌ خۆ‌شه‌ویستی خوای‌ موته‌عال‌،ـ یا خوا وا بین‌ گشتمان‌. یا خوا گشتان‌ وا بن‌، گشتمان‌ وا بین‌ـ. گشتی‌ هه‌ر به‌ من‌ مه‌ربووته‌، سه‌وابیشی‌ بێ‌، ته‌بعه‌ن‌ هه‌ر من‌ سه‌وابیشم‌ هه‌س‌. سه‌واب‌ ئه‌مه‌ که‌ به‌نده‌گان‌ خوام‌ داوه به‌‌ کوشت‌. جا ئیتر نازانم‌، حه‌ساوی‌ بکه‌ن‌، به‌ عه‌قل‌ ده‌ر دێ‌، حه‌ساو ئه‌مه‌ بکه‌ن‌ به‌نده‌گان‌ خوا شکه‌نجه‌و ئازارو زندان‌و ئه‌مان‌ ببینن‌، سه‌وابیشی‌ ببێ‌، به‌ڵێ‌ ئه‌سڵ‌ بو ئه‌وانه‌سه‌ وا موسته‌قیم عه‌زاوه‌کانیان‌ دیووه‌، وه‌لێ‌ ئه‌گه‌ر به‌راسی‌ سه‌وابی‌ بێ‌، به‌ حه‌سب‌ نییه‌ت‌و سیححه‌ت‌، دووباره‌ من‌ به‌هره‌م‌ هه‌س‌. جا ئیتر ئینسان‌ خۆ‌ی‌و به‌ختی‌، ئینسان‌، چه‌نێ‌ سه‌داقه‌ت‌و ئیخلاسی‌ بێ‌. ئه‌مما ئاساری‌ دنیایی‌، ئه‌مه‌ ئه‌رزیابیه‌ ئه‌سڵیه‌که‌یه‌، ئاساری‌ دنیایی‌.

کاکه‌ گیان‌! ئه‌گه‌ر ئینسان‌ که‌وته‌ ناو خه‌تی زه‌روره‌ت‌، ناو ته‌کلیف‌ سانه‌وی‌، خه‌تی‌ ئه‌سڵی‌ خۆ‌ی‌ گوم‌ کرد، که‌مێک‌ دوره‌و که‌وت‌، ئیحتمال‌ ئه‌وه‌ نیه‌ ده‌ردی‌سه‌رو به‌ڵای‌ فره‌ی‌ بۆ پێش‌بێ‌. ده‌ردی‌سه‌رو به‌ڵاگه‌لی‌ زاهیری نایژم‌، ده‌ردی‌سه‌رو به‌ڵاگه‌لی‌ که‌ مه‌عموله‌ن‌ له‌ ئینحرافی خه‌تدا پێش‌ دێ‌، روحی‌، قه‌زیه‌ی خۆ‌ی‌، زیهنی‌ حه‌تتا، ئیحتمالی‌ که‌مه‌. وه‌لێ‌ ئه‌گه‌ر ئه‌ونه‌ ڕوی‌ هه‌ر چیه‌ک‌ چاویش‌ به‌رزه‌وه‌ کا، دوربینیش‌ بنێته‌ چاویه‌وه‌، چه‌ خه‌ته‌ ئه‌سڵیه‌که‌ی‌ دیار نیه‌، ئه‌مه‌ ئیتر واوه‌یلاس‌.

ئیتر یه‌کجار یه‌کجار موشکڵه‌، ئه‌م‌ ئینسانه‌ دوچاری‌ ئه‌نواعی‌ سه‌ده‌مات‌ ـ له‌ به‌راـ له‌ ده‌رون‌ خۆ‌یه‌وه‌ نه‌بێ‌، چونکه‌ نییه‌ له‌بان‌ خه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ وا ئه‌منیه‌ت‌و ئه‌مان‌ ئه‌وا، به‌‌ ئیراده‌ی‌ خوای‌ موته‌عال‌ به‌ ئینسانی‌ موئمین‌، حه‌تتا شکه‌نجه‌ کوژیش‌ ئه‌کرێ‌، هه‌ر ها له‌ ئیحساسی‌ ئه‌مینیه‌ت‌و ئه‌مانا، ئه‌وه‌ ئه‌وه‌سه‌ ها له‌بان‌ ڕێ‌یه‌ ئه‌سڵیه‌که‌یه‌و، ڕیه‌ی‌ خواوه‌. ئیسه‌ له‌ به‌ر زه‌روره‌ت‌ لای‌ داوه‌، ئه‌و زه‌وابته‌ ئه‌سڵیه‌ حاکم‌ نیه‌ له‌ زیندگیا، له‌ فکریا، له‌ قه‌لبیا، له‌ شعوریا، ئه‌م‌ مه‌سائله‌ گوزه‌را، که‌ ته‌کلیف‌ سانه‌ویه‌که حاکمه‌ به‌ مل‌ فکرو شعوریا، ده‌ی‌ مه‌علومه‌ که‌ فکرو شعوری‌ سالم‌ نابێ‌.

ئه‌مه‌یشه‌ به‌ته‌وری‌ خولاسه‌ ته‌به‌عات‌و ئاساری‌ ئه‌مه‌، که‌ ئێمه‌‌ له‌ خه‌ت‌ ئه‌سڵیمان‌ به‌ ئیحساس‌ ته‌کلیفێکه‌وه‌ که‌ بوومان‌، لاماندا، که‌وتینه‌ ناو ئائه‌م‌ موشکڵاته‌ که‌ ئیشاراتێکم‌ پێکرد، نه‌تیجه‌یشی‌ ئه‌وه‌ بوو که‌ ئه‌م‌ گشته‌ باره‌ سه‌نگینه‌ زیهنی‌و قه‌لبیگه‌له‌ دروس‌ بوو بۆمان‌.

یه‌کێکی‌ بو خۆ‌م‌ بێژم‌، له‌ گشتان‌ پیرترم‌، خوا سه‌عاده‌تمه‌ندتان‌ کا، وه‌ڵڵا که‌م‌و زیادی‌ عومر هیچ‌ نیه‌، نه‌وه‌ڵڵا، خوا عومر به‌ره‌که‌ت‌دارتان‌ پێبدا، ئیتر که‌یف‌ خۆ‌یه‌، به‌ خوا یه‌ک‌ ساڵ‌ به‌ره‌که‌ت‌دار عومرت‌ ببێ‌، خاستره‌ له‌ میلیۆنێ‌ ساڵ بێبه‌ره‌که‌ت‌. خوا عومری‌ گشتمان‌ به‌ره‌که‌ت‌دار کات‌، گشتان‌ جوانن‌، به‌ سه‌عاده‌ت‌مه‌ندی‌، فره عه‌جایب‌ نییه‌ بۆ ئینسان‌، جوان‌ که‌م‌ دوچار ئیشتباهـ‌ بێ‌. خوا شاهیده‌، وه‌ختێ‌ دائه‌نیشم ئه‌رزیابی‌ ئه‌که‌م‌، نه‌وعه‌ ئشتبا‌گه‌ل‌ عه‌مه‌لیش‌ نه‌!ـ مه‌نزورم‌ ده‌رد قه‌لبیه‌ـ، نه‌وعه‌ ده‌ردگه‌ل‌ قه‌لبی‌ خۆ‌م‌ گرفتاری‌ بووم‌ له‌و ئه‌ییاما، به‌و گشته‌ ته‌جروبه‌و، که‌ موسن‌ترین‌ گشتتان‌ بووم‌، ورده‌ ورده‌ بوم‌ ده‌ر ئه‌که‌وت‌ خۆ‌م‌، مین‌جومله‌ دانه‌یکی‌ له‌ کرماشانا ده‌رکه‌وت‌ بۆم‌.

وما هم دوستت داریـــــم ای مادر...

2011-08-22T18:48:00.001+04:30

سلام علیکم،مراجعه کننده ی محترم:هنگامی که آشکارا به مادرمؤمنان،همچنین زنان پیامبراز طرف برادران اهل تشیع! بی احترامی وفحش وناسزا گفته می شود(درحالی که ازدیدگاه قرآن تنها زنان پیامبرمادرمؤمنان هستند: النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ...نه دختران او!)خواندن مقاله ی شهید فاروق فرساد،قلم رسا درزمینه ی نکات تفسیری ضروری است.

به نام خداوند متعال

وما هم دوستت داریـــــم ای مادر...

ألحَمدُ لِله کما یَنبَغی لِجَلالِهِ وَ الصَلاة وَ السَلامُ عَلی نَبیّنا مُحَمَدٍ وَ آله

..... مسلمانان از عمق جان به پیامبر خدا ـ صلّی الله علیه و آله و سلّم ـ محبّت می ورزیدند، و نیز هر کسی را که با وی تعلّق و پیوند داشت، دوست داشتند. می دیدند که خدیجه ی کبری ـ سلام الله علیها ـ چگونه خود و تمام زندگیش را صمیمانه در خدمت پیامبر محبوبشان قرار داده. می دیدند که چگونه مانند مادری مشفق و مهربان، سختـی ها و رنجهای مسلمانان برلبش سنگینی می کند .... می دیدند که چگونه شب و روز تلاش می کند تا بلکه مرهمی بر دل خسته ای بنهد. او را هم از عمق جان دوست داشتند. اگر چه او خود بخاطر بزرگیها و عظمتهای انسانیش دوست داشتنی بود، امّا شرف همسر پیامبر محبوبشان بودن، و چون مادری دلسوز و خیرخواه بر فرزندان ایمانیش عاطفه و محبّت و خیر نثار کردن، وی را صد چندان محبوبتر و دوست داشتنی تر کرده بود...

پس از هجرت به مدینه ی منوّره ـ زادها الله نوراً و تعظیماً ـ پیامبر رحمت ـ صلّی الله علیه وعلی آله وسلّم ـ با حکمتی بی نظیر، بی نظیرترین صحنه های برادری و ایثار و خیرخواهی را در تاریخ زندگی انسان، طرّاحی کردند. برنامه ی إخاء به حدّی با عظمت و گسترده بود که هیچ خیری را از دایره ی شمول ایثار، خارج نمی کرد.

هر چند اکنون، خدیجه ی کبری ـ سلام الله علیها ـ در میان مسلمانان نبود، ولی فرزندان ایمانی او احساس می کردند همان محبّت و ارادتی را که به او داشتند، به همسر خردسال پیامبر نیز دارنــد... می دیدند که نمی توانند به همسران پیامبر، جز به چشم مادرانی بزرگوار بنگرند. می دیدند که قلبشان مالامال از محبّت پیامبر ـ صلّی الله و سلّم و بارک علیه و علی آله ـ و همه ی اهل بیت او است. راستی چه زیبا است چنین بودن، و چه با لطافت و گواراست با محبّت و عاطفه به مادر نگاه کردن، و به او خدمت کردن، و به او احترام گذاشتن.

سالهای بعد،خداوند کریم، وضعی را که مسلمانان از پیش برآن استقراریافته بودند،درباره ی پیامبرـٌص ـتاکیدکردوفرمـود:«النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ...من»؛(احزاب 6) و همسران او را برای همیشه مادران مؤمنان نامید:وأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ»؛ (احزاب 6) و برنامه ی إخاء را که به سبب ظروف و شرایطی خاصّ، فقط بر اساس« ایمان»بنا نهاده شده بود،با دیگر اسباب طبیعی پیوند،درهم آمیخت:«النَّبِیُّ أَوْلَى بِالْمُؤْمِنِینَ مِنْ أَنفُسِهِمْ وَأَزْوَاجُهُ أُمَّهَاتُهُمْ وَأُوْلُو الْأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ فِی کِتَابِ اللَّهِ مِنَ الْمُؤْمِنِینَ وَالْمُهَاجِرِینَ إِلَّا أَن تَفْعَلُوا إِلَى أَوْلِیَائِکُم مَّعْرُوفاً کَانَ ذَلِکَ فِی الْکِتَابِ مَسْطُوراً »(احزاب 6)

هر کدام از همسران پیامبر ـ صلّی الله و سلّم علیه و علی أهل بیته و ذریّته ـ صمیمانه به دین خدا، و رسول گرامی او خدمت کردند؛ لکن در این میان نقش امّ المؤمنین خدیجه ی کبری، و امّ المؤمنین عائشه صدّیقه ـ سلام الله تعالی علیهما ـ با دیگران فرق دارد. تقدیر خداوندی چنان بود که خدیجه، در اوایل دعوت و سختیها و رنجهای آن ایّام، با صبر و متانت و بزرگواریش، آرام کننده و تسلّی بخش قلب رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ بود؛ و مال و ثروتش در خدمت اهداف دعوت او قرار داشت، و عائشه در اواخر حیات رسول ـ علیه و علی آله الصّلوات و السّلام ـ و بعد از آن، مروّج احکام شریعت وی، و علم و اخلاقش بود. خدمت خدیجه در اوّل دعوت واقع شد، و خدمت عائشه در اواخر دعوت رسول و بعد از آن.

هشام بن عروه از پدرش زبیر نقل می کند که: کسی را ندیده ام که در فقه و طبّ و شعر از عائشه عالمتر باشد. (الاستیعاب:ابن عبدالبرّـالاصابه:ابن حجر).

و امام زهری می گوید:اگر علم همه ی زنان پیامبر ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ و علم تمام زنان، با علم عائشه مقایسه شود، علم عائشه بیشتر است. (الاستیعاب: ابن عبدالبرّـ الاصابه: ابن حجر)

و دکتر عائشه عبدالرحمان می گوید: خدمت بزرگ عائشه، زنی که عمیق ترین اثر را در حیات فقهی و اجتماعی و سیاسی مسلمانان بجا گذاشت، این بود که: بیش از چند هزار حدیث صحیح از رسول خدا را ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ برای آنان حفظ کرد که دو هزار و صد و ده حدیث آن در کتب ششگانه (صحاح ستّه) موجود است. او بعد از پیامبر زیست تا مرجع اوّل حدیث و سنّت باشد.(تراجم سیّدات بیت النبوّه ، دکتر عائشه عبدالرحمن ص 297)

و ابن حجر می گوید: سخنان زیادی را از پیامبر ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ حفظ کرد تا آنجا که گفته شده: ربع احکام شرعیّه به وسیله ی او ـ رضی الله عنها ـ نقل شده است.(فتح الباری بشرح صحیح البخاری، ابن حجر، ج 7 ص 84)

عائشه صدیقه ـ سلام الله علیها ـ در حدود هشت سال قبل از هجرت به دنیا آمد. پدرش ابوبکر ـ سلام الله علیه ـ یار همراز و صاحب صمیمی و صدّیق رسول خدا ـ صلّی الله و سلّم علیه و علی آله و اصحابه ـ بود. یار بی نظیری که پیامبر درباره ی او فرمود:«إنّ أمنّ النّاسِ علیَّ فی مالِهِ و صُحبَتِهِ ابوبکرٍ، و لو کنتُ متّخذاً خلیلاً لَأتّخذتُ أبابکر خلیلاً، و لکن أخوّه الاسلام»(أخرجه مسلم).شرح نووی بر صحیح مسلم ج 15 ص 150).

«نیکوکارترین و پر بخشش ترینتان با مال و جان، نسبت به من، ابوبکر است. و اگر کسی را به عنوان خلیل بر می گرفتم، بی شکّ ابوبکر را برمی گزیدم؛ لکن رابطه ی ما برادری اسلامی است.»[خلیل کسی است که سرتاپای وجودش را محبّت و عشق به محبوبش فرا گرفته، و به سوی او از همه چیز کاملاً منقطع شده است. حضرت رسول ـ صلّی الله علیه و علی آله ـ خلیل الله بود. یعنی این حالت را نسبت به خداوند داشت. مراد حدیث این است که:اگر رابطه ی خلیلی با خداوند نداشتم؛ و در میان بندگان او برای خود خلیل بر می گرفتم، تنها کسی که سزاوار این مقام بود، ابوبکر بود.]

و در روایت دیگری:« ...لکنّه اخی و صاحبی، و قد اتّخذ الله ـ عزّوجلّ ـ صاحبکم خلیلاً »(أخرجه مسلم. شرح نووی برصحیح مسلم ج 15 ص150).

«یعنی: لکن او برادر و صاحب من است، و خداوند مرا به عنوان خلیل خود بر گرفته است.»[ صاحب یعنی یار و همراز و هم صحبت صمیمی و صادق] . مادرش امّ رومان، صحابیه جلیله ای بود که بعد از استقرار رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ و همسر گرانقدرش در مدینه، با فرزندانش به آنجا هجرت کرد. به هنگام مرگش رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ بر قبرش حاضر شد، و برای او استغفار کرد و گفت:«اللهمّ لم یخفَ علیک ما لقیَت امّ رومان فیک و فی رسولک ».یعنی: «خداوندا بر تو پوشیده نیست آنچه که امّ رومان بخاطر تو بخاطر رسول تو کشید.

و نیز در مورد او فرموده بود(اخرجه ابن سعد فی طبقاته و ابن حجر فی الاصابه و ابن عبدالبرّ فی الاستیعاب) «مَن تبرّه أن ینظرَ إلی إمراه من الحور العین فلینظر إلی امّ رومان ».یعنی: «هر کس دوست دارد که زنی از حوریهای بهشتی را ببیند، به امّ رومان نگاه کند».

در شش یا هفت سالگی، در مکّه، به شرف عقد ازدواج با رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و اصحابه و ازواجه و اولاده ـ نائل شد؛ ودر نه سالگی در مدینه ی منوّره، به منزل پیامبر رفت. حدود ده سال به همسر محبوب و با عظمتش ـ علیه الصلاه و السلام ـ عاشقانه خدمت کرد، و خستگیهای روزانه و رنجهای دعوت و جهاد را از تن او زدود، و بعد از وفات همسرش، بیش از چهل و پنج سال در کمال صداقت و امانت به نشر و ترویج اخلاق و احکام شریعت او پرداخت؛ و هزاران حدیث و فتوای شرعی را در اختیار جامعه ی اسلامی گذاشت، و بدینسان بر تمام علما و دانشمندان اسلامی و امّت اسلام از عصر اوّل تا قیام قیامت منّتی عظیم گذاشت.

سرانجام درسنّ شصت و شش سالگی، در شب سه شنبه هفدهم رمضان سال پنجاه و هفت هجری به فراق طولانیش از همسر محبوبش ـ علیه الصلوات و التحیّات ـ پایان داده شد، و در جوار رحمت الهی به دیار محبوب شتافت. سلام الله تعالی علیها.

زندگی رسول خدا ـ صلی الله و سلّم و بارک علیه و علی آله ـ و حوادث و ماجراهای آن، آنچنان با حکمتهای بلند و متعالی آمیخته است که بعد از هر بار تامّل و اندیشه در آن، باز هم تکانی تازه بر انسان آشکار می شود. هر کدام از ازدواجهای رسول خدا ـ علیه الصلاه و السلام ـ در بردارنده ی فوائد و حکمتهای زیادی است که قدر مشترک همه ی آنها این است که: همه در خدمت دور یا نزدیک دعوت و رسالت پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ بوده است؛ و از همه ی آنها به نحوی به مسلمانان عصر اوّل، یا قرون بعدی فایده و خیر و منفعت رسیده است.

ازدواج رسول خدا ـ علیه الصلوات والبرکات ـ با عائشه ـ علیها السلام ـ که بخاطر بعضی کج فهمیها (که ریشه در دشمنی، یا تبعیّت از هوی، یا تقلید کورکورانه از دشمنان، یا عدم تامّل و دقت کافی دارد) بیشتر از دیگر ازدواجها مورد سؤال واقع شده، چنان پر حکمت و متعالی است که انسان در مقابل عظمت والا و بی نظیر این بزرگمرد تاریخ حیات انسان، بی اختیار به خاک تعظیم می افتد، و با قلبی سرشار از احترام و محبّت، زبان به ثنا و ستایش می گشاید و بر او و اهل بیت معظمش صلوات وسلام می فرستد.

آنچه در وهله ی اوّل، غریب می نماید ازدواج مردی است با بیش از پنجاه سال سنّ با دختری شش هفت ساله، درباره ی این مطلب، چند اشاره ی کوتاه برای انسان عاقل و با انصاف کفایت می کند:

1ـ مگر شرط اساسی و پایه ی اصلی یک زندگی مشترک مطلوب و پسندیده، رضایت طرفین و علاقه و محبّت آنان نسبت بهم نیست؟ وقتی دو طرف بهم راضی بودند و همدیگر را دوست داشتند، دیگر تفاوت سنّ یا نسب یا مال و دارایی چه نقشی دارد؟ حبّ عائشه ـ سلام الله علیها ـ نسبت به رسول محبوب ـ علیه الصلاوات و السّلام ـ آشکارترین ویژگی زندگی او را تشکیل می دهد. حبّی که در سراسر زندگی مشترکشان، و بعد از وفات رسول خدا هم، بر قلب عائشه استیلا داشت. حبّی زاینده ی غیرتی عجیب، که گاه موجب اقوال و افعالی حیرت انگیز از عائشه می گشت.

رسول خدا ـ صلوات الله و سلامه علیه و علی اهل بیته ـ وقتی به سفر می رفت از میان همسرانش، با قرعه یکی یا چند نفر از آنها را با خود می برد. در سفری قرعه بنام عائشه و حفصه درآمد. در سیر شبانه، پیامبر ـ علیه الصلاه و السلام ـ مرکبش را نزدیک شتر عائشه می راند و با او گفتگو می کرد. یکبار حفصه حیله ای اندیشید و به عائشه گفت: بیا امشب شترهایمان را عوض کنیم، تو بر شتر من سوار شو تا ببینی که چطور شتری است! عائشه هم بدون اینکه چیزی به خاطرش خطور کند این پیشنهاد را پذیرفت. شب هنگام رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ به نزدیک شتر عائشه آمد در حالیکه حفصه بر آن سوار بود. پیامبر ـ علیه الصلاه و السلام ـ در ضمن پیمودن مسیر با او سخن می¬گفت تا در محلی فرود آمدند. عائشه هر چه نگاه کرد پیامبر را نیافت. غیرتش چنان برانگیخته شد که پایش را داخل چند بوته گیاه کرد و گفت: خدایا! عقرب یا ماری بفرست که مرا نیش زند!! آخر او رسول تو است، و مــــن نمی توانم چیزی به او بگویم! (أخرجه مسلم. شرح نووی بر صحیح مسلم ج 15 ص 210)

یکبار پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلم ـ از او پرسید: غیرتی شدی؟! و او جواب داد: « و ما لیَ أن لا یغار مثلی علی مثلک »؟یعنی: «آیا کسی مانند من، بر کسی مانند تو، غیرت نورزد؟! » (أخرجه مسلم. به نقل از تراجم سیّدات... ص 292)

قلب عائشه حتّی در حال عصبانیت هم، لحظه ای از عشق همسر محبوبش خالی نبوده است. یکبار رسول خدا ـ علیه الصلاه و السّلام ـ به او گفت: من می دانم چه وقت از من راضی هستی و چه وقت ناخشنود! عائشه پرسید: از کجا می دانی؟ حضرت فرمود: وقتی راضی هستی می گویی: نه ! قسم به خدای محمّد. و وقتی ناخشنودی می گویی: نه! قسم به خدای ابراهیم. عائشه گفت: « اجل واللهِ ـ یا رسول الله ـ ما اهجر الّا اسمک »یعنی: «آری. به خدا قسم فقط اسمت را بر زبان نمی آورم ( نه اینکه در دلم ذره ای محبت تو کم شود)».(أخرجه مسلم. شرح نووی بر مسلم ج15 ص 203)

عائشه زنی است که تاریخ، از شش سالگی دوربینش را بر روی لحظات زندگی او گذاشته، و از لحظه لحظه آن گزارش تهیه کرده است. حتّی اینکه در وقت خستگی لباس او را کنار می زد و سر بر رانش می گذاشت، و اینکه پیامبر در حالی که روزه بود او را بوسیده بود، از چشم گزارشگران تاریخی پنهان نمانده است. حال در سراسر شصت سالی که او به پیامبر ـ صلی الله علیه و علی آله و سلم ـ تعلق داشت، چه در زمان حیات رسول خدا، و چه بعد از وفات آن حضرت، کسی جمله ای که فقط اندکی بوی بی محبّتی نسبت به همسرش از آن استشمام شود، یا جمله ای که حاکی از نارضایتی و پشیمانی نسبت به این ازدواج باشد، از او شنیده است؟ و حال تمام کسانی که سنگ سن و سال کم عائشه را سینه می زنند بگویند در میان هم سن و سالها، حتی یک زن و شوهر را می شناسند که زن در طول عمرش حتّی یکبار ـ و لو در حال عصبانیّت و ناراحتی ـ اظهار نارضایتی و پشیمانی از ازدواج با شوهرش را نکرده باشد؟! آیا این کافی نیست تا انصاف دهیم و در مقابل اخلاق عظیم این رسول مکرّم ـ علیه افضل التحیّات و اکمل الصلوات ـ سر تعظیم فرود آوریم؟

2ـ اگر چه عقد عائشه ـ رضی الله عنها ـ در شش یا هفت سالگی بود، ولی انتقال او به منزل پیامبر ـ علیه السلام ـ در نه سالگی بود. و نه سالگی برای دختران مناطق گرمسیری حجاز، سنّی است که رشد کافی جسمی صورت گرفته، و آمادگی عهده دار شدن وظائف زناشویی فراهم آمده است. و اگر تا سنینی که امروزه دختران مناطق ما ازدواج می کنند، ازدواج نکنند پیر محسوب می شوند، و کمتر به ازدواج با آنها رغبت نشان داده می شود.

3ـ توجه به تفاوت عرفها و فرهنگها در درک درست مسائل جوامع مختلف بسیار مهم است. ممکن است کاری در جامعه ای و زمانی بسیار عجیب بنظر بیاید، ولی در جامعه و زمانی دیگر امری کاملاً عادی محسوب شود. مسأله تعدّد زوجات، و ازدواج با دختران کم سن و سال هم یکی از این مسائل است. واقعیّت این است که در عرف عمومی شبه جزیره ی عربستان، این کار آنقدر طبیعی و عادی بوده که هیچگاه موجب تعجّب و سؤال کسی نشده است. ساده ترین شاهد مطلب این است که هیچوقت شقی ترین دشمنان رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ که از هیچ دشمنی با او دریغ نمی کردند، و تمام تلاششان بر این بود که نقطه ی ضعفی در زندگی او بیابند تا آن را بزرگ کنند و بر علیه او تبلیغ نمایند، حتّی یکبار هم ازدواج او را با عائشه به عنوان مسأله ای قابل طرح، تصوّر نکردند و از آن سخن نگفتند. همچنانکه قبلاً هم ازدواج او را در سنّ بیست و پنج سالگی که آغاز جوانی و اوج تمایلات و قدرت شهوانی مردان است، با خدیجه، بیوه ی چهل ساله که پانزده سال از او بزرگتر بود، به عنوان ضعفی تلقّی نکردند. این نشان می دهد که عرف و فرهنگ آن جامعه، سوای عرف و فرهنگ جوامع ما است که به مسأله ی نزدیکی سنّ و سال خیلی اهمیّت داده می شود.

شواهد دیگر هم بر این مسأله، بسیار است. تاریخ ازدواجهای زیادی را با فاصله های سنّی زیاد، بدون ذکر تعجّب، یا ایراد گرفتن افراد آن جامعه، ثبت کرده است. عبدالمطلّب در همان روزی که آمنه دختر وهب را به عقد پسر جوانش عبدالله درآورد، هاله دختر عموی آمنه را هم که همسنّ آمنه بود، برای خود عقد کرد، و ازدواج پدر پیر و پسر جوان با دو دختر جوان، در یک روز، در نظر هیچکس غیر عادی ننمود. عمر بن خطّاب ـ رضی الله عنه ـ با دختر علی بن ابیطالب ـ رضی الله عنه ـ ازدواج می کند در حالی که سنّش خیلی بیشتر از سنّ پدرش می باشد. و عمـر، دخترش حفصه را به ابوبکر ـ رضی الله عنه ـ عرضه می کند تا با او ازدواج کند در حالی که ابوبکر از عمر حدود ده سال بزرگتر بود. به علاوه عائشه که در هفت سالگی به عقد پیامبر ـ صلوات الله و سلامه علیه ـ در آمد، قبلاً از سوی خانواده ی مطعم بن عدی ـ که مشرک بودند ـ برای پسرشان جبیر، خواستگاری شده بود. (تراجم سیّدات ... ص 253 و 257)

بعد از این اشارات، به بعضی از حکمتهای ازدواج پیامبر ـ علیه أفضل صلوات المصلّین ـ با امّ المؤمنین عائشه، بپردازیم، همچنانکه گفتیم هر کدام از ازدواجهای رسول خدا دارای حکمتهایی متعالی است که بعضی از بعضی دیگر بلندتر و پرفایده تر است. امّا در ازدواج با عائشه ـ سلام الله علیها ـ سه حکمت بسیار مهمّ، به خوبی نمایان است:

1ـ شکّی نیست که حیات رسول خدا ـ علیه افضل الصلوات و اکمل التحیّات ـ که مملو از رنج و سختی و تحمّل فشار بخاطر دعوت در رسالتش، و برای هدایت و سعادت بندگان خدا بود، و به علاوه با تحمّل بار سنگین نزول وحی بر قلب مبارکش همراه بود، و اوقاتی نیاز داشت تا آرامشی بر جسم خسته اش (که بالأخره جسمی بشری بود و مانند همه اجسام بشری احتیاج به استراحت و تجدید قوا داشت) فرود آید، و از زیر بار آن همه فشار طاقت فرسا لحظاتی بدر آید و نفس تازه کند. سکونت یافتن در کنار یک زوج محبوب و مهربان، از آیات خداوند است :«وَمِنْ آیَاتِهِ أَنْ خَلَقَ لَکُم مِّنْ أَنفُسِکُمْ أَزْوَاجاً لِّتَسْکُنُوا إِلَیْهَا وَجَعَلَ بَیْنَکُم مَّوَدَّةً وَرَحْمَةً إِنَّ فِی ذَلِکَ لَآیَاتٍ لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ سوره روم 21»و مراد از این آرامش و سکونت، مسائل جنسی نیست. و حتّی در سنینی که اثری از شهوت جنسی نمیماند یا به شدّت ضعیف می شود، نیاز به این آرامش یافتن و سکونت جویی در کنار زوج بیشتر می شود، و حتّی از لحاظ کیفی هم عمق و محتوای عالی تری می یابد.

عائشه ـ سلام الله تعالی علیها ـ زوجی زیبا و دوست داشتنی و مهربان بود که قلبش را خانه ی مهر و محبّت و مودّت همسرش کرده بود. او را به شدّت دوست داشت، و به او عشق می ورزید، و گاه از فرط غیرت کارهای حیرت انگیزی از او سر می زد. محمّد ـ صلی الله وسلّم و بارک علیه و علی آله ـ در کنار او فراغتی می یافت تا دمی بیاساید، و خستگی از جسم و جان دور کند، و با آرمیدن در کنار او از زیر فشارهای سنگینی که زندگی او را احاطه کرده بود؛ بدر آید.

اگر تنها فایده ی عائشه ـ سلام الله علیها ـ این باشد که موجب آرامش و راحتی و سکونت پیامبر، و از بین برنده ی خستگیهای او بود، کافی است تا هر مسلمانی که آرزوی محبّت رسول خدا را در دل دارد، و ارزش ایمان را می فهمد، و می داند که حیات او فقط در سایه ی ایمانی که از زحمات و دلسوزیهای پیامبر ـ علیه افضل الصلوات الطیّبات و اکمل التّحیّات الزّکیات ـ به او رسیده ارزش دارد، از صمیم قلب بر این زوج محبوب و صمیمی که مایه ی آرامش پیامبر بود، سلام بفرستد، و بوسه بر خاکی زند که او قدم بر آن گذاشته است. السّلام علیک ایّها النبیّ و علی آهلِ بیتک و رحمه الله و برکاتُهُ.

2ـ پدر عائشه، ابوبکر است. مردی که به نصّ قرآن «با تقواترین»امّت است (سوره اعلی) و در نتیجه گرامی ترین و مکرّم ترین نزد خداوند، که: «إنّ أکرمَکم عندالله أتقاکم »(سوره حجرات) مردی که نه نصّ قرآن«صاحب »رسول، و «ثانی اثنین »او بود، و بشارت «لا تحزن، إنّ الله معنا»را از زبان رسول اکرم ـ صلّی الله علیه و علی آلیه و سلّم ـ به نقل قرآن مجید، مطلق از قید زمان و مکان، دریافت کرد.

یعنی: خدا در همه حال، چه در دنیا و چه در برزخ و چه در قیامت و چه بعد از آن، با ما است.(تراجم سیّدات ص 254) مردی که پیامبر درباره ی او فرمود: هیچکس به اسلام دعوت نکردم مگر اینکه سر بزیر انداختن و نگاه کردن و تردّدی داشت الّا ابوبکر، که بی کمترین درنگ و تردّد، دعوتم را استجابت کرد.(تراجم سیبدات ص 254)

مردی که پیامبر درباره ی او گفت: هیچگاه، هیچ مال و ثروتی چون مال ابوبکر به من نفع نرساند. و ابوبکر بعد از آنکه این فرموده ی رسول خدا را ـ صلّی الله علیه و علی آله و صحبه و سلّم ـ شنید، به شدت گریست و گفت: ای رسول خدا! آیا خودم و مالم، جز به تو به کسی تعلّق دارد؟(تراجم سیدات ص254)

مردی که در کلاس صدّیقان، شاگرد اوّل است؛ و لقب «صدّیق»به تنهایی بدون ذکر اسم، جز بر او دلالت نمی کند. مردی که رسول خدا ـ علیه الصلاه و السّلام ـ با فراست بی نظیر خود، و شاید از روی بعضی اشارات قرآنی و الهامات ربّانی دریافته بود که مردم پس از او، وی را مرجع و بزرگ خود خواهند کرد. مردی که بزرگانی چون عثمان، زبیر، عبدالرحمان بن عوف، سعد بن ابی وقاص، و طلحه که همه از افراد «عشره مبشّره»هستند به فضل او،و در استجابت دعوت او، مسلمان شده بودند. مردی که از طائفه بنی تَیم بود، طائفه ای که به کرم و شجاعت و امانت و سداد رأی مشهور بودند، و او بخاطر علم و امانت و حسن تدبیرش همیشه مورد مراجعه و مشورت افراد طائفه اش قرار داشت. مردی که به اجماع مورّخان اسلام، اعلم الناس به انساب قریش و تاریخ عرب بود.

آیا پیوند رسول خدا ـ صلی الله علیه و علی آله و سلّم ـ با خانواده ی چنین مرد بزرگواری که هم تکریم و بزرگداشت مقام او است، و هم مایه ی استحکام هر چه بیشتر پیوستگیهای عقیدتی و فکری مسلمانان با هم، نشانگر عمل حکیمانه ای نیست که آثار خیر آن به مسلمانان همه ی قرون و اعصار رسیده، و همه از آن بهره مند شده اند؟

3ـ روشن است که مهمترین وظیفه ی پیامبر ـ صلوات الله و سلامه علیه و علی آله ـ تبیین دین خدا و ابلاغ آن به بندگان خدا است. بخش مهمّی از مسائل دین را احکام مربوط به عبادات، و مسائل خانواده، و احکام مربوط به زنان ( یعنی نصف امّت ) تشکیل می دهد. اخلاق و خصوصیّات رفتاری پیامبر ـ صلی الله علیه و علی آله و سلّم ـ چه در حالات فردی و چه در شکل خانوادگی، قسمت مهمّی است که در واقع تبیین عملی بخشی از دین است.

پیامبر حکیم ـ صلّی الله و سلّم و بارک علیه و علی آله ـ برای رساندن این قسمت به مسلمانان، نیاز به شاگرد هوشیار فهمیده و با درکی داشت که در اوقاتی که او در خانه به سر می برد بتواند عبادات و حالات و اخلاق و رفتار و سخنانش را درست بفهمد، و درست بخاطر بسپارد و فراموش نکند، و در آینده بتواند درست و کامل آنها را برای مسلمانان بازگو کند. این شاگرد می بایست از چنان درک عمیق و قدرت استنباط حِکَم و اسرار برخوردار باشد که در نقل همه ی دیده ها و شنیده ها تفاوت ظروف و شرایط را در نظر داشته باشد، و موقّت ها را از دائمی ها، و متغیّرها را از ثابت ها تشخیص دهد. عائـــشه ـ سلام الله تعالی علیها ـ در واقع شاگردی بود که در کلاس رسول خدا ـ علیه آلاف التحیّه و الثناء ـ ده سال شاهد احوال و اقوال و اعمال و حکمتهای قولی و عملی و فتاوی و تبیینات ایشان بود. بسیاری از احکام مربوط به زنان را که بخاطر شرم و حیا مستقیماً از حضرت سؤال نمی کردند، با واسطه ی عائشـه ـ سلام الله علیها ـ از ایشان سؤال کردند و جواب دریافت داشتند. و بعد از وفات رسول خدا، امّ المؤمنین مرجعی علمی و فقهی بود که حتّی بزرگان صحابه ـ رضوان الله علیهم اجمعین ـ از وی درباره ی مشکلات مسائل استفتاء می کردند، و نظر می خواستند.

از ابوموسی اشعری ـ رضی الله عنه ـ روایت شده که: هر حدیثی را که بر ما اصحاب رسول خد، مشکل می نمود از عائشه می پرسیدیم، و نزد او علم به آن حدیث را می یافتیم (روائع البیان، محمد علی صابونی ج 2 ص 330 و 331).

ابوالضحی از مسروق نقل می کند که: بزرگان اصحاب رسول خدا را ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ دیده ام که از عائشه درباره ی فرایض (: علم ارث) سؤال می کردند(روائع البیان، محمد علی صابونی ج 2 ص 330 و 331). صابونی می گوید: فقط دو نفر بیشتر از عائشه، احادیث صحیح از پیامبر ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ روایت کرده اند: ابوهریره و عبدالله بن عمر ـ رضی الله عنهم ـ (روائع البیان، محمد علی صابونی ج 2 ص 330 و 331).

یعنی امّ المؤمنین عائشه، بهمراه آن دو صحابی جلیل، اساس روایت حدیث و سنّت رسول خدا ـ علیه الصلوات و السّلام و البرکات ـ هستند. و راستی اگر این ازدواج حکیمانه صورت نمی گرفت، چه کسی روایت این حجم زیاد از حدیث و سنّت رسول خدا را که شامل مهمترین تعلیمات اخلاقی و فقهی و مسائل خانوادگی و عبادات و احکام خاصّ زنان است، عهده دار می شد؟

مناسب ترین سنّ برای شرکت در کلاس رسول خدا ـ صلوات الله و سلامه علیه و علی آله ـ ده سال شرکت کردن مستمرّ در این کلاس با عظمت، شاهد خصوصی ترین حالات و اقوال و اعمال آن استاد کلّ بودن، هوشیاری، فهم عمیق، ذهن وقّاد، حافظه استثنائی، قدرت تحلیل و استنباط، فصاحت بیان، و گستردگی علم و فقه دین، و عمر طولانی بعد از وفات رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ مجموعه ای نفیس و گرانبها بود که تقدیر خداوندی برای امّت اسلامی فراهم کرده بود. فالحمد لِلّه العلیّ الکبیر،و الصلوات و السّلام و البرکات علی سیّدنا محمّد و علی أهل بیته و ذرّیته.

یکی از حوادث مهمّ زندگی امّ المؤمنین عائشه صدّیقه ـ سلام الله علیها ـ ماجرای «أفک»است (نقل ماجرا برگرفته از صحیح بخاری، صحیح مسلم،سیره ی ابن هشام، فقه السیره سعید رمضان، فقه السیره غزّالی و ...) این حادثه در حدود سال ششم هجری اتفاق افتاد،پیامبرـ صلوات الله و سلامه علیه و علی آله ـ برای غزوه ی بنی المصطلق آماده شده، و قرعه ی سفر این بار بنام عائشه در آمده بود. شادمان و سرشار از احساس خوشبختی به همراه همسر محبوب ـ علیه افضل الصلاه و أتمّ السلام ـ به راه افتاد ...نصرت الهی به کمک مسلمانان آمد، و لشکر اسلام ظفرمند و پیروز، در راه بازگشت به مدینه بود. نزدیک مدینه، لشکر توقّف کرد و اجازه یافت که قسمتی از شب را در آنجا به استراحت بپردازد. سپس اذن حرکت داده شد، و لشکر براه افتاد، و به خیال هیچکس خطور نکرد که امّ المؤمنین جا مانده است! لشکر در اوایل صبح به مدینه وارد شد، و شتر امّ المؤمنین به سوی خانه اش رانده شد. در جلوی خانه به آرامی کجاوه ی او را از شتر پایین آوردند تا پیاده شود.. امّا امّ المؤمنین در آن نبود. پیامبر و یارانش با نگرانی منتظر ماندند، و کسانی هم رفتند تا ببینند که عزیز ناپیدا را می یاند یا نه، از دور شتری نمایان شد... امّ المؤمنین بر آن سوار شده بود، و مردی بنام صفوان آن را می کشید. پیامبر وقتی او را دید نگرانیش رفع شد... سبب جا ماندنش را که پرسید و عائشه توضیح داد، پیامبر به او اجازه داد که به خانه برود تا استراحت کند.

امّ المؤمنین عائشه ـ سلام الله علیها ـ خود، ماجرا را چنین تعریف می کند:

«قبل از آنکه به کاروان اجازه ی حرکت داده شود، برای قضای بعضی از حاجاتم، از آنجا دور شدم. گردن بندی داشتم که بدون آنکه متوجه شوم از گردنم افتاده بود. وقتی متوجه شدم که مردم شروع به حرکت کرده بودند. به آنجا بازگشتم تا بلکه آن را بیابم. پس از مقداری جستجو بالأخره آن را یافتم. در حالیکه از کاروان دور بودم، کسانی آمدند و کجاوه ام را به گمان اینکه من داخل آن هستم بر شترم گذاشتند و حرکت دادند. در آن وقت چون لاغر بودم و وزنم کم بود متوجه نبودنم در کجاوه نشدند. کاروان رفت و من بجا ماندم. می دانستم که اگر متوجه نبودنم شوند بلافاصله بدنبالم خواهند آمد ... جِلبابم را بدور خودم پیچیدم و دراز کشیدم.(عادت بر این بوده که کسی از افراد لشکر،بعد از روشن شدن هوا حرکت کند تا اگر چیزی از کسی جا مانده بود، آن را بردارد و به صاحبش بازگرداند. آن شب، نوبت صفوان بود) در چنین وضعی بودم که صفوان مرا دید. وقتی مرا دید گفت: إنّا لله، و إنّا الیه راجعون. با او سخنی نگفتم .... سپس شترش را به من نزدیک کرد، و آن را بر زمین خواباند، و خودش از من فاصله گرفت. من سوار شدم، و او هم سر شتر را گرفت و با سرعت به راه افتاد... ولی به کاروان نرسیدیم تا اینکه صبح شد و مردم به خانه هایشان فرود آمدند. بعد وارد مدینه شدیم».

عائشه به خانه رفت تا استراحت کند و بیاساید، امّا شعله های آتشی سوزان، در مدینه در حال زبانه کشیدن بود. جماعتی از یهود و منافقان،و در رأس آنها عبدالله ابن ابیّ، که قلبش پر از کینه و حسادت و دشمنی با رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ بود، کیدی پلید اندیشیدند. جاماندن عائشه را از کاروان، و سپس آمدن او را با صفوان به عنوان حادثه ای عمدی و ـ عیاذا بالله ـ مارجایی آمیخته با گناه جلوه دادند. عواملشان سعی کردند به سرعت این شایعه ی خبیث را در مدینه پخش کنند.درنقل تهمت به قدری شیطنت و فریبکاری می کردند که حتّی بعضی از مسلمانان هم مانند حسّان بن ثابت شاعر اسلام، و مسطح بن أثاثه پسر خاله ی ابوبکر، کسی که قسمت عمده ی زندگیش از محلّ نیکیها و کمکهای ابوبکر تأمین می شد، و حَمنَه بنت جحش دختر عمه ی پیامبر و خواهر امّ المؤمنین زینب! به تکرار آن پرداختند. تهمت ساده ای نبود. آبروی پیامبر خدا ـ علیه صلوات الله و ملائکته و انبیائه و جمیع خلقه ـ بزرگترین انسان تاریخ بشر، و آبروی یار و صدّیقش ابوبکر أتقی ـ سلام الله تعالی علیه ـ و آبروی مادر همه ی مؤمنان تا قیامت، عائشه صدّیقه ـ سلام الله تعالی علیها ـ و آبروی مردی از صحابه، سرباز فداکاری که پیامبر درباره ی او گفت: که جز نیکی از او ندیده است، صفوان ـ رضی الله عنه ـ هدف تیر ناجوانمردانه ی بهتان قرار گرفته بود. تهمت ساده ای نبود. همه چیز عائشه مورد هجوم قرار گرفته بود. شرفش مورد هجوم قرار گرفته بود. زیرا او همسر بزرگترین مرد تاریخ حیات انسان، و دختر صدّیق و أتقای یک امّت بود. و این بزرگترین شرف است. امانت و وفایش مورد هجوم قرار گرفته بود. زیرا او محبوب قلب همسرش بود. همسری که در کنار او سکونت و آرامش را جستجو می کرد، و خستگیهای طاقت فرسایش را به فراموشی می سپرد. ایمانش مورد هجوم قرار گرفته بود. زیرا او به خدا و روز آخرت ایمان داشت، و نمی توانست اهل چنین گناه عظیمی باشد... براستی تهمتی ساده نبود.

سخن به گوش رسول خدا ـ صلّی الله سلّم و بارک علیه و علی اله ـ رسید. همچنانکه به گوش صاحب رسول، ابوبکر بزرگوار و امّ رومان مادر عزیز عائشه هم رسید، و قلب همه را به سختی آزرد. امّا هیچکدام نتوانستند با عائشه در این باره سخنی بگویند. امّ المؤمنین پس از بازگشت از غزوه ی بنی المصطلق مقداری مریض بود، و بهمین خاطر در خانه ی پیامبر، مادرش از او مراقبت و پرستـــاری می کرد. عائشه احساس کرده بود که برخورد پیامبر با او تا حدّی خشک و سرد است، و لطافت و گرمی سابق را ندارد. مخصوصاً هر وقت که بیمار می شد، پیامبر جور دیگری به او محبّت می کرد، امّا نمـــی دانست اینبار چرا چنین نیست. عائشه می دانست که غمی سنگین بر قلب پیامبر نشسته است، و اندوهی عمیق از چهره اش خوانده می شود؛ امّا نمی دانست چه پیش آمده. امّ المؤمنین می گوید:«وقتی سردی و کم اعتنایی او را نسبت به خود دیدم، گفتم: اگر اجازه بفرمائید می خواهم به خانه ی مادرم بروم تا در آنجا از من مراقبت کند. و پیامبر هم فرمود که اشکالی ندارد. به خانه ی مادرم رفتم در حالی که از آن ماجرا هیچ اطلاعی نداشتم. بعد از بیست و چند روز استراحت که حالم رو به خوبی نهاد و دردم کم شد، شبی با امّ مسطح، خاله ابوبکر راه می رفتیم که شنیدم می گفت: وای به حال مسطح! چطور خودش را بدبخت کرد! بیچاره مسطح، بدبخت مسطح! گفت: مگر خبر نداری؟ گفتم: از چه؟ گفت .....

آتشی وجودم را فرا گرفت. اشک از چشمانم سرازیر شد. با گریه به خانه بازگشتم. گریه چنان بر من فشار آورده بود و امان نمی داد که گمان می کردم مرا از بین خواهد برد. به مادرم گفتم: خدا تو را بیامرزد! مردم دارند از من صحبت می کنند و تو چیزی به من نمی گویی؟ مادرم گفت: دخترکم! بر خود سخت مگیر. به خدا سوگند کم وقت پیش می آید که زنی زیبا، نزد شوهری باشد که او را دوست دارد، و چند هوو هم داشته باشد، و درباره ی او چیزهای زیادی نگویند!

امّا خواب از چشمان عائشه رخت بر بسته بود، و جز ریختن اشکهای مظلومیت کاری از دستش بر نمی آمد. قلب پیامبر به او می گفت که همسرش قربانی توطئه ای ظالمان شده. او قربانی دشمنی دشمنان با شوهرش شده است. مسلمانان بخاطر اینکه پیامبر را اندوهگین می دیدند، سخت ناراحت بودند، قلبشان از ناراحتی محبوبشان به شدّت آزرده بود، می خواستند بر شایعه پردازان و تهمت زنندگان به حرم پیامبرشان بشورند، و انتقام این همه بی شرمی و نا انسانی را از آنان بگیرند.

پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ روزی به خانه ی ابوبکر آمد و به عائشه گفت: ببین عائشه! شنیده ای که مردم چه می گویند. از خدا بترس! اگر واقعاً خطایی از تو سر زده، توبه کن و به سوی خدا باز گرد که خدا توبه را از بندگانش می پذیرد.

سخن پیامبر که تمام شد، اشک چشمان عائشه خشک شد، و صورتش از هول و سختی سخنی که شنیده بود به شدّت سرخ شد، خواست چیزی بگوید، امّا نتوانست. به پدر و مادرش نگاه کرد که آنان چیزی بگویند، امّا آنان هم ساکت بودند، ناگهان با خشم و ناراحتی گفت: شما چرا حرفی نمیزنید؟ با صدایی آمیخته به گریه گفتند: ما چه بگوییم؟ سپس عائشه رو به همسرش کرد و با قاطعیت گفت: به خدا سوگند که هرگز از چیزی که گفتی توبه نخواهم کرد. حتّی اگر من به آنچه که مردم میگویند اقرار کنم باز هم خدا می داند که از آن بری هستم. سپس خواست که اسم یعقوب را ببرد، ولی هر چه کرد به یادش نیامد و گفت: من هم مانند پدر یوسف، میگویم: «فَصَبْرٌ جَمِیلٌ وَاللّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ » سوره یوسف18.

در این هنگام، همان حالتی که در وقت نزول وحی برای پیامبر ـ صلوات الله و سلامه علیه و علی آله ـ پیش می آمد وی را فرا گرفت... بالشی زیر سرش گذاشتند. پدر و مادر نگران، نفسهایشان در سینه حبس شده بود؛ امّا عائشه بدون خوف و اضطراب نشسته بود، زیرا میدانست که خداوند به او ستم نخواهد کرد.

پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله ـ قطرات عرق را از روی پیشانیش بسترد و گفت: مژده عائشه! خداوند براءتت را نازل فرمود. ابوبکر نفسی کشید، سینه اش هوایی تازه را احساس کرد. امّ رومان از شادی در پوست خود نمی گنجید... از جایش پرید و به دخترش گفت: بلند شو، و از شوهرت قدردانی کن، عائشه با حالتی مطمئنّ گفت: براءتم را، خداوند، نازل فرمود. جز او از کسی قدردانی نخواهم کرد! ابوبکر با چشمانی اشک آلود سر و صورت دخترش را بوسید و سوگند یاد کرد که از این پس هیچ نفعی از او به مسطح نرسد. و پیامبر نگاهی پر محبّت، و مهربانانه به او انداخت، و از منزل به مسجد رفت، و آیات نازل شده را بر مردم تلاوت کرد:

«إِنَّ الَّذِینَ جَاؤُوا بِالْإِفْکِ عُصْبَةٌ مِّنکُمْ لَا تَحْسَبُوهُ شَرّاً لَّکُم بَلْ هُوَ خَیْرٌ لَّکُمْ لِکُلِّ امْرِئٍ مِّنْهُم مَّا اکْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ وَالَّذِی تَوَلَّى کِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِیمٌ»سوره نور11کسانی که این تهمت بزرگ را بافته اند «گروهی»از شما هستند. گمان نکنید که این به ضرر شما است، بلکه به خیر شماست. هر کدام از آنها جزای گناهش را دریافت خواهد کرد، و آن کس که سر دسته ی آنها بود و بخش بزرگ کار را بر عهده داشته، به عذابی عظیم گرفتار خواهد شد.

«لَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ ظَنَّ الْمُؤْمِنُونَ وَالْمُؤْمِنَاتُ بِأَنفُسِهِمْ خَیْراً وَقَالُوا هَذَا إِفْکٌ مُّبِینٌ»نور آیه 12 وقتی این را شنیدید، چرا مردان و زنان با ایمان نسبت به خودشان حسن ظنّ نداشتند و نگفتند: این تهمتی آشکار است؟

«لَوْلَا جَاؤُوا عَلَیْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاء فَإِذْ لَمْ یَأْتُوا بِالشُّهَدَاء فَأُوْلَئِکَ عِندَ اللَّهِ هُمُ الْکَاذِبُونَ»نورآیه 13چرا چهار شاهد بر آن نیاوردند؟ وقتی شاهد نیاوردند پس نزد خدا آنان دروغگویانند.

«وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ لَمَسَّکُمْ فِی مَا أَفَضْتُمْ فِیهِ عَذَابٌ عَظِیمٌ»نور آیه 14 و اگر فضل و رحمت خداوند در دنیا و آخرت شامل حال شما نبود، قطعاً بخاطر سخنی که در آن فرو رفتید عذاب بزرگی به شما میرسید.

«إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِکُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِکُم مَّا لَیْسَ لَکُم بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَیِّناً وَهُوَ عِندَ اللَّهِ عَظِیمٌ »سوره نورآیه 15 آن هنگام که آن را با زبانهایتان دریافت می کردید، و با دهانهایتان چیزی را می گفتید که هیچ علمی بدان نداشتید، و اینکار را آسان و بی اهمیّت می پنداشتید، در حالیکه نزد خداوند بزرگ و با اهمیّت است.

«وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُم مَّا یَکُونُ لَنَا أَن نَّتَکَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَکَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِیمٌ»سوره نورآیه 16 وقتی آن را شنیدید چرا نگفتید: ما را نسزد که زبان به این بگشائیم، خداوندا پاک و منزّه تویی، این بهتانی بس بزرگ است.

«یَعِظُکُمُ اللَّهُ أَن تَعُودُوا لِمِثْلِهِ أَبَداً إِن کُنتُم مُّؤْمِنِینَ »سوره نور آیه 17 خداوند شما را پند می دهد که اگر مؤمن هستید هرگز چنین کاری را تکرار نکنید.

«وَیُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیَاتِ وَاللَّهُ عَلِیمٌ حَکِیمٌ»سوره نورآیه 18و خداوند آیات را برای شما بیان می کند، و خداوند دانا و با حکمت است.

«إِنَّ الَّذِینَ یُحِبُّونَ أَن تَشِیعَ الْفَاحِشَةُ فِی الَّذِینَ آمَنُوا لَهُمْ عَذَابٌ أَلِیمٌ فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَاللَّهُ یَعْلَمُ وَأَنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ »سوره نورآیه 19 آنان که دوست دارند کارهای زشت در میان مؤمنین شیوع پیدا کند سزاوار عذابی دردناک در دنیا و آخرت هستند. خداوند می داند و شما نمی دانید.

«وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ وَأَنَّ اللَّه رَؤُوفٌ رَحِیمٌ »سوره نورآیه 20 اگر فضل و رحمت الهی شامل حال شما نبود و اگر خداوند مهربان و با رحم نبود (در برابر اینکار آنچنان مجازاتتان می کرد که حتـــی نمی توانید تصورش کنید.)

یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ وَمَن یَتَّبِعْ خُطُوَاتِ الشَّیْطَانِ فَإِنَّهُ یَأْمُرُ بِالْفَحْشَاء وَالْمُنکَرِ وَلَوْلَا فَضْلُ اللَّهِ عَلَیْکُمْ وَرَحْمَتُهُ مَا زَکَا مِنکُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَداً وَلَکِنَّ اللَّهَ یُزَکِّی مَن یَشَاءُ وَاللَّهُ سَمِیعٌ عَلِیمٌ

«»سوره نورآیه 21 ای مؤمنان! بدنبال کارهای شیطان راه نیفتید،و هر کس که گامهای شیطان را دنبال کند ( به پستی و پلیدی دچار می شود) زیرا شیطان به کار زشت و ناپسند فرمان می دهد؛ و اگر فضل و رحمت الهی شامل حال شما نبود، هیچکدام از شما، هیچوقت پاکی و رشد نمی یافت، لکن خداوند پاک می کند و رشد می دهد هر کس را که بخواهد. و خداوند شنوا و داناست.

«وَلَا یَأْتَلِ أُوْلُوا الْفَضْلِ مِنکُمْ وَالسَّعَةِ أَن یُؤْتُوا أُوْلِی الْقُرْبَى وَالْمَسَاکِینَ وَالْمُهَاجِرِینَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَلْیَعْفُوا وَلْیَصْفَحُوا أَلَا تُحِبُّونَ أَن یَغْفِرَ اللَّهُ لَکُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ»سوره نورآیه 22 کسانی از شما که اهل فضل و گستردگی نعمت هستند، نباید سوگند بخورند که عطا و بخشش خود را از خویشاوندان و مستمندان و مهاجرین راه خدا، باز گیرند. باید عفو کنند و گذشت نمایند،مگر دوست ندارید که خداوند شما را بیامرزد؟ و خداوند آمرزنده و مهربان است.

«إِنَّ الَّذِینَ یَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ الْغَافِلَاتِ الْمُؤْمِنَاتِ لُعِنُوا فِی الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَلَهُمْ عَذَابٌ عَظِیمٌ »سوره نورآیه 23 کسانی که زنان پاکدامن و بی خبر از کار زشت و با ایمان را به زنا متهم میکنند، در دنیا و آخرت لعنت شده اند و عذاب بزرگی در انتظار آنها است.

«یَوْمَ تَشْهَدُ عَلَیْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَأَیْدِیهِمْ وَأَرْجُلُهُم بِمَا کَانُوا یَعْمَلُونَ »سوره نورآیه 24 در روزی که زبانها و دستها و پاهایشان بر علیه آنها به کارهایی که می کردند، شهادت می دهد.

«یَوْمَئِذٍ یُوَفِّیهِمُ اللَّهُ دِینَهُمُ الْحَقَّ وَیَعْلَمُونَ أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْحَقُّ الْمُبِینُ »سوره نورآیه 25 در آن روز خداوند جزای بایستهی آنها را کامل و بدون نقص به ایشان میدهد و آنگاه میدانند که خداوند است که حقِ آشکار است.

«الْخَبِیثَاتُ لِلْخَبِیثِینَ وَالْخَبِیثُونَ لِلْخَبِیثَاتِ وَالطَّیِّبَاتُ لِلطَّیِّبِینَ وَالطَّیِّبُونَ لِلطَّیِّبَاتِ أُوْلَئِکَ مُبَرَّؤُونَ مِمَّا یَقُولُونَ لَهُم مَّغْفِرَةٌ وَرِزْقٌ کَرِیمٌ »26 سوره نور اقوال و موضعگیریهای پلید ویژه ی انسانهای پلید و ناپاک است، و انسانهای ناپاک هستند که متعرض اقوال پلید و ناپاک می شوند؛ و اقوال و موضعگیریهای پاک، ویژه ی انسانهای پاک است، و انسانهای پاک متعرض اقوال پاک می شوند. انسانهای پاک و مطهّر از آنچه ناپاکان می گویند بری هستند. و برای آنان مغفرت الهی و بهترین روزیها و بهره ها فراهم است.

توضیح بعضی از نکات تفسیری و بلاغی این آیات:

1ـ إفک:دروغ و افترای عمدی بزرگ و خبیثانه است. بهتانی که از آن خبر نداری و ناگهان بر تو وارد می شود و مات و مبهوت می سازد.

2ـ لام«الإفک »لام عهد است ( : حادثهی معهود ). یا لام جنس است که در اینصورت مفید قصر است، یعنی : لا إفک ألّا ذلک الإفک. افک همین است و بس.
جاءوا بالافک
3ـ «»این را می رساند که آن دروغ را بدون آنکه اصلی داشته باشد از خودشان در آوردند.

4ـ «عصبه»به گروهی گفته می شود که با هم رابطه ی متعصّبانه و محکمی در دنبال کردن غرض واحد داشته باشند. کمترین عددی که این کلمه بر آن اطلاق می شود چهار نفر است، امّا غالباً بر ده نفر و بیشتر از آن تا حداکثر چهل نفر بکار می رود. مراد از این خبر که: «عصبه منکم »:گروهی هستند از شما، این است که این کار، کار فرد واحد و افراد پراکنده نیست. کار جماعتی است که هدف واحدی را دنبال می کنند. همه ی مطلب، کار ابنِ اُبَیّ منافق نبود بلکه او بخش عمده اش را بر عهده داشت:«الّذی تولّی کبره»، و این هشدار مهمّی بود به مسلمانان که مراقب این جماعت باشند. جماعتی که می توانند جامعه ی اسلامی را بیش از یک ماه در رنج و ناراحتی، به خود مشغول دارند.

5ـ مراد از (کُم) در «لا تحسبوه شرّا لکم بل هو خیر لکم»همه ی مؤمنانند؛ و آنان که بیشترین آزار را تحمّل کردند، یعنی: رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ امّ المؤمنین عائشه صدّیقه، حضرت ابوبکر صدّیق، امّ رومان و صفوان ـ رضی الله عنهم ـ قبل از همه داخل خطاب هستند.

6ـ «بل هو خیر لکم »:بعضی از جهات شرّ بودن و خیر بودن این ماجرا در آن بود که:

اوّلاً: صفّ مؤمنان و منافقان، بیش از پیش از هم متمایز شد؛ و همین خیر بسیار بزرگی است.

ثانیاً: خبیث و پلیدی و عمق کینه و حسادت دشمنان رسول خدا ـ علیه افضل الصّلوات و اکمل التحیّات ـ و در رأس آنها ابنِ اُبَیّ منفور و پلید، برای همه به خوبی روشن شد.

ثالثاً: بیش از یک ماه انتظار پیامبر برای نزول وحی، دلیل دیگری برای همیشه ی تاریخ بود که این کتاب، ساخته و پرداخته ی ذهن محمّد ـ علیه الصلاه و السّلام ـ نیست؛ بلکه وحی الهی است که هر وقت خدا بخواهد آن را نازل میکند. در حالیکه اگر گفته ی محمد ـ صلّی الله علیه و سلّم ـ بود، بی شک در همان روزهای اوّل در دفاع از خود و همسرش آن را بیان می داشت.

رابعاً:حُسنِ صبر امّ المؤمنین، و ابوبکر و امّ رومان در این ابتلای بزرگ ـ بخلاف آنچه که منافقان اراده کرده بودند ـ موجب بالا رفتن مقام معنوی و محبوبیت بیشتر آنها در قلوب مسلمانان شد.

خامساً: موجب بالا رفتن مقام آنها نزد خداوند، و ازدیاد جزا و پاداش اخروی شان شد.

سادساً: آیاتی نازل شد که بیان کننده ی احکام بسیار مهمّی برای جامعه ی اسلامی و مسلمانان بود. از جمله به آنان فهماند که جامعه ی اسلامی، جامعه ای است که قذف و تعرّض به آبروی انسانها را بر نمی تابد؛ و اگر همه بصورت کامل، در این موارد جلوی زبانهای خود را نگیرند هیچ موقعیّت و مقام و شرفی از تعرّض مصون نمی ماند، و سنگ روی سنگ بند نمی شود.

سابعاً:نزول آیات در این مورد خاصّ به همه نشان داد که شأن و عظمت پیامبر و همسر محبوب او، چیزی نیست که خداوند اجازه دهد به آن بیحرمتی شود.

ثامناً: نزول این آیات در براءت امّ المؤمنین، افتخار بزرگی بر افتخاراتش افزود، و نام او را چنان جاودانه ساخت که تا قرآن وجود دارد و تلاوت می شود، شهادت خداوند متعال هم به طهارت و نزاهت عائشه طاهره ـ سلام الله علیها ـ وجود دارد و تلاوت می شود؛ و این خیر برای عائشه و آل ابوبکر خیری بسیار بسیار با عظمت است.

تاسعاً: پاکی و امانت سرباز فداکار اسلام، و صحابی طاهر رسول خداـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ حضرت صفوان بن المعطّل ـ رضی الله عنه ـ نیز برای همه روشن شد، و بصورت یک امر مقطوع و تخلف ناپذیر در کتاب خدا ثبت شد. طوبی له و حسن مآب!

عاشراً: این ماجرا و آیات نازل شده در براءت امّ المؤمنین، معیاری شد برای همه ی مسلمانان آینده تا با آن دوستان و دشمنان اهل بیت نبوی را بشناسند... و تلک عشره کامله.

7ـ « لو لا»برای توبیخ است، و بخاطر تأکید از خطاب به غیبت عدول کرده « ... ظنّ المؤمنون... » امّا نه با اعراض از آنها و ذکر کار بدشان، بلکه با توصیفشان به « ایمان» که مقتضی حسن ظنّ و نیک اندیشی است نه سوء ظن و بدانیشی.

8ـ ذکر انفس این را می رساند که هر فرد در جامعه ی اسلامی باید دیگران را به منزله ی خود بداند. خوبی هر فرد از افراد جامعه، خوبی او؛ و بدی هر فرد از افراد جامعه، بدی او است. «لا تلمزوا انفسکم»،«أنتم هؤلاء تقتلون انفسکم »

9ـ توسیط «إذ سمعتموه»بین «لو لا »و«ظنّ »برای تخصیص تحضیض است به اوّل وقت سماع. یعنی حتی لحظهای تأخیر در این موضع، بعد از شنیدن تهمت، جائز نیست.

10ـ «أولئک»برای اشاره به بعد منزلت و دوری تهمت زنندگان از خداوند است. «عندالله هم الکاذبون»یعنی در حکم و شریعت خداوند، حکم دروغگو را دارند. یعنی شرعاً به دروغگویی آنها حکم میشود اگر چه در واقع و نفس الامر هم دروغ نگفته باشند. لکن در این ماجرا هم در واقع و نفس الامر دروغگو بودند و هم در حکم شرع.

11ـ ابهام «ما افضتم فیه»برای تهویل امر، و استهجان ذکر آن است.

12ـ «إذ»در آیهی 15 ظرف مسّ است، یعنی: لمسّکم عذاب عظیم إذ تلقّونه ....

13ـ «تلقونه بألسنتکم »یعنی:آن را با زبانهایتان دریافت می کردید. در این تعبیر عجیب، دو نکتهی مهم و زیبای بلاغی نهفته است. اوّلاً تلقّی قول با گوش صورت می گیرد نه با زبان. و تعبیر به تلقّی قول با لسان، بخاطر این است که نشان دهد در آن اوضاع و شرایط چنان فهم و شعور کارها را از مجاری طبیعیش گذراندن رو به افول گذارده بود که حرف از محدودهی زبان تجاوز نمیکرد. یعنی گویی که اصلاً گوش دادنی در کار نیست. زیرا گوش دادن اگر درست صورت گیرد همراه با فهم و شعور و درک مطلب و تحلیل آن است. این حرف از این زبان، به آن زبان می افتد و از آن زبان به زبانی دیگر و هکذا... نه اینکه از زبان به گوش برسد و گوش به فهم و عقل برساند عقل درباره ی آن اندیشه کند. ثانیاً : این را هم می رساند که با پرسیدن از آن موجب می شدید که دیگری آن را بازگو کند. یعنی با زبانتان که سؤال می کردید که ـ مثلاً ـ چه شده؟ چه خبر؟ راستی ماجرا چیست؟ طرف مقابل را وادار به بازگویی تهمت می کردید. یعنی: مؤمن حق ندارد در موارد شایعه افک و بهتان از آن سؤال کند تا دیگران را مجبور به نقل مجدّد تهمت بنماید.

14ـ «تقولون بأفواهکم »یعنی: گفتن شما فقط با دهانتان بود نه با عقل و شعورتان. حرفی نبود که اصلی داشته باشد و از فهم و عقل نشأت گرفته باشد. بدان هیچ علمی نداشتید و از روی بی توجهی، بدون اینکه به آن کمترین آگاهی داشته باشید، بر زبان می راندید.

15ـ توسیط «إذ سمعتموه»بین «لو لا»و «قلتم»، مانند نمونه ی قبل (شماره 9 ) است، یعنی: به محض شنیدن قذفِ مؤمن، باید شأن خود را از تکلّم بدان مبرّا کرد.

16ـ «سبحانک» احتمال دارد برای بیان تعجّب باشد. یعنی با اظهار تعجب و شگفتی بگویید. سبحان الله! این بهتان بزرگی است. و احتمال دارد مراد از آن معنای حقیقیش باشد. یعنی تنزیه خداوند بزرگ از اینکه اجازه دهد چهره ی مقدّس رسولش ـ صلی الله علیه و علی آله و سلّم ـ با عیب ناموسی زوجـهاش مخدوش شود. زیرا کفر زن برای شوهرش عیب نیست، همچنانکه کفر زنان نــــوح و لوط ـ علیهما الصلاه و السلام ـ برای آنان عیب و ننگ نبود. ولی عیب ناموسی برای شوهر ننگ و عار به حساب می آید. لذا مؤمن باید بداند که خداوند منزّه است از اینکه اجازه دهد چنین مسأله ای برای پیغمبر محبوبش پیش بیاید. اگر احتمال دوم درست باشد، شرط پاکی زوجه برای نبوّت، شرط شرعی است که این آیه به مسلمانان تعلیم داده، نه شرط عقلی. والله اعلم.

17ـ «فی الذین آمنوا» اگر متعلّق به «تشیعَ»باشد بهمان معنی است که در ترجمه ی آیه آمد. و اگر متعلق به مقدّری باشد که حال «الفاحشه»است به این معنی است که: دوست دارند نسبت کارهای زشت درباره ی مؤمنان، پخش شود. یعنی دوست دارند آبروی آنان را ببرند و بدنامشان کنند.

18ـ آیه ی 22 در شأن ابوبکر صدّیق ـ سلام الله علیه ـ نازل شد. همچنانکه قبلاً گفتیم مسطح پسرخاله ی ابوبکر که از فقرای مهاجرین بود و زندگیش از محلّ کمکهای ابوبکر تأمین می شد در ماجرای افک از کسانی بود که در شایعه پراکنی نقش داشت. این کار او خیلی بر ابوبکر گران بود زیرا از کسی چون او، که از ابوبکر جز خوبی و نیکی ندیده بود توقع چنین کاری نمی رفت. ابوبکر قبل از نزول آیات براءت تغییری در روش و تصمیمش نسبت به احسان به او نداده بود. امّا بعد از اعلام این مطلب از سوی پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله و صحبه و سلّم ـ که خداوند براءت عائشه را نازل فرمود، ابوبکر سوگند یاد کرد که از او هیچ خیر و نفعی به مسطح نرسد. خداوند در این آیه او را صاحب فضل معنوی، و فراخی و گستردگی نعم و امکانات مادّی میخواند و فرمان می دهد که نباید چنین سوگندی یاد کند، و بعد با خطاب دلنواز: آیا دوست ندارید که خدا شما را ببخشد؟ وی را به بخشش و گذشت فرا می خواند. روایت شده به محض تلاوت این آیه از سوی رسول خدا برابوبکر،گفت:آری! دوست دارم که خدا مرا ببخشد، و بعد سوگند یاد کرد که از هیچ خیر و احسانی نسبت به او دریغ نورزد. سلام الله تعالی علیه.

19ـ غافلات یعنی زنانی پاکدل و دور از مکّاری و عرّافی.

20ـ بسیاری از مفسّرین ـ علیهم الرحمه ـ موصوف خبیثات را نساء، و موصوف خبیثون را رجال مقدّر کردهاند و در مورد طیّبات و طیّبین همینطور. امّا بعضی موصوف صفت مؤنث را «اقوال»و صفت مذکر را وصف رجال و نساء هر دو گرفتهاند. با توجّه به قرینه «اولئک مبرّؤون ممّا یقولون»قول دوم را ترجیح دادم. والله اعلم.(برای بعضی از نکات تفسیری، و بلاغی فوق، از تفاسیر: روح المعانی علامه آلوسی. فی ظلال القرآن شهید سید قطب. و کشاف علامه زمخشری ـ علیهم الرحمه ـ استفاده شده است)

خداوند براءت همسر رسولش را ـ صلّی الله و سلّم و بارک علیه و علی اهل بیته و ذرّیته ـ از فوق سماوات بر زمینیان نازل فرمود،و این بی شکّ تکریم و بزرگداشتی بی نظیر برای امّ المؤمنین عائشه بود. امّ المؤمنین دربارهی این آیات می گوید:«من میدانستم که بی گناهم، و مطمئنّ بودم که خداوند مرا تبرئه خواهد کرد. لکن گمان نمیکردم که خداوند در شأن من آیاتی نازل می کند که برای همیشه تلاوت خواهد شد. در نظر خودم از این حقیرتر بودم که خداوند با آیات قرآنی درباره ی من سخن بگوید. من امیدوار بودم که خداوند براءتم را در خواب، با یک رؤیا به پیامبر نشان دهد. » (فی ظلال القرآن. شهید سید قطب ـ رضی الله عنه ـ جلد 4 ص 2500) و همین تواضع کافی است تا بلندی اخلاق امّ المؤمنین را بیشتر بر ما روشن کند زنی که در نزد خداوند چنان بزرگ است که آیاتی را در قرآن جاویدانش در شأن پاکی و طهارت او نازل می کند، امّا او آنقدر متواضع و فروتن است، و آنچنان خود را کوچک و ناچیز میشمارد که اصلاً گمان نمیکند خداوند در حقّ او چنین تکریمی را روا دارد. سلام الله تعالی علیها.

یکی از اقوال طیّبه طیّبین که در روایات آمده است، قول امّ ایّوب، همسر ابو ایّوب انصاری ـ رضی الله عنهما ـ است. روایت شده که ابو ایّوب به همسرش گفت: می بینی که مردم چه می گویند؟ امّ ایوب گفت: آیا اگر تو بجای صفوان بودی، ممکن بود که قصد سوئی نسبت به حرم رسول الله ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ داشته باشی؟ گفت: نه، گفت: و اگر من هم بجای عائشه ـ رضی الله عنها ـ بودم ممکن نبود که به پیامبر خیانت کنم. در حالی که عائشه از من بهتر است، و صفوان هم از تو بهتر است. (تفسیر کشاف. علامه زمخشری ج 3 ص 218)

فضائل امّ المؤمنین عائشه ـ رضی الله عنها ـ به طور مبسوط در کتب حدیث و شروح آن بیان شده است. امّا مناسب با این نوشته ی کوتاه، ذکر چند حدیث صحیح است تا مکتوبی باشد که باذن الله، «ختامُهُ مِسک»

1ـ امّ المؤمنین روایت می کند که روزی رسول خدا ـ صلّی الله علیه و علی آله و سلّم ـ فرمود:«یا عائشُ! هذا جبریل یُقرئک السّلام، فقلت: و علیه السلام و رحمه الله و برکاته»یعنی :ای عائشه! این جبریل است که تو را سلام میرساند، گفتم: و سلام و رحمت و برکات خداوند بر او باد. (رواه البخاری و مسلم. فتح الباری ج 7 ص 84 ، شرح نووی بر مسلم ج 5 ص 212)

2ـ به مناسبت بعضی گله و شکایت که امّ سلمه ـ رضی الله عنها ـ مطرح کرد، پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله ـ فرمود: « یا امّ سلمه! لاتؤذینی فی عائشه، فإنّه و اللهِ ما نزل علیّ الوحی و أنا فی لحاف امرأه منکنّ غیرها، یعنی: ای امّ سلمه! در مورد عائشه مرا آزار مده، بخدا قسم در لحاف هیچکدامتان جز او، بر من وحی نازل نشده است.(رواه البخاری . فتح الباری ج 7 ص 86)

3ـ و به مناسبت ماجرایی دیگر به حضرت فاطمه ی زهرا ـ سلام الله تعالی علیها ـ فرمود:«ای بُنَیّه! ألستِ تحبّینَ ما اُحبّ؟ « فقالت: بلی. قال: فأحبّی هذهِ »یعنی :ای دختر محبوبم! آیا کسی را که من دوست داشته باشم، دوست نخواهی داشت؟ فاطمه ـ رضی الله عنها ـ گفت: چرا! دوست خواهم داشت. پیامبر ـ صلّی الله علیه و علی آله ـ فرمود: پس عائشه را دوست بدار.(رواه مسلم. شرح نووی ج 15 ص 205)

و ما هم، دوستت داریم ای مادر! سلام و رحمت و برکات خداوند بر تو باد! و صلّی الله و سلّم و بارک علی سیّدنا و مولانا محمّد و علی آله و أصحابه و أزواجه و أولاده و اتباعه و جمیع احبابه.

http://vahdateslami.blogsky.com/